7

Niepodległości Polski

Kurier Galicyjski * 17 30 listopada 2008

NA STOS RZUCILI SWÓJ ŻYCIA LOS...

BO¯ENA SOKO£OWSKA

Lwowska grupa „Riazañ-

lekarstw, bo ich nie by³o.

siê k³aœæ na kogoœ innego.

kwiat narodu polskiego. Ile¿

11 listopada obchodzimy

czyków” w obozie wyró¿nia³a

Ludzie umierali z powodu

W³adze wiêzienne nie prze-

zginê³o rodzin wywiezionych

Narodowe Œwiêto Niepodleg-

siê wysokim poziomem mo-

gruŸlicy, zapalenia p³uc i byli

strzega³y podstawowych wa-

na Syberiê, do Kazachstanu!

³oœci. Bêd¹c przez 123 lata

ralnoœci. Wed³ug opinii

chowani byle gdzie. Nawet

runków higieny. Ludzie byli

Los Polaka by³ bardzo ciê¿ki.

pod zaborami, Polacy modlili

œwiadków, w wiêkszoœci wy-

rodzina nie wie, czasami,

bardzo brudni i zawszeni,

Wszyscy byli podejrzewani

siê o wolnoœæ Ojczyzny i za

padków prezentowali oni

gdzie jest pochowany jej

wychudzeni i g³odni. Jeñcy

o przynale¿noœæ do AK, w

ka¿dym razem zrywali siê do

krewny. Zawsze zapalam

internowani musieli praco-

zwi¹zku z czym wielu Pola-

¿o³niersk¹ postawê. Nie

walki wyzwoleñczej. Lwów

znicz za tych, którzy nie

waæ. Te fatalne warunki by³y

ków zosta³o aresztowanych

ukrywali swojej akowskiej

przez ca³y listopad by³ w

maj¹ grobu na swojej ziemi

przyczyn¹ du¿ej liczny zgo-

i wys³anych do obozów. Ale

przesz³oœci. Na pocz¹tku

ogniu walki. Walkê o Polskê

ojczystej. Chowano w sposób

nów tych wielkich patriotów

Polacy byli silni duchem,

listopada 1948 r. przyby³o

niepodleg³¹ prowadzi³ ca³y

makabryczny.  W  nocy

swego narodu. Jedno, co pod-

ka¿dy z nich bra³ przyk³ad,

naród polski, gdy¿ w³aœnie

do obozu kilka oficerów

wywo¿ono poza teren obozu

trzymywa³o tych dzielnych

bo Polak – to najwiêkszy

NKWD. Rozpoczêto znowu

ca³y naród znalaz³ siê w sy-

w prowizorycznych skrzy-

ludzi na duchu, to kores-

patriota swego kraju. 50 %

przes³uchania. Wypytywano

tuacji zagro¿enia. W walce

niach tzn. trumnach. Gra-

pondencja. Ona dawa³a im

wiêŸniów nale¿a³o lub wspó³-

szczególnie o AK. Og³oszono,

zawsze najbardziej czynne

barzami byli wiêŸniowie,

nadziejê, si³y do przetrwania

pracowa³o z AK. Niestety,

¿e Polacy wkrótce wróc¹ do

i zaanga¿owane by³y roczniki

którzy mieszkali razem ze

tych ciê¿kich chwil. Maj¹c

wielu œwiadków minionych

domów rodzinnych. W zwi¹z-

m³ode, œrednio w wieku 16

zmar³ym.

kontakt z obozem, wiedzie-

wydarzeñ ju¿ odesz³o. Ale ja

– 35 lat.

ku z tym warunki dla nich

Czasami podejmowano

liœmy, ¿e ojciec ¿yje. Kores-

mam okazjê co roku spoty-

w obozie nieco siê polepszy³y.

