14

W 20. rocznicę założenia

31 lipca 2008 * Kurier Galicyjski

ZALĄŻKI STOWARZYSZENIA POLSKIEGO WE LWOWIE

(cd. z nr poprzedniego)

Natomiast na tym miejscu

ne, podpowiedziano, że „wypa-

dyński, S. Czerkas i ja. Spotkanie

chciałbym dodać o tym, iż bo-

Na jesieni tegoż roku w War-

da” mu spotkać się z jakimiś tam

zaowocowało wspólną deklara-

dajże, w przeddzień otwarcia

Polakami – bo przecież są oby-

cją, apelem do wszystkich Pola-

szawie odbyło się forum Polaków

Kongresu 12 maja 1990 r. całą

watelami „Sojuzu”...

ków i Ukraińców, nawołującym

ze Wschodu (Ukraina, Rosja, Litwa,

delegacją lwowska wraz z innymi

Łotwa, Estonia, Białoruś), których

Na spotkaniu z parlamenta-

do pojednania i poprawy wza-

uczestnikami Kongresu uczestni-

rzystami w Sejmie wydarzyła się

jemnych stosunków. Wieczorem

reprezentowali kierownicy pol-

czyliśmy w żałobnych uroczystoś-

skich stowarzyszeń. Ukrainę re-

mi przykra przygoda. Już po

pierwszego dnia obrad Rejt

ciach w miejscu stracenia przez

moim (kolejnym) wystąpieniu

zaproponował mi udział w uro-

prezentował prezes PSKOU - S. Sza-

NKWD żołnierzy i oficerów pol-

po raz pierwszy w życiu... zem-

czystej mszy w cerkwi OO. Bazylia-

łacki oraz TKPZL – A. Kokodyński,

skich, a także ludzi innych na-

A. Wisłowski i ja. Odbyły się treś-

dlałem. Osunąłem się na podło-

nów na ul. Miodowej (naprze-

rodowości w lesie obok miejsco-

gę... Zarządzono przerwę, otwar-

ciwko rezydencji Prymasa). Kar-

ciwe spotkania (w odpowiednich

wości Bykownia pod Kijowem.

rezydencjach) z Prymasem Kardy-

to okna (było dużo obecnych),

dynał J. Glemp był nie tylko

Mszę św. odprawił ks. biskup

wezwano pogotowie... Widocz-

obecny na nabożeństwie, lecz

nałem J. Glempem, premierem

PROF. LESZEK MAZEPA tekst

J. Dąbrowski z koncelebrantami.

nie, byłem w tych dniach zbyt

T. Mazowieckim (mam wspólne

wręczył medale papieskie dwóm

zdjęcia archiwum autora

Było mnóstwo ludzi – zarówno

aktywny. Odwieziono mnie do

bazylianom. Zostałem zaproszony

zdjęcia z obojgiem), Prezydentem

miejscowych, jak i z Kijowa, nie

szpitala. Jednak, następnego

na kolację, która odbyła się

W. Jaruzelskim, Premierem T. Ma-

mówiąc o Polakach z Polski oraz

zowieckim, Marszałkami – Senatu

dnia rano udało mi się ze

Zjazdy, spotkania z rodakami

w klasztorze. Miałem okazję być

wielu miejscowości ZSRR.

szpitala wydostać, podpisując

Przedstawiciele TKPZL uczest-

przedstawiony nie tylko księdzu

A. Stelmachowskim, Sejmu - T. Ko-

niczyli w wielu zjazdach, spotka-

Wcześniej pisałem, iż Towa-

zakiewiczem, ministrami – spraw

odpowiednie oświadczenie, – że

Prymasowi, lecz również... Janowi

rzystwo, zwłaszcza w pierwszych

opuszczam go na własną odpo-

niach i akcjach o charakterze

latach swej działalności, było

wiedzialność. Jakże mogłem

politycznym.

otwarte dla przedstawicieli róż-

leżeć w szpitalu, kiedy na godzinę

Zacznę trochę nie po kolei, nie

9.00 była wyznaczona wizyta u

nych narodowości. Wynikało to

chronologicznie – od przeprowa-

dzonego w styczniu 1990 r. Wal-

Prymasa! Jednak, na kolejny

zarówno z potrzeby czasu, z ak-

wyjazd za kilka tygodni do Mosk-

tualnej sytuacji społeczno-poli-

nego Zebrania sprawozdawczo-

wy na spotkanie premiera T. Ma-

tycznej, charakteryzującej się

wyborczego, które miało cha-

zowieckiego z Polakami ze ZSRR

przemianami w demokratycz-

rakter zjazdu. Odbyło się w Auli

już się nie odważyłem.

nym społeczeństwie ukraińskim,

Instytutu Handlowo-Ekonomicz-

nego, zaś w jego foyer wywiesi-

liśmy kilka ogromnych planszy,

na których były przyklejone

wycinki z polskich czasopism o

naszym Towarzystwie. Nad sceną

„prezydialną” był zawieszony

transparent: Ziemia ojców – naszą

Ojczyzną, Polska – naszą Macie-

rzą, Ukraina – Siostrą. Oprócz

Na audiencji u prymasa kardynała Józefa Glempa. Rozalia Zielewska

członków TKPZL, również – z „te-

(od lewej), Albina Cyblis, Leszek Mazepa, Maria Mazepa, prymas

renu”, przybyło sporo prominen-

Józef kardynał Glemp, Ita Kozakiewicz, ks. Józef Dąbrowski, Józef

tnych gości. Z Polski: senatorowie,

Klasa – sekretarz generalny towarzystwa „Polonia”. Warszawa,

posłowie, przedstawiciele Towar-

Pałac Prymasowski

zystwa „Polonia” (J. Klasa, A.

