II

Stanisław Vincenz

1 15 grudnia 2008 * Kurier Galicyjski

STANISŁAW VINCENZ

„VINCENZJANA”

MYKO£A WASYLCZUK,

– HUMANISTA XX WIEKU

docent nauk

filologicznych

Ko³omyja

Prof. dr hab. MIROS£AWA

Stanis³aw Vincenz groma-

O ¿yciu i twórczoœci Sta-

O£DAKOWSKA-KUFLOWA

dzi³ wokó³ siebie ludzi, których

nis³awa Vincenza nie da siê

kierownik Katedry

cech¹ wspóln¹ by³y takie czy

mówiæ w sposób oderwany od

Literatury Wspó³czesnej

inne przekonania, narodo-

Ukrainy, jak to dzieje siê z

KUL im. Jana Paw³a II

woœæ, wyznanie, wykszta³ce-

niektórymi zagranicznymi

nie, wiek. £¹czy³o ich poszu-

Myko³a Wasylczuk

pisarzami. I swoim miejscem

W latach osiemdziesi¹tych

kiwanie prawdy, otwartoϾ

urodzenia, i tematyk¹ twór-

ubieg³ego ju¿ wieku rozpoczy-

oraz podziw dla myœliciela

niona ksiêga – tetralogia Na

czoœci ten autor nale¿y do Uk-

na³ siê proces przywracania

spod Czarnohory. Odwiedzali

wysokiej po³oninie, wydana

rainy. Jednoczeœnie zgodnie

polskiej kulturze, polskiemu

jego góralski dom – przed

w 1960 r. i na pocz¹tku lat

z prawem jest nazywany pisa-

czytelnikowi bogatego nurtu

wojn¹ w Karpatach Wschod-

1970, - czêœciowo za ¿ycia,

rzem polskim, gdy¿ jest to z

literatury emigracyjnej, do

nich, po wojnie w Alpach Fran-

czêœciowo po œmierci Vin-

urodzenia Polak i po polsku

którego dostêp – na skutek

cuskich. Za ¿ycia nie doczeka³

cenza. Wiemy o t³umaczeniu

pisa³. Stanis³aw Vincenz – to

arbitralnych decyzji polity-

siê takiego uznania, jakim

Andriany Jemczuk, która

cz³owiek, który ¿y³ i tworzy³

ków – by³ utrudniony, jeœli

cieszyli siê inni pisarze emigra-

przek³ada na jêzyk ukraiñski

na pograniczu kultur, to swo-

nie ca³kiem niemo¿liwy. W tym

cyjni. Zapisa³ wszak¿e wswoim

czasie zaczêto w kraju publi-

wojennym notatniku, w Outo-

kowaæ dzie³a Vincenza, czemu

posie: „Ktoœ, kto przychodzi

towarzyszy³ krytyczno- oraz

i pos³any ze œwiata przyjaŸni,

Prof. dr hab. Miros³awa

historycznoliteracki namys³

by ods³oniæ s³owo Przyjaciela,

O³dakowska-Kuflowa

nad spuœcizn¹ pisarza.

bierze rozczarowania jako

Wydano drukiem kilka ksi¹-

Recepcja jego dzie³ mia³a

cenê tego, co odkry³”. Uwa¿a³,

¿ek, poœwiêconych pisarzowi

jednak nieco odmienny cha-

¿e przyjaŸñ nie jest wynikiem

i wiele artyku³ów. Na zapro-

rakter, ni¿ w przypadku wielu

czyjejœ zachcianki, jakiegoœ

szenie organizatorów miêdzy-

innych pisarzy emigracyj-

kaprysu, ale pochodzi z samego

narodowego sympozjum, od-

nych. Stanis³aw Vincenz,

•ród³a PrzyjaŸni, od Tego,

bywaj¹cego siê w Katolickim

mieszkaj¹cy we Francji, utrzy-

który posy³a ludziom „zapro-

Uniwersytecie Lubelskim w

muj¹cy kontakty ze œrodowis-

szenie grzeczne: a mo¿e byœcie

roku 2001 (prawie 15 lat po

kiem paryskiej „Kultury”,

tak spróbowali siê w sobie”.

pierwszym zorganizowanym

znajomy Jerzego Giedroyca,

(Na wysokiej po³oninie).

