20

Dobrowolnie na Sybir

31 lipca 2008 * Kurier Galicyjski

POD PRĄD

szampan i coś tam jeszcze, ale

brzózki, już z gałęzi ogołocone.

WOJCIECH GRZELAK

tego Sylwestra, którego rozpo-

Porąbał je na podwórku, polana

cząłem z duszą na ramieniu, nie

pięknie ułożył pod szopą. Ojciec,

Czasami przyłapuję się na

zapomnę nigdy.

kiedy wrócił z pracy, złapał się

tym, że ten las jest mi dziwnie

za głowę. Za samowolną wycinkę

bliski, jakbym znał go od zaw-

Sieć wujka Wasi

wlepiają u nas mandaty, tłuma-

sze. Napotykam nieoczekiwanie

potem zatrudniłem się na far-

sztukami, a ja zostałem pośrod-

Syberia pociągała mnie

czył wujkowi Wasi. Nasz gość

miejsca bardzo swojskie, prze-

mie jeleni, których poroże jest

ku tajgi, sam jeden. Od najbliż-

chyba zawsze, bo odkąd pamię-

z Syberii zdziwił się, zafrasował,

chowane w pamięci z lat dzie-

cennym surowcem farmace-

szej chaty, zresztą o tej porze nie

tam, stale obecna była w na-

długo nad czymś rozmyślał,

cinnych – takie przynajmniej

utycznym. Sybiracy także śmiali

zamieszkałej, dzieliło mnie

szym domu. Dziadek mojej

a potem spytał: „A sieć?”„Co

mam wrażenie. A przecież

się ze mnie: „Kto może, to stąd

ponad czterdzieści kilometrów.

babki trafił do Irkucka po

sieć?” – ojciec nie od razu się

nigdy wcześniej tutaj nie byłem.

wyjeżdża, a ty co – pod prąd?”

W płytkiej kotlince obieliłem

Powstaniu Styczniowym. Mój

połapał. „Chcesz, sieć ci uplotę,

Może po prostu sam chcę pod-

Rzeczywiście, życie na syberyj-

i wypatroszyłem dwa pozostałe

dziadek, wywieziony z Grodzień-

bo widzę, że rybak jesteś” –

świadomie oswoić ten zakątek

skiej prowincji wymaga hartu.

łosie, odrzuciłem kopyta oraz

szczyzny w 1940 roku, spędził

wujek Wasia wskazał na spin-

planety, aby nie czuć się w nim

Zapóźnienie cywilizacyjnie jest

wnętrzności, które natychmiast

siedem lat w Kazachstanie. Na

ning w kącie. „Przyda ci się,

obco? Miejscowi myśliwi, kiedy

tu wielkie; ten, kto przywykł do

rybek sobie nałapiesz. A ja tobie

wyruszają na łowy, starają się

wygód, nie ma lekko: zamiast

za gościnę chcę się odwdzię-

zyskać przychylność przyrody,

kaloryferów – bielony piec, za-

czyć”. „Dobra – ojciec machnął

przebłagać ją, okazać pokorę.

miast mikrofalówki – płyta z fa-

ręką – niech będzie już sieć”.

Tak, aby zostali przez nią zaak-

jerkami, w miejsce kurka nad

W życiu siecią nie łowił, bo w na-

ceptowani, aby stali się jej

umywalką – studnia lub w naj-

szej okolicy nawet nie było

częścią. Wtedy uważają, że są

lepszym razie pompa, toaleta na

gdzie, ale pewnie pomyślał, że

bezpieczni.

podwórku, itd. Oczywiście bywa-

to mniejszy kłopot, przynajmniej

ją też mieszkania luksusowe,

Wasia w mieszkaniu będzie

Dobrowolnie na Sybir

takie z klimatyzacją oraz wszyst-

siedział. Następnego dnia, jak

Do Nowosybirska przyjecha-

kimi zachodnimi urządzeniami,

wróciłem ze szkoły, zastałem

łem po raz pierwszy w 2002 roku,

dla wybrańców, których w spo-

wujka przy robocie. Mieliśmy

jako uczestnik programu wy-

łeczeństwie rosyjskim jest nie-

wtedy komplet mebli na wysoki

miany naukowej. Zajmowałem

wielu, ale ja zaczynałem od

połysk, takich politurowanych.

się helmintami, pasożytami,

drewnianej chaty, przekrzywionej

Wasia powbijał w nie chyba

występującymi u drapieżników.

jak stary walonek - w takich

ponad setkę gwoździ, żeby

zwabiły kilka wron. Z szarego

wschodzie pozostał jego przy-

umocować osnowę sieci. W me-

nieba prószyło, od czasu do

rodni brat, który trafił do koł-

blościankę, w drzwi szafy, w stół,

czasu zrywała się lekka zadym-

chozu pod Krasnojarskiem i tam

nawet w stolik pod telewizor.

ka, ale na szczęście wiatr szybko

osiadł na stałe. Przysyłał listy po

Tam, gdzie tkwiły gwoździe,

ustawał. Grudniowy dzień szyb-

rosyjsku, bo los sprawił, że cał-

lakier odprysnął i popękał,

ko dobiegł końca. W pobliżu

kiem się zruszczył („obrusiałem”

porobiły się takie białe kółeczka.

zawył wilk, potem drugi i trzeci.

- pisał do nas), ale o swoich

Mama o mało wtedy zawału nie

Na skraju polany pojawiły się

korzeniach nie zapomniał. Mó-

dostała.

szare cienie. Zrozumiałem wte-

wiliśmy o nim „wujek Wasia”.

