15

TKPZL

Kurier Galicyjski * 31 lipca 2008

rocznicowych obchodów utwo-

narodowymi na ulice miasta itp.

zaczyna się dziać. Dodam też, iż

kupem-metropolitą Mińsko-Piń-

znanych ukraińskich polityków

rzenia ZURL itp.) demonstrowało

Nasza aktywność w tym kierunku

razem z pracownikami „Energo-

skim, a niedługo potem – kardy-

lwowskich (m. in. profesorowie

swoją solidarność z dążeniami

była dość intensywna i zauwa-

polu”, którzy krok po kroku odbu-

nałem.

Un i we rs y tet u w s p o m n i a n i

niepodległościowymi Ukra-

żalna. Przynosiła też pozytywne

dowywali nekropolię „Orląt”

Będąc przy tematyce, związa-

O . Włoch, M. Hołubeć i inni)

ińców.

efekty, ponieważ lwowscy Ukraiń-

Polacy cały czas – coraz liczniej

nej z duchownymi, chciałbym

z senatorami A. Szczepkowskim,

W Konserwatorium zostałem

cy zaczęli inaczej patrzeć na

(w tym także młodzież z lwow-

wspomnieć o kilku mych spotka-

J. Musiałem, posłami J. R. Błachni

członkiem „Towarzystwa Mowy

lwowskich Polaków.

skich szkół polskich) angażowali

niach z ks. kardynałem Maria-

i Cz. Sobierajskim), na którym

Ukraińskiej (TUM) im. T. Szew-

Braliśmy też udział w uro-

się w renowację tego drogiego

nem Jaworskim – człowiekiem

byłem również. Poprzednia zna-

czenki”, które występowało prze-

czystym poświęceniu krzyża (ks.

sercu każdego Polaka miejsca

wielkiego serca i wielkiej duszy,

jomość ułatwiła szczerą i otwarta

ciw rusyfikatorskiej polityce władz

kan. L. Kamilewski) na zbudowa-

pamięci.

o niezwykłej inteligencji i wyso-

rozmowę na temat perspektyw

sowieckich we wszystkich dzie-

nym przez pracowników „Ener-

Mam pewną satysfakcję, iż

kiej kulturze, który zechciał mnie

stosunków polsko-ukraińskich,

dzinach, zwłaszcza w wielu

gopolu” symbolicznym grobie

warszawski „niesubwencjonowa-

pobłogosławić w Katedrze Lwow-

potrzeb Polaków we Lwowie i na

płaszczyznach kultury. Jako pre-

zbiorowym polskich żołnierzy

ny dwumiesięcznik edukacyjny,

skiej. Był to dla mnie akt nadzwy-

Ziemi Lwowskiej itp. Jeszcze parę

zes TKPZL bywałem zapraszany

Września 1939 r. w Hołosku Wiel-

historyczno-socjologiczny i ekolo-

czaj uroczysty, dający poczucie

lat później (nie pamiętam, kiedy

na wiele zebrań założycielskich w

kim w 50. rocznicę wybuchu II

giczny” (tak w podtytule) „Bunt

wielkiego szczęścia, którego nie

to było – czy w 1990, czy 1991 r.)

różnych instytucjach i przed-

wojny światowej; w poświęce-

młodych duchem” (2006, nr 6, s. 13)

mogę zapomnieć. Jak też aktu

„strona” ukraińska zażyczyła

siębiorstwach lwowskich, pokazu-

niu krzyża (ówcześnie ks. arcy-

w artykule „Leszek Mazepa –

błogosławieństwa (mnie i mojej

sobie mojej obecności jako tłu-

jąc przez to, że „my, Polacy, w

biskup M. Jaworski) na miejscu

rzecznik polsko-ukraińskiej współ-

małżonki) przez ks. Kardynała-

macza na zaaranżowanym

waszych dążeniach antyrusyfi-

zdewastowanego cmentarza

pracy muzycznej”, w którym jest

Prymasa Józefa Glempa w jego

spotkaniu polityków ukraińskich

i polskich, które odbyło się w

kacyjnych, niepodległościowych

polskich żołnierzy Września

jednak kilka nieścisłości, pisze

rezydencji na Miodowej w War-

Łańcucie. Delegacji polskiej

– jesteśmy razem z wami”.

