7

na Podolu

Kurier Galicyjski * 18 lipca 2008

Moja praca polega także na

krwawy czy ognisty mściciel,

jakość w naszych wzajemnych

Przypomnę łacińską maksymę:

wojny. W tym uroczystym mo

tym, by szukać tego, co łączy

lecz by Bóg sam w miłosierdziu

stosunkach.”

„mortiture viventes obligat” –

mencie napadnięto na nas.

nasze narody. Wydaje mi się, że

swoim połączył bratnie narody

Przemawiał także przedsta

„umarli zobowiązują żywych.”

Zamordowano 67 Polaków.

takich rzeczy jest bardzo wiele.

w serdecznym uścisku przeba

wiciel władz obwodowych w

Na ten dzień czekaliśmy ponad

Poza tym – mordowali też przed

Nasza wiara mówi o tym, żeby

czenia.”

Tarnopolu: „Proszę przyjąć wy

63 lata. Wielu ihrowiczan, pa

i po Wigilii. 25 grudnia około

wybaczać naszym winowaj

W kwietniu byłem w jednej z

razy współczucia w imieniu

miętających tragedię, nie

tysiąca mieszkańców Ihrowicy

com. Współczesne pokolenie

wołyńskich miejscowości –

Administracji Obwodowej w

doczekało dzisiejszej uroczystoś

uciekło, by koczować po

nie niesie odpowiedzialności za

Hurby wraz ze swoimi przyja

Tarnopolu. Dziś dzielimy ból z

ci. Jako chrześcijanie, wierzymy,

piwnicach, strychach i ruinach

to, co się działo 65 lat temu.

ciółmi, których dziadkowie

rodzinami pomordowanych.

że wszyscy oni razem z ofiarami

kamienic zniszczonego Tarno

Serce nakazuje nam szukać w

pochodzili stamtąd. W tej

Jestem historykiem z zawodu,

przyglądają się z zaświatów

pola. Największym bogact

bratnim słowiańskim narodzie

miejscowości postawiono pięk

ale ciężko mi jest pojąć; co się

i wspierają nas w modlitwie. My,

wem, uratowanym z tego wi

dobra, wyciągać rękę do

ny wzniosły pomnik żołnierzy

stało we wspólnej naszej historii,

starsi wiekiem, jesteśmy szczę

gilijnego piekła, są ludzie.

narodu ukraińskiego. Rozum

Ukraińskiej Powstańczej Armii.

że  doprowadziliśmy  nasze

śliwi, iż doczekaliśmy chwili, że

Najbardziej żal było dzieci.

natomiast nakazuje budować

Stoi tam monastyr. Ksiądz pra

stosunki do tak tragicznych kart.

na cmentarzu, gdzie spoczy

Szczególnym rodzajem tragedii

wosławny opowiadał historię,

Prezydent Juszczenko mówił

jest śmierć ks. Szczepankie

jak w 1944 r. żołnierze sowieccy

w Pawłokomie, że zbrodnia

wicza, oddał on życie, żeby

wyniszczyli ogromną liczbę

rzom nie wolno przebaczyć.

uratować wiele polskich rodzin.

powstańców. Wtedy ci ludzie,

Myślę, że powinniśmy uczynić

Kiedy rozbijano drzwi jego do

z którymi byłem, zapytali: „A kto

wszystko, żeby się nie powtó

mu, on powiadamiał parafian

rzyły. Ciężko o tym mówić, o wie

o napadzie dzwonkiem, zawie

wyniszczył tą wieś w 1943? Nasi

le łatwiej mówić o tym, jak

szonym na strychu. Ksiądz

działaliśmy wspólnie, o wspa

Szczepankiewicz został ostrze

niałych synach narodu polskie

żony przez księdza greckokato

go, urodzonych na Podolu.

lickiego,  odmówił  jednak

Aktualnie przygotowujemy się

wyjazdu do Tarnopola. Ci, którzy

do obchodów 200. rocznicy

nie usłyszeli jego ostrzeżenia,

urodzin Juliusza Słowackiego.

zginęli, a ci, którzy się skryli na

Niestety, w naszej historii są

strychach domów, spłonęli

Ihrowica i Pawłokoma. Można

żywcem. Do dzisiejszego dnia

tak kontynuować dalej. Historia

słyszę wołanie do Boga i ludzi o

nie powinna być rozpatrywana

ratunek, donoszące się z domu

jedynie poprzez pryzmat kon

Białowąsów „Głąbów”, miesz

Uczestnicy uroczystości

fliktów, Akcji Wisła czy innych

kających naprzeciwko kościoła.”