Poczuwam siê do obo-

próby ucieczki, chocia¿ to

pondencja podlega³a cenzurze

kaæ siê z przyjació³mi mego

Dostawali lepsze jedzenie. W

wi¹zku wspomnieæ o tych,

by³o du¿e ryzyko. Z³apanego

i czasami nie pozwalano

ojca, z tymi, z którymi on

tym czasie w obozie areszto-

którzy na stos rzucili swój

katowano, bito, a nawet

wysy³aæ listów. Natomiast,

spêdzi³ piêæ lat swego ¿ycia

wano oœmiu mê¿czyzn (6 – z

¿ycia los, walcz¹c o niepod-

podczas ucieczki móg³ byæ

gdy otrzymywaliœmy list, to

obozowego. Dziêki ich rela-

lwowskiej AK, w tym mego

leg³oœæ Polski miedzy inny-

zastrzelony. Najwiêkszym

w domu by³o wielkie œwiêto,

cjom wiem, co prze¿y³ mój

mi, chodzi o mego Ojca i jego

ojca, i 2 z wileñskiej AK).

prze¿yciem dla wiêŸniów

radoœæ i ³zy. I niestety, nie

œp. ojciec. Wiêc nic dziwnego,

Przewieziono ich do wiêzie-

kolegów. Byli to m³odzi lu-

by³o innego wyjœcia, jak

¿e wróci³ do domu za³amany

dzie, nale¿¹cy do AK. Boha-

Z powodu g³odu, brudu, nêdzy wykszta³-

tylko czekaæ na kolejny list...

nerwowo, ale po takich

terzy, którzy albo przep³acili

W ka¿dym liœcie by³o jedno

prze¿yciach nie móg³ on ju¿

w³asnym ¿yciem, albo tu³ali

ceni ludzie: in¿ynierowie, lekarze,

najwa¿niejsze s³owo: „CZE-

byæ inny. Ale kochaliœmy go

siê po obozach, wiêzieniach.

nauczyciele, przekszta³cili siê w hieny

KAMY”. Korespondencjê

takiego, jakim by³.

Po wkroczeniu Armii Czerwo-

pozwolono  wysy³aæ  od

Na zakoñczenie chcê na-

nej na ziemie polskie rozpo-

ludzkie, które bez zastanowienia siê

pocz¹tku 1948 r.

pisaæ, ¿e zosta³a nas we

czê³y siê masowe aresztowania

mog³y ukraœæ swemu koledze kilka

G³ównym celem przeby-

Lwowie nieliczna grupka

¿o³nierzy AK. Zastosowano

wania Polaków w obozie,

dzieci naszych patriotów

wobec nich rzadko stosowan¹

gramów chleba, ³y¿kê kaszy lub

Rodziców. Walczyli oni i zgi-

ziemniak z zupy.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej na

nêli o niepodleg³oœæ Polski,

wiêc zas³u¿yli na to, by o nich

ziemie polskie rozpoczê³y siê masowe

by³y œwiêta Bo¿ego Narodze-

pamiêtaæ w dniu 11 listopa-

nia w Borowiczach, a póŸniej

aresztowania ¿o³nierzy AK. Zastoso-

nia. Nostalgia za domem

da, w dniu Niepodleg³oœci

do wiêzienia nr 1 w Irkucku.

rodzinnym, wspomnienia. W

Polski. Byli to ludzie, nale-

Tam siê dowiedzieli, ¿e

wano wobec nich rzadko stosowan¹

ich pamiêci w tym dniu

¿¹cy do zapaleñców, prze-

zostali zaocznie skazani na

dot¹d w ZSRR postaæ represji – inter-

powstawa³y obrazy rodziny,

si¹kniêtych pr¹dami naro-

6 lat zsy³ki w oddalonych

nowanie, czyli uwiêzienie bez wyroku s¹du.

domu, choinki, w uszach

dowymi oraz niechêci¹ do

wschodnich rejonach ZSRR

rozbrzmiewa³o œpiewanie

okupantów. Bardzo mi³owali

za dzia³alnoœæ antyradzieck¹

kolêd. W obozie by³ tylko

oprócz wykorzystania ich

swoj¹ Ojczyznê.

w AK.

dot¹d w ZSRR postaæ rep-

obóz – koledzy i ks. „Dziunio”

jako darmowej si³y roboczej,

Zastanawiam siê, czy w

Na podstawie danych

resji – internowanie, czyli

(Rafa³ Kiernicki). Niejeden

by³a filtracja, tzn. ujaw-

dzisiejszych czasach zna-

archiwalnych wiem, ¿e mój

uwiêzienie bez wyroku s¹du,

z rozpaczy móg³ oszaleæ.

