18

Powstanie Warszawskie

31 lipca 2008 * Kurier Galicyjski

PIERWSZY SIERPNIA DZIEŃ KRWAWY

chu powstania w sytuacji, w której

po konferencji w Teheranie stało

powstanie nie miałoby nawet

się jasne, że swojego celu chyba

cienia szansy na powodzenie.

nie osiągnie.

Osobiście darzył on generała

SZYMON KAZIMIERSKI tekst

Okulickiego sympatią, a nawet,

Akcja „Burza”

zdjęcia archiwum

jak sam kiedyś napisał, podzi-

2 stycznia 1944 Armia Czer-

wem. Dla wyciszonego, grzecz-

wona doszła do przedwojennej

Pierwszy sierpnia dzień krwawy

nego i subtelnego arystokraty,

polskiej granicy ze Związkiem

Powstał naród Warszawy

jakim był generał Komorowski,

Radzieckim. Rozpoczęło to, za-

By stolicę uwolnić od zła

ludyczny, energiczny i junako-

rządzoną przez dowództwo Armii

I zatknęli na dachach,

waty Okulicki był może wszystkim

Krajowej tak zwaną – Akcję Burza.

barykadach i gmachach

tym, czego niedostatek odczuwał

Miała ona być demonstracją,

Biało-czerwonych sztandarów las.

sam generał Komorowski.

przed wchodzącymi wojskami

(piosenka, śpiewana

Jak oceniali generała Okulic-

rosyjskimi, polskich praw włas-

tuż po wojnie przez kalekich

kiego inni oficerowie, którzy dob-

ności do terenów przedwojennej

mężczyzn na ulicach

rze go znali? – Nie były to oceny,

Polski. Warszawa, aby nie nara-

zniszczonej Warszawy

mogące się podobać ewentual-

żać miasta na zniszczenie, została

i w zatłoczonych

nym podwładnym generała.

z Akcji wyłączona. Więcej! War-

podwarszawskich pociągach)

Według powszechnego przeko-

szawa oddała na potrzeby Akcji

nania wszystkich jego znajomych,

ogromne ilości broni ze swojego

Gdy w lipcu 1944 roku Armia

generał Okulicki był, przede

arsenału. Akcja miała się rozwi-

Aliantów. Armia Krajowa powin-

można zrobić w takich okolicz-

Czerwona zbliżała się do granic

wszystkim, oficerem od bicia się,

jać w ten sposób, że tuż przed

na tylko dokończyć rozpoczętą

nościach, to doprowadzić do pow-

Warszawy, kilka wydarzeń, po-

a nie od myślenia. Niczego nie

wycofywaniem się wojska nie-

Akcję Burza. Dalej niech AK nie

stania w Warszawie. Powstania

przedzających ten fakt, spowo-

potrafił zapamiętać. Chojrak, ale,

mieckiego, zmobilizowane od-

angażuje się w następne akcje

krwawego i strasznego w skut-

dowało, że sytuacja, w jakiej

może dlatego, że często pijany.

działy Armii Krajowej będą

zbrojne. Na razie, wojna została

kach. Żeby waliły się mury miasta,

znalazło się dowództwo Armii

Niektórzy jego znajomi twierdzili,

atakowały Niemców i zaraz

przegrana. Oszczędzać żołnierzy,

a krew płynęła strumieniami po

że był zdecydowanym alkoholi-

bo można się spodziewać rychłej

ulicach. Miało to wstrząsnąć

kiem. Odważny, co prawda, do

wojny pomiędzy państwami

sumieniami rządzących na Za-

Zachodu i Związkiem Radzieckim.

Między młotem a kowadłem

W nocy z 25 na 26 lipca 1944 r.

przyleciał samolotem z Londynu

do Polski kurier Naczelnego

Wodza Jan Nowak-Jeziorański.

Wiózł ze sobą niesłychanie ważne

informacje dla Dowództwa Armii

Krajowej.