Ponieważ zaczął padać

partnerstwo polityczne z myślą

wają prochy naszych ojców,

rzęsisty deszcz, uroczystość

o przyszłości. Sądzę, że jest

możemy się modlić za pomor

została zakończona. Złożono

Ambasador RP na Ukrainie

jeszcze jeden wymiar współpra

dowanych. Urodziliśmy się tutaj,

wieńce. Na skutek tego, że Msza

Jacek Kluczkowski

cy polsko ukraińskiej – to

pamiętamy młodość, naukę w

św. w Ihrowicy została odpra

zachowanie  i  umocnienie

szkole i zabawy z rówieśnikami

wiona ponad trzy godziny

dziadkowie powinni byli opuś

pamięci. Przed pięcioma laty

Ukraińcami. Pamiętamy dni

później, niż przewidywał plan,

cić wszystko i uciekać, aby

nasze parlamenty przyjęły

radosne i dni grozy, a najbardziej

uczestnicy uroczystości rozje

chronić swoje życie.” Milczał.

uchwałę w 60. rocznicę tragedii

– tragiczną Wigilię i ucieczkę

chali  się  poszczególnymi

Tylko prawda o tym wszystkim,

na Wołyniu. Jest tam zdanie

w pierwszy dzień świąt Bożego

autokarami do pozostałych

co się wydarzyło, prawda

o tym, że nie ma takiej racji

Narodzenia 1944 r. w stronę

miejsc pamięci – Berezowicy

trudna dla obu narodów, praw

narodowej czy politycznej, która

Tarnopola. Ihrowica, jako wieś

Małej, Płotyczy i Szlachciniec.

da o tych, którzy byli zbrod

usprawiedliwiałaby zabijanie

dworska, została założona w

Lwowianie udali się do Bere

niarzami, ale również o tych,

niewinnych cywilnych ofiar.

1785 roku. Osiedlali się tutaj

zowicy Małej wspólnie z piel

którzy ratowali ludność polską.

Wydaje mi się, że właśnie

Ukraińcy, Polacy i Żydzi. W

grzymami z Zielonej Góry.

Mieli sumienie, serce, przecież to

pamięć o tej tragedii pomoże

kronikach historycznych szuka

Dojechaliśmy na cmentarz.

byli ich bracia, sąsiedzi, rodziny.

nam przezwyciężyć historię –

łem wiadomości o wspólnym

Został tam postawiony taki sam

Mieczysław Albert Krąpiec,

poprzez uniemożliwienie jej

życiu Polaków z Ukraińcami. Nie

pomnik, jak w Ihrowicy. Napis na

ojciec  dominikanin,  który

powtórzenia.”

znalazłem śladu waśni, przeciw

krzyżu informuje, że w nocy z

pochodził z Berezowicy Małej,

nie, o przykładnym współżyciu

22 na 23 lutego 1944 roku

pisał: „I odpuść nam nasze winy,

Najstraszniejsza Wigilia w życiu

świadczy duża liczba mał

zostało tu zamordowanych

jako i my odpuszczamy naszym

Przemawiał także pan Jan

żeństw mieszanych, w 1937 r. co

około 130 Polaków. Żałobnym

Jan Białowąs, były

winowajcom.”... To jest general

Białowąs, były mieszkaniec wsi

drugie małżeństwo było mał

modlitwom i zapaleniu zniczy

mieszkaniec wsi Ihrowica

na reguła, obowiązująca nas,

Ihrowica:

żeństwem mieszanym. Ukraińcy

przewodniczył ks. Tadeusz Pater

katolików. Nie może być jednak

„Na dzisiejszą uroczystość

stanowili 30 % ludności. Żyliśmy

z Przemyśla. Po krótkiej refleksji

przekreśleniem zaistniałych

nieporozumień. Powinniśmy

przybyliśmy z różnych stron Polski

zgodnie, aż do Wigilii 1944 roku.

wsiadamy do autokaru i, po

faktów, a już, broń Boże, pa

sobie uświadomić, że w trzecim

i świata, żeby oddać hołd i spra

W wielu domach tego wieczora

odwiezieniu zielonogórzan z

mięci o setkach tysięcy polskich

tysiącleciu przed naszymi naro

wić chrześcijański pogrzeb

dzielono się opłatkiem, spoży

powrotem do Ihrowicy, jedzie

ofiar ludobójstwa na Wscho

dami stoją nowe wymagania,

ofiarom na ziemi, na której żyli,

wano kutię i składano sobie

my do Lwowa.

dzie. Prawdę trzeba ujawnić,

nowe próby. Powinniśmy, jak

zginęli, gdzie leżą ich kości.