nienie wrogów ludu ZSRR,

leŸliby siê tacy ludzie, którzy

wystarczy³o tylko oskar¿enie

ojciec aktywnie dzia³a³ w AK

Wiêc siê wspierali nawzajem

¿o³nierzy, wspó³pracuj¹cych

o udzia³ w konspiracji w

Mam okazjê co roku spotykaæ siê z przy-

na duchu i w czasie œwi¹t

z Niemcami lub prowadz¹-

okresie okupacji niemieckiej,

ludzie siê o¿ywiali. Czyœcili

cych inn¹ dzia³alnoœæ, skie-

nawet bez wzglêdu na

jació³mi mego ojca, z tymi, z którymi

ubranie, œcinali w³osy. Po-

rowan¹ przeciwko Zwi¹zkowi

zaprzestanie owej dzia³al-

on spêdzi³ piêæ lat swego ¿ycia obozowego.

przez doprowadzanie do

Sowieckiemu. Na podstawie

noœci z chwil¹ wkroczenia

porz¹dku swojego wygl¹du

dostêpnej informacji wiadomo,

Armii Czerwonej. Mój ojciec

zewnêtrznego, chcieli te¿

¿e Rosjanie stworzyli sieæ

by oddali swoje ¿ycie za

od 1942 r. w specjalnych

wraz ze swoimi kolegami

uporz¹dkowaæ swoj¹ psy-

donosicieli, z³o¿on¹ z wiêŸ-

Ojczyznê.

akcjach oraz jako doradca

z AK w 1944 r. bra³ aktywny

chikê. Œwiêta obchodzono

niów, wœród nich te¿ tacy

Dzisiejsze ¿ycie jest ju¿

dru¿yny AK na terenie Dworca

udzia³ w wojnie polsko–nie-

w swoich barakach, dzielono

byli. Z powodu g³odu, brudu,

ca³kiem inne. Toczy siê

G³ównego i Czarnosieckich

mieckiej. W 1944 r. zosta³

siê op³atkiem i p³akano.

nêdzy wykszta³ceni ludzie:

walka o portfel, kto jest

Kolei Pañstwowych we Lwo-

podstêpnie aresztowany i wrzu-

Nawet mê¿czyŸni nie wsty-

in¿ynierowie, lekarze, nau-

bogatszy ten ma w³adzê i jest

cony do wiêzienia przy ul.

wie. Posiada³ stopieñ woj-

dzili siê ³ez. Rodzina te¿

czyciele, przekszta³cili siê w

gór¹.

skowy – plutonowy.

Kadeckiej. Tam go katowano.

prze¿ywa³a podczas œwi¹t

hieny ludzkie, które bez

My, dzieci rodziców-patrio-

Ojciec mój Franc Soko-

Po 10 – 20 przes³uchaniach

szczególnie trudny okres,

zastanowienia siê mog³y

tów jesteœmy wychowani

³owski po wielu miesi¹cach

przynoszono go nieprzy-

wyobra¿aj¹c sobie, co robi

ukraϾ swemu koledze kilka

w duchu patriotyzmu, mi³oœci

przeœladowañ i pracy w ko-

tomnego do celi. W celi nato-

jej krewny w obozie, nie

gramów chleba, ³y¿kê kaszy

do Polski, jesteœmy ju¿ w po-

palniach nie wytrzyma³ ner-

miast zastosowywano represje

widz¹c obok przy stole ko-

lub ziemniak z zupy. Ludzie

desz³ym wieku i bardzo

psychiczne i fizyczne. Mogê

wowo i zosta³ przeniesiony

chanego mê¿a, syna etc. W do-

jedli na pó³ zgni³e obierzyny

sentymentalni. Wzruszamy

w Irkucku do szpitala psy-

œmia³o twierdziæ, ¿e takie

mach panowa³ ¿al, smutek,

ziemniaczane i liœcie. Jednak,

siê podczas s³uchania piose-

chiatrycznego. Tam ¿ycie te¿

zajœcia mia³y miejsce, bo

niepokój o ich ¿ycie. Jedy-

nie wszyscy siê tak zacho-

nek, wierszy patriotycznych,

by³o nie do wytrzymania, ale

istniej¹ relacje œwiadków,

nym pocieszeniem by³o

wywali, ale chêæ prze¿ycia

Niektórzy nas nie rozumiej¹,

cz³owiek z czasem w takich

jego kolegów, o wiele lat m³od-

otrzymanie listu. W listach

by³a silniejsza od wyznawa-

ale tacy ju¿ jesteœmy. Teraz

warunkach staje siê nieczu³y,

szych od niego: Jerzego Ku-

by³y s³owa têsknoty, jak z

nia zasad i przekonañ. Do

nazywaj¹ nas „Dzieæmi wojny”.

charskiego i Antoniego

jak g³az kamienny. Ojciec

jednej tak i z drugiej strony

tego ¿ycia te¿ musieli siê

NarodowoϾ nasza nie jest

mój wróci³ do domu w 1955 r.

