19

Kurier Galicyjski * 31 lipca 2008

cydowanie upadło powstanie

oddziałowi drogę i wystrzelał

Dzieją się wtedy niesłychane

rzycie Państwo, kto zawiadomił

nie przydzielono żadnej broni,

listopadowe.

wszystkich, co do jednego. Pow-

rzeczy, jak choćby to, że Delegat

Niemców o powstaniu.

a mimo to zmuszano go do ataku

stańcy nie mieli niczego, czym by

Rządu na Kraj znika naraz nie

Niemców zawiadomiły pols-

na Niemców: - „Nasza kompania

COK

mogli ten samochód zniszczyć, lub

wiadomogdzie, na całe17godzin.

kie kobitki, „chodzące”, jak to się

„Genowefa” miała za zadanie

Trochę inaczej naciskał na

choćby tylko odgonić. Po umilk-

Po wojnie żaden z żyjących

wtedy mówiło, z niemieckimi SS-

zdobycie koszar żandarmerii na

generała Komorowskiego gene-

nięciu strzałów, z lotniska wyroili

generałów nie chciał powiedzieć

manami i żołnierzami Wehr-

tyłach dzisiejszego Ministerstwa

rał Pełczyński. Generał starał się

się Niemcy i dobijali rannych...

o tych wydarzeniach nawet jed-

machtu. W miarę, jak same

Kultury. Ale, gdy nasz dowódca,

wpłynąć na Komorowskiego,

Tak było wszędzie, gdzie

nego słowa. Nie chciano się

dowiadywały się o powstaniu,

major Ludwik Gawrych („Geno-

podsuwając mu nieprawdziwe

lokalni dowódcy usiłowali ślepo

przyznać nawet do czegoś takie-

zaczęły wydzwaniać do swoich

wefa”) dowiedział się od płk.

informacje, które miały przyspie-

wykonywać ataki na obiekty,

go, jak istnienie COK. Bo tylko COK

chłopaków, wołając, że o piątej

„Radwana”, że nie będzie prze-

szyć podjęcie przez niego decyzji

określone przez dowództwo pow-

mógł wtedy wydać rozkaz do

rozpocznie się powstanie! Żeby,

widzianego przydziału broni, to

o konieczności wybuchu powsta-

stania, zanim jeszcze doszło do

powstania, a rozkaz taki wydał

na litość Boską, uważali...

odmówił wykonania rozkazu.

nia. Generał Pełczyński posunął

otwartych walk. Wszędzie te za-

Na miejsca zbiórek nigdzie

Zagrożono mu sądem wojen-

się nawet do pospolitego kłam-

dania, nałożone na żołnierzy AK,

nie dojechali wszyscy zmobi-

nym, ale on powiedział, że sam

stwa, gdy na zebraniu dowództwa

były przesadne, nieliczące się z

lizowani żołnierze. Z różnych po-

gotów jest ponieść wszelką od-

AK dnia 31 lipca 1944 przynaglał

realiami, jakie niosła mobilizacja

wodów. Często łącznicy nie mogli

powiedzialność, ale nie będzie

Komorowskiego, twierdząc, że

oddziałów powstańczych. Zao-

ich znaleźć i zawiadomić o pow-

narażał  podwładnych  na

Rosjanie już przeszli Wisłę, zajęli

patrzenie powstańców w broń –

staniu, ale chyba najczęstszym

oczywistą śmierć. Bardzo go za

Warkę i przystępują do oskrzyd-

powodem nie zgłoszenia się na

lenia Warszawy. Kłamstwo to

mobilizację, były przedwczesne

miało na celu przekonanie gene-

walki z Niemcami, do jakich do-

Samobieżny, ciężki moździerz

rała Komorowskiego, że nadszedł

chodziło w różnych punktach

Karl strzela na Warszawę

moment, przewidziany na po-

Warszawy w trakcie przemiesz-

dwutonowymi pociskami

przednich naradach dowództwa,

czania się oddziałów, lub prze-

kalibru 600 milimetrów

kiedy to ustalono, że powstanie

wożenia broni, wydobytej z tajnych

można będzie rozpocząć z chwilą

rosyjskiego manewru, oskrzydla-

jącego stolicę. Generał Pełczyński

zbłaźnił się tym kłamstwem, które

natychmiast i bardzo stanowczo

zostało skorygowane przez sze-

fostwo wywiadu AK. Wobec tak

żenującego wydarzenia „utraty

twarzy” przez szefa Sztabu AK,

generał Komorowski zamknął

naradę, stwierdzając, że ani dziś,

ani jutro rozkazu do rozpoczęcia

29 listopada 1943. Przyjęcie z okazji 69 urodzin Churchilla

powstania nie wyda.