życzenia doczekania końca

Pewna pani z Zielonej Góry

tym bardziej, im jest tragicz

nigdy dotąd, iść ramię przy

powiedziała: „Kiedy na cmen

niejsza, żeby się już nie pow

ramieniu, żeby więcej nie

tarzu deszcz pada, umarli

tórzyła. Jeśli przebaczenie

pozwolić na to, by okupant

płaczą.” Musieli bardzo mocno

miałoby być zapomnieniem, to

deptał nasze ziemie. Dziękuję

płakać, wręcz łkać nad swoim

będzie stanowić upoważnienie

państwu, że przyjechaliście tu.”

losem... Koła odmierzały kilo

do nowych zbrodni, do powtórki

metry, coraz bardziej oddalając

z historii.”

Zachować i umocnić pamięć

nas od tych miejsc. W uszach

Nasza obecność tu, w Ihro

Głos zabrał Ambasador

brzmiały słowa: pamiętać,

wicy, jest świadectwem prawdy.

Rzeczypospolitej Polskiej na

pamiętać, pamiętać... Pamięć,

Chcemy też czynić wszystko,

Ukrainie, pan Jacek Klucz

jednak, w tej sytuacji, jest nie

kowski:

żeby nie zapomnieć o tych

możliwa bez przebaczenia...

wydarzeniach, znaleźć w sobie

„Pamięć – to nasz obowią

Należy,  więc,  przebaczyć

zek. Musimy pamiętać o tym, co

siły i przebaczyć oprawcom,

oprawcom – jak nakazuje nasza

się stało tutaj 65 lat temu. Są

modlić się za nich. Niech nasze

wiara, ale też uczynić wszystko,

dziesiątki, a może i setki miejsc

obydwa narody – polski i uk

by podobne okrucieństwa

pochówku ofiar niewinnych,

raiński – świadome prawdy o

nigdy nie miały szans się powtó

tragicznie zamordowanych. Są

przeszłości, nareszcie wolne,

rzyć. Nie może też być tak, żeby

na Wołyniu, Podolu, Ziemi Zło

rozpoczną nowy rozdział w

zbrodniarze byli podnoszeni do

czowskiej, w Galicji Wschodniej,

historii. Niechże to będzie

rangi bohaterów narodowych.

na Ziemi Brodzkiej. To wszystko

przestroga, niech poruszy su

Wiele wody upłynie jeszcze tu,

prawda. Oczywiście, gdy wal

mienia. Niech posłuży zwycię

na Ukrainie, zanim zostaną

czą ze sobą dwa narody czy

stwu dobra nad złem w ludzkich

postawione wszystkie kropki

dwa państwa, gdy walczą

sercach. Niech okrutne sceny,

nad „i”, zanim wszystkie fakty

formacje zbrojne, można to

których niepodobna zapom

historyczne się wyjaśnią i

nazwać polityczną pomyłką.

nieć,  ponieważ  zaistniały,

wszędzie, gdzie trzeba, staną

Gdy giną niewinne osoby

dadzą świadectwo prawdzie.

pomniki. Widząc, jak serdecznie

cywilne, trzeba to nazwać tak,

Wierzę, iż wzbudzi to ekspiację

goście witali się z tutejszymi

jak to było naprawdę – zbrod

winnych i przebaczenie ofiar.

mieszkańcami wsi Ihrowica,

nią. Pamięć o tej zbrodni prze

Oby ten krwawy konflikt –

pomyślałam, że pojednanie jest

trwała, mimo że ta rocznica i te

miejmy nadzieję, że ostatni w

możliwe – trzeba tylko rozpo

wydarzenia były tak długo

długiej i trudnej historii wojen

cząć ten proces. Nie na szczeb

przemilczane w Polsce. Polska

między obojgiem narodów, stał

lu parlamentów, a między

i Ukraina budują współpracę

się przestrogą dla współczes

ludźmi.

na przekór tej trudnej historii.

nych i zapoczątkował nową

KG

KG

Pomnik zamordowanych 130 Polaków w Berezowicy Małej