20
Arcydzieła sztuki
18 lipca 2008 * Kurier Galicyjski
STARE WITRAŻE LWOWSKIE
(c.d. z numerów poprzednich)
rzymskiego, niż na Archanioła;
wach Matejkowskich,... w pre
kościelnych i ołtarzy. Wobec
ta niewiasta o rysach pospo
zbiterium są wzorowane na
dzisiejszej obojętności, będącej
litych nie ma wcale wejrzenia
witrażach kościoła Mariackiego
raczej otwartą niechęcią do
Dziewicy Niepokalanej”.
w Krakowie”. Wykonanie witraży
ozdabiania naszych kościołów
W tymże 1909 r. Sichulski
według już istniejących karto
prawdziwą sztuką, ta strona
wykonał jeszcze jeden karton
nów kosztowało taniej, a dawało
twórczości Sichulskiego jest po
„Zmartwychwstanie” (98 x 67
prowincjonalnej świątyni możli
prostu pasją bezinteresowną
JURIJ SMIRNOW
cm) do okna w refektarzu
wość zamówienia obrazów
i niepozbawioną goryczy. Kazi
tekst i zdjęcia
klasztoru OO. Misjonarzy we
znanych i wysoko cenionych
mierz Sichulski należy do przed
Lwowie. Zmartwychwstałego
artystów. W witrażach prezbi
nich budowniczych współczes
Już w 1910 r. jeden ze
Chrystusa przedstawiono na tle
terium poczyniono tylko niewiel
nego malarstwa polskiego ze
lwowskich krytyków sztuki z
krajobrazu górskiego, gdzie
kie zmiany – w części dolnej
względu na wartość, charakter
relacji pierwszej wystawy
między kamieniami rosną krzaki.
dodano herby ofiarodawców.
i bogactwo swych dzieł. Sichul
kartonów Sichulskiego wyrażał
Ujęcie Chrystusa wyciągają
W oknach transeptu ustawiono
zachwyt, a zarazem zaniepo
dwa duże witraże – „Ofiaro
kojenie dalszym losem tych
wanie” i „Wniebowzięcie”.
dzieł. „Czy przeniesione będą
Wykonane ze szkła katedral
na szkło?” – zadawał pytanie
nego okna w nawie głównej
i odpowiadał: „Trudno przypuś
„miały tylko szlak kwiatowy”.
cić, aby to bogactwo nat
W czasie I wojny światowej koś
chnienia mogło nie znaleźć
ciół tarnopolski został bardzo
pełnego wyrazu, aby te świetne
uszkodzony. W sierpniu 1917 r.,
symfonie barw nie miały zagrać
po wycofaniu wojsk rosyjskich
w przeznaczonym dla siebie
z Tarnopola „Kurjer Lwowski”
Kościół św. Elżbiety. Witraż
miejscu – kościele polskim”.
donosił: „W szczególności
„Boże Narodzenie”
Artysta również liczył na po
obiecał Namiestnik hr. Huyn
zytywną opinię komitetu artys
pomoc na odrestaurowanie
tycznego, który czuwał nad
kościoła parafialnego, niedaw
Według jego zamysłu wykona
wystrojem wnętrz kościoła św.
no wybudowanego według
no ornamentacyjną polichro
Elżbiety. W 1911 r. na wyraźne
planów Talowskiego przez inż.
mię ścian, ołtarz wraz z mensą
życzenie lwowskiego arcybis
Neuhoffa, a obecnie bardzo
i tabernakulum, obraz ołtarzo
kupa, Józefa Bilczewskiego,
zniszczonego pociskami armat
wy „Wizja św. Huberta”, sześć
kartony przedstawiono komite
nimi. Nie tylko bowiem znisz
lichtarzy, kratę mosiężną, kilim
towi, jednak projekty Sichul
czona została okazała wieża w
i witraż. Dr W. Kozicki uważał, że
skiego nie spotkały się z jedno
kilku miejscach i dach, a także
„wszystko jest objęte jednolitą
znaczną pozytywną oceną.
główny ołtarz, wnętrze kościoła,
niezwykle szczęśliwą myślą
Opinia ta położyła kres planom
organy i witraże”.
dekoracyjną”. Witraż wstawiono
Kościół Matki Boskiej
artysty, który po realizacji pierw
Dopiero w 1924 r. ks. A. Ra
w ostrołukowe okno i podzie
Kościół św. Elżbiety. Witraż
Nieustającej Pomocy
szych trzech witraży, mógł się
tuszny znalazł fundusze na
lono na dwie części wertykalne.
„Chrystus Zmartwychwstały”
w Tarnopolu
spodziewać dalszych zamówień
rekonstrukcje starych i zamówie
Maswerki w części górnej okna
do tejże świątyni. A kościół św.
nie nowych witraży. W umowie,
cego ramiona w geście ukrzy
zdobił wielobarwny zgeometry
Elżbiety był jedną z największych
podpisanej dnia 23 maja 1924 r.