w ambasadzie brytyjskiej w Teheranie

Po naradzie, generał Komo-

to ceniłem, bo w pierwszej

było kpiną z ich patriotyzmu i po-

rowski i Jan Jankowski, Delegat

godzinie Powstania była naj-

święcenia! Oto, jak historyk pod-

Rządu na Kraj, udali się na nara-

większa rzeź, dlatego, że wielu

sumowuje pierwszy dzień powsta-

dę polityczną. Narada polityczna,

dowódców ślepo wypełniało

nia warszawskiego: - „Niemiecki

to była narada COK. Co to było

samobójcze rozkazy, takie, jak

garnizon Warszawy poniósł

COK? – COK, czyli Centralny

na przykład atak bez broni na

dotkliwe straty krwawe (około 500

Ośrodek Kierowniczy był trzyoso-

dom akademicki przy pl. Naru-

żołnierzy), lecz pierwszy szturm

bową radą najwyższą, dyrektoria-

towicza, gdzie były bunkry z ka-

oddziałów Armii Krajowej odparł

tem Polski Podziemnej, decydują-

rabinami maszynowymi”.

z powodzeniem. Pomogły mu

cym o wszystkim w Polsce ośrod-

A teraz relacja żołnierza,

w tym przechodzące właśnie

kiem władzy. W skład COK

atakującego ten właśnie dom

przez miasto jednostki pancerne,

wchodzili:

Wybuch pocisku Karla na gmachu Prudentialu

akademicki. W czasie okupacji

które z miejsca włączyły się do

1. - Kazimierz Pużak, naczelnik

były to koszary dla 350 policjan-

walki. Z atakowanych obiektów

Rady Jedności Narodowej, kieru-

magazynów. Tak było na Żolibo-

tów tak zwanego Szupo (Schutz-

nie COK, a generał Komorowski.

zdobyto jedynie te drugoplano-

jącej podziemiem. Działacz

rzu, gdzie Niemcy zaskoczyli

polizei): -„Około 60 ludzi zostało

Gdyby, więc do wiedzy ogółu

we: słabo obsadzone magazyny

socjalistyczny. Z pochodzenia

powstańców już o godzinie 14.00.

uzbrojonych w 1 karabin z 10 po-

dostała się informacja o istnie-

Waffen SS na Stawkach - gdzie

Ukrainiec. Z wyboru Polak.

ciskami, 1 pistolet z 1 magazyn-

niu i uprawnieniach COK, jak

jednak nie było broni, szkołę św.

2. - Jan Stanisław Jankowski, wice-

Fatalny stan uzbrojenia

kiem i trzy granaty. Porucznik

wtedy wyglądałby rozkaz do

Kingi przy Okopowej 55a, Wojsko-

premier Rządu na Uchodźstwie.

Na koncentrację przychodziło

„Gustaw” wydał rozkaz zdobycia

powstania, podpisany jedynie

wy Instytut Geograficzny, gmach

Delegat Rządu na Kraj.

z reguły około 40–60 % żołnierzy

koszarnaPlacuNarutowicza i cała

przez generała Komorowskiego?

MZK i Prudential w Śródmieściu

3. – Generał Tadeusz Bór – Komo-

AK. Często oddziały dobierały

ta masa ludzi w ogromnej więk-

Ale, czy aby na pewno Komo-

oraz gmach Dyrekcji Kolejowej na

rowski dowódca Armii Krajowej.

sobie żołnierzy z ludności oko-

szości nieuzbrojona ruszyła na

rowskiego? Może zbuntowani

Pradze. O wiele dłuższa jest lista

Na naradzie COK z 31 lipca

licznych ulic, też akowców, ale

rzeź. Nigdy nie dotarli nawet do

generałowie pokazali jedynie

obiektów, których nie udało się

1944 roku ustalono, że skoro nic już

tych, którzy nie zdążyli na swoje

połowy odległości, jaka dzieliła

generałowi Komorowskiemu

opanować...

nie może uratować Drugiej Rze-

zbiórki w innych miejscach War-

ich od budynku koszar. Zostali

„jego” rozkaz o wybuchu powsta-

czypospolitej i skoro można

szawy. Wychodziły teraz proble-

zmasakrowani w taki sposób, że

nia? Przestańmy się domyślać. I

Krwawy początek

jedynie demonstrować, powstanie

my, związane z tym, że Armia

w ciągu 2-3 minut Pl. Narutowi-

tak, nic nie wiemy.