Z mieszkańcami Syberii ro-

dy sens rosyjskiego powiedze-

W 1991 roku ojciec zaprosił go do

zumiem się dość dobrze: Sybirak

nia „i strasznie, i śmiesznie”.

Dotąd to ja interesowałem się

wilkami, teraz one zaintereso-

wały się mną. Sasza i Żenia

wciąż nie wracali, podsycałem

wątłe ognisko, czym tylko się

dało, a nie było wiele opału

w moim grajdołku, do brzegów

Przez pierwsze dwa tygodnie

warunkach żyje przytłaczająca

którego ostrożnie już podkradał

w ogóle nie opuszczałem mias-

większość Sybiraków. Rosja jest

się najśmielszy basior. Miałem

ta; rzadko wyściubiałem nos

krajem wyjątkowych kontrastów:

nóż, jako jedyną broń, bo sztu-

nawet z instytutu, a właściwie

tu i ówdzie w oczy kłuje luksus,

cery zostały w gaziku. Pomyśla-

z weterynaryjnego prosektorium.

nawet zbytek, ale o wiele więcej

łem: „Co ja tu robię? Mogłem

Dzień w dzień otwierałem prze-

jest ubóstwa, niekiedy wynikają-

przecież spokojnie kroić swoje

wody pokarmowe wilków i wyj-

cego nie tylko z przyczyn ściśle

robaczki i porównywać je pod

mowałem z nich rozmaite roba-

ekonomicznych, lecz spowodo-

mikroskopem gdzieś w zaciszu

ki – nie jest to może dla kogoś

wanego marazmem, pasywnoś-

warszawskiej pracowni, a teraz

postronnego zajęcie zbyt pocią-

cią ludzi, przyzwyczajonych do

przygotowywać się do Sylwestra,

gające, ale wówczas wiązałem

tego, że decyduje za nich wła-

spędzanego w pubie z przyja-

Polski, dziadek wtedy już nie żył.

to trochę inny gatunek Rosja-

z nim swoją karierę naukową,

Na peronie w Warszawie pozna-

nina, poza tym są tu aborygeni,

a więc, plany na przyszłość, na

liśmy wujka Wasię od razu:

to zupełnie inna kultura, od-

całe życie. Raz, przypadkowo,

Sybirak prawdziwy, jak z rysun-

mienne zwyczaje, silny kult

zaproszono mnie na obserwację

kowego żartu – w wielkiej czapie

przodków i natury. Różnice men-

syberyjskich wilków w ich natu-

z futra zająca, broda niczym

talnościowe trochę zawadzają,

ralnym środowisku. Wtedy zoba-

łopata, na plecach worek; nawet

ale jakoś sobie z tym radzę.

czyłem prawdziwą tajgę.

fufajkę ze sobą zabrał do Europy

Sybiracy są bezpośredni, co by-

Decyzję podjąłem bardzo

na wszelki wypadek, choć był

wa czasem męczące dla przy-

szybko. Mniej było w niej prze-

akurat maj. Przywiózł nam su-

bysza z Zachodu, nieco naiwni,

myśleń, znacznie więcej emocji.

szone ryby, pomidory w wielkich

jednak, w większości wypadków

No, może poczułem jakiś zew,

słojach, trochę cebuli. Był dwa

można na nich polegać. Ci,

zagrała romantyka, tląca się

tygodnie, ale nie mógł sobie

z którymi przede wszystkim

przecież w każdym z nas, albo

miejsca znaleźć w domu. Pew-

obcuję, nie zatracili jeszcze

po prostu – chciałem się spraw-

nego dnia wyszedł na godzinę

cechy, która w naszym kręgu

dzić. Poza uczelnią nic mnie

i przytaszczył dwie solidne

kulturowym obwarowana jest

w Polsce nie trzymało. Rodzina,

gdy obwieściłem jej moje posta-

nowienie, uznała, że straciłem

rozum. Ci, z którymi rozmawia-

łem w kraju na ten temat, nie-

kiedy popierali mój zamiar,

dza. A ta myśli przede wszystkim

ciółmi. Tymczasem siedzę w głu-

częściej jednak otwarcie lub

o sobie. Niechlujstwo jest na

chym lesie, w samym sercu Azji,

ukradkiem pukali się w głowę.

porządku dziennym. Gdy zajmo-

oko w oko z watahą ałtajskich

Później, aby uzasadnić swój

wałem się ścinką jelenich

wilków, ostrzących na mnie kły”.

wybór, ułożyłem taki limeryk:

rogów, w baraku były tylko

Moi kompani, którzy wreszcie

Tak, mieszkam na Sybirze.

zapluskwione materace i wielki

nadjechali dobrą godzinę po

Znajomi mówią: „Ty świrze!”

kolorowy telewizor z anteną sa-

zapadnięciu zmroku (uaz od-

Ale można wytrzymać:

telitarną, ustawiony na cegłach.

mówił posłuszeństwa, na szczęś-

Zima tu – to jest zima!

cie poradzili sobie z awarią),

Choć poza tym nie pachnie

Nosił wilk...

opowiadali, że widzieli w świetle

Paryżem...

Kiedyś, było to w ostatni

reflektorów, jak z polany czmych-

dzień roku, miałem taką przy-

nęła, co najmniej, piątka wiel-

Podczas pierwszej zimy na

godę: polowaliśmy na łosie.

kich bestii. Ostatecznie zdążyliśmy

Syberii pracowałem w niewiel-

Łowy były udane, zdobycz nie

wszyscy wrócić przed północą

kiej kooperatywie, zajmującej

mieściła się w uazie. Moi towa-

do osady, poszliśmy spotykać

się pozyskiwaniem skórek soboli,

rzysze odjechali z czterema

nowy rok ze znajomymi, był