1939 r. na Zboiskach, w złoże-

również o tej stronie mojej dzia-

szawie – podczas wyżej wspom-

przewodniczył Jan Parys (nie

Uczestnictwo to naprawdę przy-

niu kwiatów i wieńców na

łalności, uwydatniając zasługi na

nianego spotkania z Polakami ze

pamiętam – czy występował on

sparzało nam wielu przyjaciół,

podobnych cmentarzach na

polu  porozumienia  polsko-

Wschodu w 1990 roku.

zmniejszało napięcia między-

ukraińskiego, zwłaszcza w dzie-

Zaś to, co się stało wiele lat

etniczne, niechęć „do naszej

dzinie muzycznej i naukowej. Ale

wcześniej – w 1964 r. – było czymś

obecności we Lwowie”. Moje

powróćmy do tematu zasad-

zupełnie niespodziewanym i wy-

wystąpienia przed uczestnikami

niczego.

jątkowym. Razem z żoną i synem

takich zebrań były odbierane

W końcu marca 1990 roku

Andrzejem byliśmy w odwiedzi-

przez obecnych (a bywało ich po

odbył się w Leningradzie (obec-

nach u mojej cioci w Częstocho-

kilkaset) bardzo ciepło i z sym-

nie Sankt-Petersburg) Zjazd

wie. Szczęśliwie zbiegło się to

patią. Miałem zaszczyt być

Polaków ZSRR. TKPZL reprezento-

z uroczystością Wniebowzięcia

delegatem od wszystkich Pola-

waliśmy razem z prof. Marią

Najświętszej Marii Panny, na którą

ków Ukrainy na Zjeździe Założy-

cielskim wyżej wspomnianego

Towarzystwa, który odbył się 11-12

lutego w Kijowie. Było mi nie-

zwykle przyjemnie, iż ustami

ówczesnego przewodniczącego

TUM’u – wybitnego poety ukraiń-

skiego (a późniejszego pierwsze-

go Ambasadora niepodległej

Ukrainy w Polsce) Dmytra Paw-

łyczki uczestnicy tego forum w

Poświęcenie krzyża na dawnym cmentarzu wojskowym, w dzielnicy

ogromnej Auli Politechniki Kijow-

Zboiska we Lwowie. Marzec 1990 r.

skiej witali mnie jako przed-

stawiciela Polaków Ukrainy

wtedy w funkcji ministra obrony

Jaśniskach, w Hołosku Małym,

i TKPZL. W tejże Auli reprezen-

narodowej, czy jeszcze nie), uk-

na Zadwórzu.

raińskiej – W. Czornowił. Nie

towałem TKPZL oraz polską część

Symboliczny „Akt pojedna-

mieszkańców Ukrainy na Zjeź-

bardzo dawałem sobie radę

nia”, zaproponowany przez

z tłumaczeniem „na żywo”, więc,

dzie Założycielskim Ludowego

R. Bratunia i Jewhena Hryniwa,

Ruchu Ukrainy („Ruch”), który

po jakimś czasie poprosiłem

przewodniczącego lwowskiego

Podczas „Aktu Pojednania” na Cmentarzu Orląt Lwowskich. Lwów

odbył się 8-10 września tegoż roku.

o zwolnienie mnie z tej funkcji.

„Memoriału” – stowarzyszenia,

31.10.1989 r.

Dyskusja odbyła się bez tłu-

Miałem okazję poznać gości

powołanego do upamiętnienia

z Polski, która była już po pierw-

macza.

ofiar obu reżimów – odbył się 31

Tarnawiecką. Miałem wtedy

Wiele akcji społeczno-poli-

ze wszystkich zakątków Polski

szych demokratycznych wyborach

listopada 1989 r. na Cmentarzu

– z kilkoma posłami na Sejm, m.in.

okazję poznać niezwykle interesu-

tycznych odbywało się na terenie

wyruszają piesze pielgrzymki.