Zarzecki, L. Radłowski, M. Gru-

Kazimierzowi hr. Szeptyckiemu –

dzień), przedstawiciele Towa-

bratankowi (synowi Stanisława)

rzystw Miłośników Lwowa m.in.

Prof. Leszek Mazepa (od prawej), Marian Baranowski, Józef Klasa,

Metropolity Andreja. Zapraszał

T. Myczkowski - prezes ZG we

Adolf Wisłowski. Kijów 13.05.1990 r.

mnie do siebie, obiecując poka-

Wrocławiu, J. Janicki - prezes TML

które coraz aktywniej uwydat-

zać interesujące dokumenty

w Warszawie, przedstawiciele

Jesienią 1989 roku odbyło się

niało dążenia niepodległościowe.

rodzinne, m. in. dotyczące jego

TML z Krakowa, Gliwic, Bytomia,

kolejne spotkanie, zaaranżowane

Wynikało to też z moich oso-

Stryja. Ponieważ następnego dnia

konsule W. Woskowski, J. Fijał, dyr.

przez stowarzyszenie „Polonia”

bistych przekonań o potrzebie

odjeżdżaliśmy do Lwowa, nie

J. Bobrowski („Energopol”), K.

(obecnie – „Wspólnota Polska”) –

normalizacji stosunków polsko-

mogłem wtedy skorzystać z tak

Wyszatycki („Metronex”) i in.;

na życzenie Kongresu Polonii

ukraińskich i relacjach ukraińsko-

nęcącego zaproszenia. Później

przedstawiciele bratnich organi-

Amerykańskiej. Tym razem, wszyst-

polskich. Zresztą, pomnąc o szczyt-

ogromnie żałowałem, że zmar-

zacji Polaków w ZSRR: I. Kozakie-

kie polskie stowarzyszenia ZSRR

nym haśle „za wolność naszą

nowałem taką okazję.

wicz (ZP Łotwy), J. Łapian (ZP

były reprezentowane przez dwóch

i waszą” oraz o wypowiedzi

W tym samym roku razem

Estonii), S, Kimsa, A. Płokszto,

prezesów – Jana Sienkiewicza,

Marszałka J. Piłsudskiego (razem

z prof. Marią Tarnawiecką byliś-

K. Marczyk, B. Rafalska (ZP Litwy),

prezesa Związku Polaków Litwy

z moimi bliskimi w 1936 r. byłem

my zaproszeni na III Światowy

S. Szałacki, W. Grabowski (PSKO

oraz niżej podpisanego. W pięk-

uczestnikiem usypywania Kopca

Kongres Uczonych Polskiego Po-

Ukrainy), K. Choder (PSKO z Lidy),

nym Domu Polonii w Pułtusku

w Krakowie), – że „nie może być

chodzenia, który odbył się w

ZP Białorusi z Grodna (chyba

odbyły się poufne rozmowy po-

wolnej Polski bez wolnej Ukrainy”.

Warszawie, Krakowie i innych

R. Kacynel), a także przedstawi-

między Edwardem Moskalem

A przypomnę, że moje i nasze

miastach. Ponieważ jako naukow-

ciele władz, organizacji społecz-

i panią Eleonorą Lenart. Intere-

działania w imię powyższych

cy ze Lwowa byliśmy „zauwa-

nych i towarzystw narodowościo-

sowały ich szczegóły warunków

Prof. Leszek Mazepa podczas

haseł realizowaliśmy już w po-

żalni”, przed otwarciem Kongresu

wych ze Lwowa.

politycznych, socjalnych i mate-

„Aktu Pojednania” na Cmen-

czątkach 1989 roku, kiedy to trwał

w warszawskim Pałacu Kultury

Omawialiśmy nasze osiągnię-

rialnych, w których znajdują się

tarzu Janowskim. Lwów,

cały system sowiecki, zaś w Polsce

i Nauki, - zostaliśmy przedstawieni

cia (było, czym się pochwalić,

Polacy w Związku Sowieckim.