żowania, w ciernistym krzewie –
zowany ornament. W części
ski stawia sobie coraz nowe
lwowskich świątyń, miał 12 łu
z zakładem „S. G. Żeleński” prze
nawiązuje do symboliki Drzewa
dolnej usytuowano dwa meda
zagadnienia, a niesłabnący
kowych neogotyckich okien w
widywano wykonanie „6 okien
Życia. Dr W. Kozicki pisał, że ten
liony z napisami wykonanymi
zapał chroni go od ciasnoty
nawie głównej, ogromną rozetę
do prezbiterium według wzorów
Chrystus „o fantastycznej twarzy
stylizowanym gotykiem: „Mało
ciągłych powtórzeń, w jakich
nad wejściem, dwa duże okna
dawnych za łączną sumę 7200
wizjonera unoszącego się w
polskie Towarzystwo Łowieckie”
zazwyczaj wysycha długoletnia
z rozetami po obu stronach
zł, 5 medalionów nad konfesjo
postawie sztywnej, w jakiej na
i „Całość kaplicy projekt K.
praca artystyczna”.
transeptu i więcej niż 30 mniej
nałami po 120 zł za sztukę,
krzyżu zawisł, Chrystus, przez
Sichulski+ Witraż wykonał S. G.
W 1928 r. dziekan i proboszcz
szych okien w prezbiterium,
całkowitą rekonstrukcję dwóch
którego ręce i nogi przerastają
Żeleński w Krakowie” oraz daty
tarnopolski, ks. A. Ratuszny,
kaplicach i zakrystiach. Na
dużych witraży w nawie krzyżo
gałęzie cierniowe, wywierał
1876 – 1926. Nad nimi w dwóch
zamówił u Sichulskiego trzy
przeszkodzie realizacji projektów
wej („Ofiarowanie” i „Wniebow
niezapomniane wrażenie”.
górnych medalionach Sichulski
kartony witrażowe dla parafial
Sichulskiego stało kilka powo
zięcie”) za łączną sumę 7500 zł,
Bardzo umiejętnie artysta połą
umieścił dwie postacie jeleni
nego kościoła pw. Matki Bożej
dów. Były wśród nich problemy
3 witraży kolistych w prezbite
czył subtelność w traktowaniu
z wizji św. Huberta.
Nieustającej Pomocy. Parafial
finansowe – koszt budowy
rium za cenę łączną 450 zł”.
postaci Chrystusa z kolorystyką
Projekt ozdobienia kaplicy
ny kościół w Tarnopolu zbudo
kościoła wynosił około 1 550 000
W kościele zachowała się, pisał
obrazu, z doskonałym przej
św. Huberta najpierw nie uzyskał
wano w latach 1903 – 1908
koron i na dalsze wyposażenie
ks. A. Ratuszny, „część oszklenia,
ściem od bladego księżycowe
akceptacji komitetu artystycz
staraniem ówczesnego probosz
wnętrz pieniędzy stale brako
znaczna ilość ołowia z dawnych
go światła w części górnej do
nego Towarzystwa Łowieckie
cza i dziekana tarnopolskiego,
wało. Nie można jednak pomi
witrażów, a nadto wiele bardzo
ciemnych gąszczów wikliny u
go. Tylko pełne aprobaty opinie
ks. infułata B. Twardowskiego,
nąć niesprawiedliwej krytyki w
kawałków szkła z witrażów
dołu. Ten projekt w szkle też nie
pisemne lwowskiego konserwa
późniejszego arcybiskupa me
prasie galicyjskiej, która też
„Wniebowzięcie” i „Ofiarowa
był zrealizowany.
tora wojewódzkiego, dr. J. Pio
tropolity lwowskiego. Ks. B.
wywierała presję na członków
nie”. Po wykonaniu tych prac ks.
Wyżej opisane kartony witra
trowskiego, dr. W. Kozickiego i
Twardowski wybrał jeden z nie
komitetu artystycznego. Pierw
A. Ratuszny myślał o zamówie
żowe K. Sichulski z wielkim
prof. W. Podlachy miały decy
zrealizowanych
projektów
szy zarzut spotkał Sichulskiego
niu 6 witraży do nawy głównej
powodzeniem przedstawiał na
dujący wpływ na pozytywne
konkursowych słynnego archi
z powodu posługiwania się
i jednego do okna nad chórem
licznych wystawach w latach
rozstrzygnięcie kwestii jego
tekta, prof. T. Talowskiego, który
przez niego motywami hucul
muzycznym. „Cztery z nich mają
20. i 30. XX w. Oto jeden z pierw
realizacji.
ten przedstawił do konkursu na
skimi. Jak pisał w 1910 r. „Świat”:
być według przedwojennego
szych komentarzy z Powszech
Nowy witraż Sichulskiego
projekt kościoła św. Elżbiety we
„zarzut ten wyszedł ze strony
projektu – pisał ks. A. Ratuszny –
nej Wystawy Architektury,
pod względem stylu znacznie
Lwowie. Stylowo i w wielu ele
estetyki podszytej nacjonaliz
a dwa chciałbym mieć figu
Malarstwa i Rzeźby Polskiej,
różnił się od projektów z przed
mentach konstrukcji kościół
mem i powiatową polszczyzną”,
ralne, odpowiednie w kolorycie
która odbyła się w 1910 r. we
I wojny światowej. Dawniej
tarnopolski był bliźniaczym
która „zżyma się na huculskie
i rodzaju rysunku do dużych
Lwowie: „Kilkanaście kartonów
ornament jego opierał się na
odzwierciedleniem lwowskiego.
tematy Sichulskiego”.
witraży w nawach bocznych.