3 czerwca 1944 generał Oku-

licki został zastępcą szefa Sztabu

KG AK generała Tadeusza Peł-

czyńskiego. Generał Pełczyński

stwierdził niedługo potem, że

razem z generałem Okulickim

mają dziwnie podobne zapa-

trywania na to, co Armia Krajowa

powinna zrobić w sytuacji, w

której niepodobna jest już zrobić

czegokolwiek. Zdawało się, bo-

wiem, że wobec powstałych

okoliczności, AK nie miała przed

sobą jakiegokolwiek pola ma-

chodzie, co powinno doprowa-

wariactwa, ale taki charakter bar-

newru. Cokolwiek by uczyniła,

dzić do zmiany polityki Zachodu

dziej pasuje kresowemu watażce,

doprowadziłoby to do totalnej

w stosunku do Polski i do pomocy

niż oficerowi sztabowemu.

katastrofy wszystkiego, o co owa

Polsce w celu wyswobodzenia się

Kończył się lipiec 1944 roku.

Armia walczyła od lat. Nie mogła

z zależności od Związku Radziec-

Od południa, w ciągłych wal-

być uznana przez siły zbrojne

kiego. Straceńcze ciągoty nie były

kach z cofającymi się Niem-

Związku Radzieckiego inaczej,

obce i generałowi Pełczyńskiemu,

cami, podchodzili do Warszawy

niż bezwarunkowo podporząd-

dlatego popierał on dziwaczną

Rosjanie. Coraz wyraźniej sły-

kowując się tym siłom. Już na

„doktrynę wojenną” generała

chać było ich radiostacje, nawo-

jesieni 1943 Stalin zapewniał

Okulickiego.

łujące warszawiaków do pow-

Anglików i Amerykanów, że nie

Kurier z Londynu, Jan Nowak-

stania. Trudno się było spodzie-

zamierza tolerować AK jako armii

Jeziorański meldował, że Alianci

wać, że ich apele miały być

Krajowej, stała się niesłychanie

niezależnej. Ale, podporządko-

nie udzielą powstaniu pomocy, że

kierowane do dowództwa Ar-

potem, jako gospodarze tej ziemi,

trudna.

wanie się Stalinowi automatycznie

dla Zachodu najkrwawsze nawet

mii Krajowej. Ale w Warsza-

przystąpią do witania wchodzą-

Pierwsze i najpoważniejsze, co

likwidowało AK, jako taką. Z kolei

powstanie w Warszawie będzie

wie istniała jeszcze, oprócz Armii

cych oddziałów radzieckich. Tak

się stało, to konferencja w Tehe-

niepodporządkowanie powodo-

przysłowiową burzą w szklance

Krajowej, prosowiecka Armia

miało się to odbywać, ale Rosja-

ranie, która odbyła się w dniach

wało, że AK wejdzie w konflikt

wody, ale zdanie kuriera, oficera

Ludowa. Była ona organizacją

nie nigdzie nie uznali prawa

od 28 listopada do 1 grudnia 1943

dużo mniejszą od AK. Podzie-

Armii Krajowej do reprezento-

roku pomiędzy prezydentem USA

lona była na okręgi: Warszawa

wania przedwojennej Polski.

Franklinem Delano Rooseveltem,

Miasto, Warszawa Lewa Pod-

Oddziały polskie były przez

premierem Wielkiej Brytanii Win-

miejska i Warszawa Prawa

Rosjan na siłę rozbrajane. Ofi-

stonem Churchillem i przywódcą

Podmiejska. Armia Ludowa w

cerów zwykle zamykano w obo-

Związku Radzieckiego Józefem

Warszawie nie posiadała swoje-

zach, a szeregowców wcielano do

Stalinem. Dokonano na niej po-

go dowództwa, a dowództwa

istniejącej już przy wojskach

działu Europy na tak zwane strefy

i sztaby wszystkich trzech okrę-

radzieckich, polskiej armii Zyg-

operacyjne, przyznane armiom

gów podlegały bezpośrednio

munta Berlinga. Tak było wszę-

poszczególnych państw koalicji.