Janowskim, gdzie były zdewasto-

jącego i miłego oraz dowcipnego

Lwowa, bądź w innych miastach

W przeddzień uroczystości, stojąc

z Adamem Michnikiem, Włodzi-

wane („wykorzenione”) przez

mierzem Mokrym (reprezentują-

człowieka – o którym wspomnia-

ZSRR. A. Kokodyński, A. Wisłowski,

we trójkę z boku na głównej alei

stalinowców groby „Strzelców

cym ukraińską część ludności

łem wyżej – ks. biskupa Jerzego

M. Baranowski i ja wielokrotnie

– właśnie Najświętszej Marii

Siczowych” (w 1989 r. postawiono

Dąbrowskigo, zastępcę sekretarza

braliśmy udział w posiedzeniach

Panny, obserwując poszczególne

Polski), prawdopodobnie też

tam symboliczny krzyż z wieńcem

z Jackiem Kuroniem i in.

Episkopatu Polski, z którym oma-

różnych komisji, w spotkaniach

pielgrzymki regionalne, zobaczy-

cierniowym), zebrało się mnóstwo

wialiśmy różne tematy, odnoszą-

z władzami miasta i obwodu

liśmy, jak zbliżyła się ogromna

W ramach „Ruchu” – wówczas

ludzi – Ukraińców oraz Polaków

grupa warszawska, na której cze-

zjednoczenia społeczno-politycz-

ce się do Polaków ZSRR. Później

różnego szczebla i resortu (Rada

z flagami narodowymi (a „Sojuz”

le szedł ksiądz kardynał - prymas

nego, do którego wchodzili przed-

kontaktowałem się z nim podczas

Obwodowa, Obwodowy Komitet

i bolszewia jeszcze trwały!). Zo-

Stefan Wyszyński. Spojrzał na nas,

rzymskiej Konferencji (o której

Wykonawczy – KW, Rada Miejska,

stawiciele różnych nacji, utworzo-

stały złożone wieńce z polskimi

stojących osobno, i pobłogosławił!

na została trzydziestoosobowa

niżej). Niestety, kilka lat później

Miejski KW, Rady i KW poszczegól-

szarfami i napisem po polsku

Obserwowała to wydarzenie

ks. biskup zginął w wypadku.

nych Dzielnic, obwodowy Wydział

Rada Narodowości (RN), do której

„Braciom Ukraińcom – Lwowscy

znajoma naszej cioci, która przy-

zostałem wybrany. Na drugim

Inną, niezwykle interesującą

Wiz i Rejestracji, Obwodowe i Miej-

Polacy”. Odśpiewano ukraińskie

szła do niej i opowiedziała, jak

postacią Zjazdu, był ks. prałat

skie Wydziały Kultury i Oświaty,

zjeździe w 1990 r. zostałem wy-

pieśni religijne i modlitwy za

Prymas pobłogosławił stojących

brany na członka prezydium RN,

Kazimierz Świątek z Pińska, na

z przedstawicielami różnych

zmarłych. Potem pojechaliśmy na

osobno chyba... Amerykanów.

zostałem włóczony do tzw. „Wiel-

Białorusi, który na obradach

partii politycznych, ruchów spo-

Cmentarz Łyczakowski, gdzie na

A my właśnie, przychodzimy do

wykazywał dużą aktywność. Tak

łecznych („Ruch”, „Memoriał”),

kiej Rady Ruchu” i brałem udział

miejscu, w którym były zdewas-

cioci i oznajmiamy: „Ciociu! Nas

(bierny) w jej często bardzo burz-

się złożyło, że z powrotem jecha-

stowarzyszeń kulturalnych (To-

towane przez tychże stalinowców

pobłogosławił sam kardynał

liśmy z nim w jednym wagonie.

warzystwo Ochrony Zabytków

liwych posiedzeniach. Po prze-

groby Obrońców Lwowa – Orląt

Wyszyński!” – ta pani aż usiadła

kształceniu „Ruchu” na IV zjeździe

W pociągu opowiadał mi o swej

Historii i Kultury, Ukraińska

Lwowskich, były kupy gruzu i śmie-

z wrażenia. Nie spodziewała się,

- w partię, momentalnie wyszed-

prawdziwej drodze krzyżowej,

Fundacja Kultury) itp. Braliśmy też

ci. Był jednak już widoczny za-

że to właśnie my byliśmy tymi

przez którą mu, jako kapłanowi,

udział w różnych akcjach poli-

łem z niego, zaś sama RN też

sadniczy zarys Grobu Nieznanego

„Amerykanami” – nie wiem, skąd

przestała istnieć. Mój udział w tej

przyszło przejść – przez komunis-

tycznych. Na przykład, w wielu

Żołnierza (prace „Energopolu” już

się wzięło u niej to skojarzenie.