dwumiesięcznej walki

ogłosi się w Warszawie dopiero

Krajowa była armią konspira-

cza, wraz z ulicami do niego

Rankiem 1 sierpnia 1944

Ani jeden większy oddział

wtedy, gdy zaczną się z niej

cyjną. Była ona tajna nawet dla

dochodzącymi, pokrył się ciałami

roku, gdy tylko skończyła się

wroga nie został zniszczony.

wycofywać tylne straże wojsk

swoich własnych żołnierzy, którzy

ponad 300 osób, żołnierzy, ochot-

godzina policyjna, setki łącz-

Wprawdzie, zdobyto sporo broni,

niemieckich.

w czasie okupacji po prostu nie

ników z WSOP-u i ludności cywil-

ników ruszyły na miasto, rozno-

lecz w załamanych atakach

Po naradzie COK generał

mogli znać się nawzajem, nie

nej, jaka się tam znalazła.

sząc rozkaz mobilizacji do

utracono parokrotnie więcej.

Komorowski udał się na spotkanie

Z oddziału, liczącego 60 osób

mogli znać swoich dowódców,

powstania. Ilość łączników wciąż

Straty oddziałów atakujących

z generałami Pełczyńskim i Oku-

- szumnie nazywanego kompa-

nie mogli nic wiedzieć o maga-

rosła, aż przekroczyła liczbę 6

szacuje się na około 2000 za-

lickim, gdzie przekazał im decy-

nią, zostało 4 osoby. Reszta w og-

zynach broni i amunicji. Teraz

tysięcy! Trzeba się było spieszyć,

bitych, co znacznie przekracza

zję podjętą przez COK.

romnej większości zginęła. Ciała,

nagle wszystko to zostało odtaj-

bo na piątą po południu wyzna-

50% ich stanów wyjściowych

I na tym, proszę Państwa,

jakie usiłowali ściągnąć, nie

nione i nastąpiła konsternacja.

czono początek polskiego ataku

(liczba polskich żołnierzy, zabi-

kończą się informacje. Do dziś nie

przypominały nawet sit. To były

Okazało się, że broni jest tragicz-

na Niemców. Polacy liczyli na

tych w czasie całej bitwy o

można się dowiedzieć niczego

krwawe kawałki mięsa, przemie-

nie mało! Śmiesznie mało. Można

zaskoczenie. Atak na nieprzy-

Monte Cassino wyniosła 924 - Sz.

więcej, jak to, że ci trzej gene-

szane z odzieżą, bez rąk, nóg,

by z tego kpić, gdyby nie było to

gotowanych Niemców dawał

K.). Źle uzbrojone plutony, które

rałowie się spotkali, i że to właśnie

głów, niepodobne do tego, że były

sprawą życia i śmierci. A tu trzeba

Polakom większą szansę na

w „kilka pistoletów i butelek”

wtedy generał Komorowski wy-

kiedyś istotami ludzkimi”.

było już za chwilę atakować

sukces. Stąd brała się też dość

rzuciły się na bunkry i koszary,

dał rozkaz o rozpoczęciu powsta-

Na Okęciu oddziały 7 pułku

Niemców, oczekujących na atak

dziwna godzina szturmu. Go-

zostały wybite. Z niektórych nie

niawdniunastępnym,czyli1sierp-

piechoty AK „Garłuch” miały ata-

w swoich betonowych bunkrach.

dzina siedemnasta, największy

uszedł ani jeden świadek ich

nia, we wtorek, o godzinie piątej

kować bardzo silnie obsadzone

Najlepiej uzbrojone i wyszko-

ruch na mieście. Tysiące wra-

klęski. Tak było w al. Szucha, tak

po południu. Był to rozkaz, za-

przez Niemców lotnisko. Zadanie

lone oddziały Kedywu w chwili

cających z pracy miały przykryć

było w szturmie na mosty... Pierw-

skakujący wszystkich, wydany

było bardzo trudne, bo wymaga-

mobilizacji miały około 40%

swym t ł u m e m p o l ską ko n -

sze godziny walki pokazały

wbrew wszystkim poprzednim

ło natarcia w terenie płaskim i

swojego stanu osobowego, czyli

centrację i ułatwić podejście

pełne poświęcenia, determi-

ustaleniom. Wbrew opiniom

odkrytym na dystansie, miejsca-

około 600 ludzi. Na koncentrację

do obiektów niemieckich, bę-

nacji i bohaterstwa działania

wszystkich oficerów Sztabu AK.

mi, nawet pięciu kilometrów. Broń,

batalionu „Miotła” zgłosiło się, na

dących celem polskiego ataku.