Sichulskiego widzimy przed
motywach kwiatowych. Postaci
Jeszcze przed I wojną światową
Nowoczesnej sztuki K. Sichul
Mogą być skopiowane i odpo
sobą – plon wytężonej pracy
jego tonęły w powodzi irysów,
ks. B. Twardowskiemu udało się
skiego oraz innych artystów
wiednio rozłożone z witraży
ostatniego roku. I od razu spo
lilii, rozkwitłych kasztanów. W
znaleźć fundusze na wyposa
współczesnych nie rozumiała
wykonanych do OO. Jezuitów
strzegamy, że witrażowi polskie
witrażu do kaplicy św. Huberta
żenie i ozdobienie wnętrz
i krytycznie przyjmowała część
w Krakowie (kościół Najśw.
mu przybył talent, równy naj
kwiaty stosuje artysta bardzo
świątyni oraz zamówić witraże
duchowieństwa, zwłaszcza
Serca na Wesołej). Oczywiście
większym, jakie dotychczas
oszczędnie, i to wyłącznie w
do ogromnych neogotyckich
parafialnego. Stąd drugi „zarzut”,
trzeba poprosić twórcę tych
były u nas czynne w tej dzie
stylizacji. Zastąpiły je „kształty
okien. Część witraży ofiarowali
który ogłosił w „Gazecie koś
witraży o odpowiednie kopie.
dzinie. Kartony, rozwieszone we
geometryczne, robiące wraże
przedstawiciele społeczeństwa
cielnej” ksiądz P. ”Pan Sichulski
Tak samo ten twórca ma
lwowskim Pałacu Sztuki, dają
nie kubizowania, jaśniejące
tarnopolskiego (na przykład,
jest malarzem niewątpliwie
dać szkic witrażu dużego nad
smak arcydzieł w wielkim
barwami tęczy trójkąty, wydłu
rodzina Sozańskich). Powstał
uzdolnionym, ale upodobał
organami. Witraż ten musiał
stylu”.
żone romby, trapezy, zygzaki...
wspaniały zespół składający się
sobie sposób malowania skraj
harmonizować w kolorycie i ry
Następna lwowska realiza
Takimi formami wypełnia Sichul
z sześciu dużych i trzech małych
nie realistyczny, bezduszny,
sunku z dwoma dużymi witra
cja witrażowa Sichulskiego
ski wszystkie ornamentacyjnie
kolistych witraży w prezbiterium;
twardy, a szczególne rażący w
żami w nawach bocznych.
przypada na lata 1924 – 1926.
wolne przestrzenie...”
sześciu – w nawie głównej,
obrazach treści religijnej. Jego
Może być albo Narodzenie
Wtedy Małopolskie Towarzys
Znany polski pisarz, Jan
dwóch – w transepcie i pięciu
kartony do witrażów „Boguro
Chrystusa, albo inna odpowied
two Łowieckie zamówiło u Si
Parandowski, w tymże 1929 r.
medalionów witrażowych nad
dzica”, „Zmartwychwstanie” itd.
nia scena z życia Chrystusa lub
chulskiego na 50 – lecie swojej
odwiedził lwowską pracownię
konfesjonałami. Witraże zamó
nie okazują ani śladu jakiegoś
Maryi”. Rekonstrukcje i doro
działalności (1876 1926) projekt
Sichulskiego i tak ocenił jego
wiono w Krakowskim Zakładzie
nastroju religijnego; zupełnie
bienie zniszczonych w czasie
ozdobienia kaplicy św. Huberta
twórczość: „Rzeczą zaś godną
Witraży i Mozaiki Szklanej S. G.
chybiony jest pomysł „Zmart
wojny witraży polecono F. Mą
w kościele św. Elżbiety. Artyście
jest ciągłe wracanie do tema
Żeleński.
wychwstania”; ten chłop bar
czyńskiemu – kierownikowi artys
udało się zrealizować w całości
tów religijnych, których opraco
Czasopismo „Nasz Kraj” do
czysty, wyprostowany, rezolutny,
tycznemu zakładu.
swoją koncepcję ozdobienia
wanie zawsze poza robotą
nosiło, że „witraże sporządzone
wygląda więcej na wojownika
(cdn.)
wnętrza tej niewielkiej kaplicy.
sztalugową domaga się ścian
w fabryce Żeleńskiego o moty
CMYK