Sztabowi Głównemu AL, znaj-

dzie. Od dawnej polskiej granicy,

Za zgodą wszystkich „wysokich

dującemu się przy sztabie Woj-

aż do Warszawy. Akcja Burza

stron” Polska została przydzielona

ska Polskiego armii Berlinga.

doznała totalnej klęski, choć do jej

do strefy operacyjnej Armii Czer-

Jest pewne, że gdyby to AL roz-

wykonania zmobilizowano około

wonej. Na wniosek prezydenta

poczęła powstanie, mogłaby się

100 tys. żołnierzy i oficerów oraz

Stanów Zjednoczonych tę „ra-

spodziewać wszelkiej pomocy

przekazano na jej korzyść prawie

dosną” dla Polaków wiadomość

rosyjskiej, na jaką tylko byłoby

wszystkie rezerwy broni, jakimi

utajniono. Prezydenta czekały w

stać Związek Radziecki. Generał

dysponowała AK, często przy

Stanach Zjednoczonych następ-

Okulicki raz po raz straszył

tym obierając z uzbrojenia inne

ne wybory i nasz prezydent

generała Komorowskiego pow-

oddziały, nie biorące udziału w

dobrodziej spodziewał się jeszcze

staniem, wywołanym przez

Akcji.

raz wykorzystać głosy swoich

Armię Ludową. Argumentował,

W ostatnich dniach maja 1944

amerykańskich wyborców pol-

z następnym wrogiem, dużo sil-

niezbyt wysokiego stopnia, nie

że Armia Krajowa łatwo może

r. przyleciał z Londynu i skoczył ze

skiego pochodzenia, zanim

niejszym, niż dotychczasowy,

miało wagi wobec przekonań

wtedy utracić zaufanie swoich

spadochronem na terenie zrzu-

Polonusi dowiedzą się, jaki pasztet

jakim były wojska niemieckie.

dwóch dowodzących Armią

żołnierzy, którzy zwrócą się

towym AK, generał Leopold

przygotował dla Polaków pan

Alianci zapowiedzieli, że już nie

Krajową generałów.

masowo do Armii Ludowej, jako

Okulicki.

prezydent. Gdyby, bowiem do-

mogą uzbrajać oddziałów AK,

tej bardziej bojowej i zdecy-

Pod koniec czerwca roku 1944

wiedzieli się o tym nie w porę,

będących w radzieckiej strefie

Generał Okulicki

dowanej. Generał Okulicki stra-

Wódz Naczelny Kazimierz Sosn-

zapewne nie daliby mu w nad-

operacyjnej, bo to koliduje z do-

i Armia Ludowa

szył generała Komorowskiego

kowski opracował: „Komunikat

chodzących wyborach ani jed-

piero co podpisanymi przez nich

Generałowie Pełczyński i Oku-

również i tym, że powstanie

Naczelnego Wodza dla Komen-

nego polskiego głosu. Przypisa-

umowami międzynarodowymi.

licki natrafili jednak na poważny

może wybuchnąć spontanicz-

danta Głównego Sił Zbrojnych

nie Polski do Związku Radziec-

Armia Krajowa znalazła się, więc

opór ze strony dowódcy Armii

nie, spowodowane niesubordy-

w Kraju”, odebranie którego

kiego przekreślało jakiekolwiek

pomiędzy młotem, a kowadłem.

Krajowej, generała Tadeusza

nacją dowódców niższego

Warszawa pokwitowała 7 lipca

polskie nadzieje na odbudowa-

Generał Okulicki prowadził

Bora-Komorowskiego. Generał

szczebla. Przepowiadał wreszcie

1944. W Komunikacie generał

nie kraju takiego, jakim był

szerokie konsultacje z oficerami

Komorowski, pomimo żarliwej

generałowi Komorowskiemu, że

Sosnkowski przedstawiał sytuację

przed wojną. Dla Armii Krajo-

AK, a na spotkaniach z nimi

argumentacji obu zwolenników

może on zapisać się w historii

Armii Krajowej po konferencji w

wej, walczącej o odbudowanie

gorąco przekonywał, że Alianci

krwi, płynącej ulicami, nie miał

narodu jako drugi generał Kru-

Teheranie. Generał pisał, że los

przedwojennej Polski, dopiero

Polskę sprzedali, że jedyne, co

zamiaru doprowadzić do wybu-

kowiecki, przez którego niezde-

Polski został przesądzony przez