AK-owskich „dołów”, wspiera-

Wbrew wszystkim ważnym fun-

jaką otrzymano, wystarczyła jako

przykład, tylko 80 żołnierzy.

nych masowo przez ludność

kcjonariuszom Rządu na Uchodź-

tako na uzbrojenie zgrupowania

Uzbrojenie Kedywu na 1 sierpnia

ALE NIEMCY DOWIEDZIELI SIĘ

cywilną stolicy...

stwie i w Kraju. Rozkaz taki był

porucznika „Kuby”, które od razu

stanowiło:

O MAJĄCYM NASTĄPIĆ

Zdezorientowani dowódcy

zgodny jedynie z poglądami

przygotowywało się do natarcia.

ręcznych karabinów maszyno-

POWSTANIU!!

oddziałów z Mokotowa, Ochoty

generała Okulickiego, generała

Dowódca pułku, major „Wysocki”,

wych - 4 sztuki

Jako pierwsze, bo już o godzi-

i Żoliborza, chcąc uchronić swo-

Pełczyńskiego i grupy oddanych

gdy dowiedział się, że to już cała

pistolety maszynowe - 200 sztuk

nie 16.00, postawiono w pogoto-

je oddziały przed zagładą

im oficerów.

broń, jaką otrzymał, nie na jeden

karabiny zwykłe - 100 sztuk

wie bojowe oddziały SS. O go-

(oddziały kompletnie bez broni

Jan Matlachowski, autor

oddział, a na cały pułk, natych-

pistolety - 300 sztuk

dzinie 16.30 niemiecki dowódca

- Sz. K.), postanowili w nocy z 1 na

wydanej w Londynie w roku 1978

miast odmówił wykonania samo-

granaty ręczne - 1500 sztuk

garnizonu warszawskiego ge-

2.08.1944 r. wyprowadzić część

pracy pod tytułem „Kulisy Genezy

bójczegoatakunalotnisko iwysłał

butelki zapalające - 1000 sztuk

nerał Reiner Stahel zarządził

oddziałów z miasta”.

Powstania Warszawskiego” suge-

oficerów, żeby, na litość Boską,

oraz 4 miny, pewna liczba gra-

alarm we wszystkich oddziałach

Tak zakończył się w Warsza-

rował, bo też nie posiadał konk-

zatrzymali niewiedzący o zmianie

natów ppanc. i niewielkie ilości

tego garnizonu. Niemcy zajęli

wie dzień 1 sierpnia 1944 roku,

retnych informacji, że, na tym

rozkazów oddział „Kuby”. Jednak,

materiałów wybuchowych. Kedyw,

stanowiska w przygotowanych

dzień krwawy. Wydawało się, że

zebraniu generałów, generała

zgrupowanie „Kuby” już ruszyło

to była elita powstania. Gdybyż

na takie wydarzenie betono-

jest to już koniec powstania i,

Komorowskiego złamano jakimś

do ataku. Dostało się w śmiertelny

tak wszędzie było! - A jak mieli

wych bunkrach przed ważniej-

gdyby komuś wtedy mówiono,

szantażem. W pracy pana Matla-

ogień karabinów maszynowych

inni?

szymi placówkami niemiecki-

że powstanie potrwa jeszcze

chowskiego pada nawet podej-

i sprzężonych działek przeciwlot-

Mówi profesor Wiesław Chrza-

mi w Warszawie. W strzelnicach

całe dwa miesiące, nie wiem,

rzenie, że przeciwko generałowi

niczych, ustawionych do strzelania

nowski, wtedy najmłodszy oficer

pokazały się lufy karabinów

czy ktokolwiek by w to uwierzył.

Komorowskiemu zadziałała hunta

w poziomie. Reszty dokonał samo-

powstania, opisujący skrajny

maszynowych. Teraz już tylko

Śródtytuły pochodzą

wojskowa, powołana przez gene-

chód pancerny, który zajechał

przypadek, kiedy to oddziałowi

czekano na Polaków. Nie uwie-

od redakcji

rała Okulickiego. Faktycznie.