tyczne tiurmy i gułagi, przez

wiecach ogólnomiejskich, upa-

strukturze wspominam jako ko-

się zaczęły), zostały zapalone

Później byliśmy na wielotysięcz-

lejną przygodę życiową, która

straszliwe męki i prześladowania

miętniających m. in. represje

znicze, złożone kwiaty i wieńce z

nych nabożeństwach na bło-

za Wiarę. Był to dla mnie ogromny

stalinowskie oraz popierających

umożliwiła mi zrozumienie wielu

napisem w języku ukraińskim:

niach przed Jasną Górą (tu była

„Братам – полякам – львівські

rzeczy pozytywnych i negatyw-

wstrząs oraz uświadomienie

ukraińskie dążenia niepodległoś-

chrzczona później moja córka

українці” od Towarzystwa „Me-

nych, a także poznanie wielu

sobie – jaką należy mieć siłę

ciowe – na placu przed Teatrem

Teresa). Lecz sam fakt błogosła-

ducha, ażeby to wszystko przetrzy-

Skarbkowskim (wernisaż), kiedy to

ludzi, osobistości, które z czasem

moriał” i społeczeństwa ukraiń-

wieństwa przez tak wielką Oso-

stały się znanymi politykami

mać i – moralnie zwyciężyć.

po raz pierwszy w powojennym

skiego. J. Hryniw, R. Bratuń i ja

bistość, przez Sługę Bożego, Pry-

Z księdzem Świątkiem spotyka-

Lwowie wyszliśmy z biało-czer-

niepodległego państwa ukraiń-

wygłosiliśmy przemówienia,

masa Tysiąclecia Kardynała

skiego, Chodziło o działaczy

liśmy się jeszcze na Konferencji

wonymi flagami, koło „Brygidek”,

apelując do Ukraińców i Pola-

Stefana Wyszyńskiego zakodował

takich, jak: W. Czornowił, M. Horyń,

w Rzymie. Po jej zakończeniu

i koło więzienia na Łąckiego,

ków o wzajemne porozumienie i

się we mnie jak wyjątkowo szczę-

wielu kapłanów w Rzymie zostało.

przed Uniwersytetem (udział,

I. Juchnowski, I. Kałyneć, O. Włoch,

braterską przyjaźń w duchu

śliwy Znak Opatrzności, która sta-

M. Hołubeć, pierwszy demokra-

Po jakimś czasie, okazało się, iż

manifestujący nasze poparcie

jedności walki w imię hasła „za

le czuwa nade mną. Ten „Znak”

jeden z księży (choć mam go

dla przeobrażeń demokratycz-

tyczny mer Lwowa W. Szpicer i in.

wolność naszą i waszą”. Uważam,

został „potwierdzony” przez in-

Nieco później Konsul Woskow-

przed oczami, nazwiska nie

nych), udział 21 stycznia 1990 r.

iż była to niezwykle ważna akcja

nego Sługę Bożego – Ojca Świę-

ski w sali Agencji Konsularnej

pamiętam) z Kazachstanu został

w tzw. „łańcuchu solidarności”,

w duchu pojednania, która była

tego Jana Pawła II w 1990 roku.

urządził niezwykle ważne (i od-

wyświęcony na biskupa dla tejże

kiedy to po raz drugi (od wspom-

przyjęta przez obie społeczności

O tym w następnym numerze.

ważne – nie wiem, czy skonsul-

ze zrozumieniem i uczuciem ulgi,

republiki. Natomiast ksiądz K.

nianego wiecu (koło Teatru Skarb-

cdn.

że nareszcie coś w tym kierunku

Świątek wkrótce został arcybis-

kowskiego) wyszliśmy z flagami

towane z Warszawą) spotkanie