31.10.1989 r.

jeszcze się nie odbyły wybory

Prezydentowi W. Jaruzelskiemu i

ponieważ w pierwszym roku

Prosili też, ażeby każdy z nas

demokratyczne, które odmieniły

Marszałkowi Sejmu M. Kozakowi-

zdołaliśmy sporo zrobić) i niedo-

zagranicznych K. Skubiszewskim,

przygotował listę potrzeb. Moja

oblicze „tej Ziemi” (wg akcentu-

czowi. Na drugi dzień „Życie

ciągnięcia. Zmieniliśmy nasz

kultury I. Cywińską, edukacji

była dość duża i szczegółowa. Od

jącej te słowa Jana Pawła II

Warszawy” opublikowało zdjęcie

„Statut”. Wybrano Zarząd Główny

narodowej H. Samsonowiczem,

potrzeby dostępu do środków

myśli, wypowiedzianej znacznie

z nimi i podpisem o „lwowskich

w nieco zmienionym składzie

przewodniczącym Komitetu ds.

masowego przekazu w kraju

wcześniej).

Polakach”. Plenarne posiedzenia

(nie chciałbym przeciążać tego

TV i PR A. Drawiczem, senatorami

naszego zamieszkania i utwo-

Od dawna byłem gorącym

Kongresu odbywały się na Zam-

materiału o kolejną „wyliczankę”).

i posłami. Wcześniej, na wiosnę

rzenia własnego czasopisma, po

zwolennikiem porozumienia

ku Królewskim. Jakież było moje

Została też wybrana Rada

odbyły się identyczne spotkania

środki medyczne dla potrzebu-

polsko-ukraińskiego. Dałem temu

zdziwienie, gdy organizator Kon-

Towarzystwa, do której powołano,

z przedstawicielami Kongresu

jących. Niestety, nie wiem, z ja-

wiele przykładów, będąc również

gresu, Prezes Polskiej Akademii

oprócz członków ZG, przedsta-

Polonii Amerykańskiej z prezesem

kiego powodu nasze prośby nie

prezesem TKPZL, które w bardzo

Nauk, a równocześnie dyrektor

wicieli Zarządów i komisji rewi-

Edwardem Moskalem na czele. To

zostały zrealizowane. Po prostu –

odpowiedzialnym okresie bez-

Zamku – prof. A. Gieysztor zlecił

zyjnych poszczególnych oddzia-

właśnie oni zażądali, by podob-

wyszło na to, że jakby ich nie było,

krwawego (a mogło być inaczej

mi poprowadzenie jednego z po-

łów. W latach następnych ten

nie spotkanie „Polonia” urządziła

i jakby nie było tego specjalnego

– ryzyko podpadnięcia pod

siedzeń. Było to dla mnie ogrom-

ostatni „organ” wyeliminowano,

z Polakami ze Wschodu. Prawda,

spotkania... Pozostał niesmak,

kagebistowskie „koło młyńskie”

ne zaskoczenie i wielki zaszczyt –

zaś ZG również zredukowano do

na żądanie Polonusów, odbyło się

ponieważ wówczas naprawdę

było ogromnie prawdopodob-

przewodniczenie na tak wysoko

potrzebna była rozległa pomoc

członków, ewidentnie udzielają-

też ich spotkanie z Lechem Wa-

ne) „przejścia” od społeczeństwa

materialna dla rodaków w kraju

prestiżowym forum, na którym

cych się w pracy społecznej.

łęsą w Gdańsku. Nas od podobnej

skomunizowanego, zsowietyzo-

zamieszkania.

obecni byli naukowcy różnych

Lecz jeszcze przed tym ze-

wizyty „uchroniono” („kak by

wanego do bliskiego demokra-

specjalności ze światowymi naz-

braniem niektórzy z nas uczest-

cziewo nie wyszło”...). Na wszyst-

cji) demonstracyjnie (dosłownie:

Zjazdy, akcje polityczne

wiskami z różnych kontynentów.

niczyli w różnych innych spotka-

kich spotkaniach delegacji zabie-

na przykład udział w różnych

Na Kongresie wygłosiłem dwa

i kulturalne,

niach. W 1989 r. spotkałem się we

rałem głos w naszych wspólnych

akcjach anstysowieckich we

relacje polsko-ukraińskie

referaty – jeden w Warszawie,

Lwowie z ówczesnym przewodni-

sprawach. Odbyło się nawet

Lwowie w ostatnich latach trwa-

W roku 1990 obyło się również

drugi – w Krakowie. Poznałem

czącym Związku Ukraińców

spotkanie z którymś z sekretarzy

nia ZSRR – wspólne polsko-

wiele spotkań, zjazdów itp. O jed-

wielu wybitnych uczonych, spot-

w Polsce J. Rejtem.. Umówiliśmy

KC PZPR, na którym była obecna

ukraińskie akcje na cmenta-

nym z nich – pierwszym Kongre-

kałem się z kolegą z lat dziecin-

się na poważne spotkanie z Za-

kosmonautka W. Tierieszkowa,

rzach Janowskim i Orląt Lwow-

sie Polaków Ukrainy pisałem

nych, z którym nie widzieliśmy się

rządem ZUP w Warszawie. Poje-

a także w ambasadzie ZSRR,

skich, na wiecach, podczas

wcześniej.

44 lata...

chaliśmy tam we trójkę – A. Koko-

z ambasadorem, któremu zapew-