Szostakiewicza. Obecnie

„Czekamy. Czekamy na to,

przyzwyczaiæ, czasami trzeba

zapisana w dowodach oso-

Jego koledzy wrócili wczeœ-

mieszkaj¹ we Wroc³awiu.

co nam przyniesie jutro, na

by³o byæ przedsiêbiorczym,

bistych, ale mamy j¹ w na-

niej i wyjechali do Polski,

W grudniu 1945 r. po

wytêskniony dzieñ wolnoœci.”

przebieg³ym. Chodzi³o g³ównie

szych sercach. Jesteœmy

otrzymali obywatelstwo

wielu przes³uchaniach i

Równie¿ listy zawiera³y

o to, by w jakikolwiek spo-

Lwowiakami z krwi i koœci,

polskie i odszkodowanie. A

spêdzeniu wielu tygodni w

s³owa rozpaczy: „Dlaczego

sób pozyskaæ ¿ywnoœæ. Kra-

Polakami przez du¿e P, cho-

izolatkach ojciec zosta³ wy-

ci, którzy pozostali we Lwo-

Bóg mnie ukara³ i porzuci³

dziono ziemniaki, kapustê,

cia¿ jesteœmy porozrzucani

wie, otrzymali obywatelstwo

wieziony do obozu ko³o

mnie na pastwê losu? Zabra³

buraki z wagonów, stoj¹cych

po ca³ym œwiecie. No có¿,

ZSRR i nawet w czasach

Riazania, gdzie przebywa³ do

mi to, co najdro¿sze, Was

na bocznicy, ³apano szczury,

taki jest los cz³owieka. Je-

dzisiejszych nikt o nich nie

1947 r. Z obozu w Riazaniu,

i swobodê. Ju¿ mi brak si³

których by³o bardzo du¿o

den zwyciê¿a, drugi przegrywa.

wspomina. Nie z w³asnej

w którym by³o kilka tysiêcy

stawiaæ opór, mam tej szko³y

i próbowano gotowaæ z nich

My, dzieci naszych Rodziców,

woli ca³e ¿ycie spêdziliœmy

¿o³nierzy AK z Polski, po

¿ycia dosyæ i ten, kto jej nie

„smaczne dania”. Kobiety

pamiêtamy o ich walecznoœci

ogólnej g³odówce w ca³ym

poza granicami Ojczyzny,

pokona³, nigdy nie doceni

te¿ by³y wykorzystywane do

i gdyby by³o trzeba, poszli-

której granicy przesuniêto

obozie, grupê internowanych

tego, co ma.”

ciê¿kich robót: przenosi³y

byœmy ich œladami. Jednak

na skutek zmian geopoli-

¿o³nierzy AK wywieziono do

Ciê¿ka sytuacja obozowa,

ceg³y, gruzy. Z powodu ka-

minie kilkadziesi¹t lat i nikt

tycznych. Wiemy, ze nasi ro-

obozu jenieckiego w Boro-

nik³a nadzieja na powrót do

tastrofalnych warunków

o nich ju¿ nie bêdzie pamiê-

dzice swoj¹ krwi¹, zdrowiem

wiczach w obwodzie nowo-

domu, odbiera³a niektórym

higienicznych wszyscy wiêŸ-

ta³, jedynie mo¿e ktoœ prze-

wywalczyli dla Polski nie-

gradzkim. Z powodu ogromnej

wiêŸniom wiarê w to, ¿e uda

niowie mieli wszy, wiêc szerzy³

czyta jak¹œ wzmiankê w

iloœci wiêŸniów warunki by³y

podleg³oœæ, a by³a ich niezli-

siê im to wszystko prze¿yæ.

siê dur plamisty. Oczywiœcie,

lekturze, która po nich pozo-

czona liczba.ToprochyPolaków

bardzo trudne. W ma³ej celi

Za³amywali siê, wpadali w

nie robiono ¿adnej dezyn-

sta³a.

rozproszone po ca³ej Rosji,

by³o do 25 osób. Je¿eli ktoœ

KG

KG

depresjê.

fekcji, nie dawano chorym

tajgach Syberii. Zgin¹³ sam

chcia³ siê po³o¿yæ, to musia³