zaprzyjaŸniony z Mari¹ Czap-

sk¹ i Józefem Czapskim,

doceniany przez Mi³osza,

który w jednym ze swych

esejów ukazuje go jako swego

mistrza – mia³ wielkie proble-

my z publikowaniem swoich

dzie³ tak¿e w wydawnictwach

emigracyjnych. Jak wynika

z relacji córki pisarzy – Bar-

bary Wanders-Vincenz, Jerzy

pierwszy tom Na wysokiej

isty fenomen, który swoj¹

Gedroyc, na przyk³ad, nie

po³oninie (przet³umaczono

twórczoœci¹ poszerzy³ granice

widzia³ w autorze po³oniñ-

dwie ksiêgi z trzech, które

przyjaŸni ukraiñsko-polskiej.

skiego cyklu nowatora, jakim

tworz¹ pierwszy tom tetra-

Polscy badacze patrz¹ na

by³ Gombrowicz. Uwa¿a³, ¿e

logii. W ci¹gu ostatniego dzie-

Stanis³awa Vincenza pod jed-

twórczoœæ Vincenza jest nieco

siêciolecia by³y tak¿e opubli-

nym k¹tem widzenia, ukraiñ-

anachroniczna i obawia³ siê

kowane niektóre rozdzia³y z

scy – pod drugim. Polacy

jej staroœwieckoœci. Wiele

pozosta³ych tomów tetralogii).

przede wszystkim zwracaj¹

prac pisarza, wydanych ju¿

W latach ukraiñskiej nie-

uwagê na humanizm Stanis-

poœmiertnie, w³aœnie w kraju

Córka Vincenza - Barbara, Lublin 2001 r.

podleg³oœci odby³o siê kilka

³awa Vincenza, przedstawio-

zosta³o opublikowanych po

konferencji naukowych, ró¿-

ny w twórczoœci i w ¿yciu

raz pierwszy.

w murach tej uczelni) pod

Znawca filozofii, literatury

nych imprez oraz wspólna

osobistym. Ukraiñscy zwracaj¹

Od czasu pierwszych, pre-

has³em „Stanis³aw Vincenz –

i kultur ró¿nych czasów,

ekspedycja ukraiñsko-czeska,

g³ównie uwagê na wartoœæ

kursorskich sesji, poœwiêco-

humanista XX wieku” odpo-

czytaj¹cy w kilkunastu jêzy-

podczas której, tak czy ina-

twórczoœci Vincenza jako

nych osobie i twórczoœci Sta-

wiedzia³o wielu badaczy, mi-

kach, pisarz, który niezale¿-

czej, chodzi³o o twórczoœæ

znawcy Huculszczyzny, który

nis³awa Vincenza, które mia³y

³oœników twórczoœci autora

nie od mód i trendów artys-

Stanis³awa Vincenza.

w swoich ksi¹¿kach opisa³

huculskiej tetralogii, zarówno

tycznych przypomina³ o pod-

Dopiero z up³ywem

Polacy maj¹ wiele mono-

¿ycie ukraiñskich Hucu³ów,

tych, którzy od lat zajmuj¹

stawach cywilizacji, dopomi-

grafii i zbiorów naukowych,

ich bogaty œwiat duchowy,

czasu staje siê

poœwiêconych Stanis³awowi

szczegó³y zwyczajów, wierzeñ,

„Epos huculski – to jeden z niewielu

widoczne, jak

Vincenzowi. Na Ukrainie,

kulturê materialn¹.

ju¿ w Europie przekazów mitycznych

oprócz konferencji naukowych

Od dawna ju¿ istnieje ko-

bardzo przes³anie

i ja, wyra¿aj¹c swe uczucia do narodu

i spotkañ literackich, po³¹-

niecznoœæ zrobienia pe³no-

Vincenza by³o

czonych z czytaniem dzie³a

wartoœciowego przek³adu

ukraiñskiego, nie mogê uczyniæ nic

i jest aktualne, jego

Vincenza, na razie brak od-

ca³ej spuœcizny twórczej Sta-

lepszego, jak ofiarowaæ mu sw¹ ksi¹¿kê”

rêbnego wydania, które cho-

nis³awa Vincenza na jêzyk

widzenie rzeczy-

cia¿by czêœciowo przekazywa³o

ukraiñski, jak równie¿ upow-

- Stanis³aw Vincenz

wistoœci dojrza³e,

osi¹gniêcia w dziedzinie vin-

szechnienie istniej¹cych ju¿

cenzoznawstwa. Powinniœmy

prac ukraiñskich badaczy,

a spojrzenie

siê pisarzem, jak i zupe³nych

na³ siê o nale¿yte miejsce dla

wykonaæ pierwsze kroki w

dotycz¹cych ¿ycia i twór-

nowicjuszy w tej dziedzinie.

wartoœci duchowych w œwie-

w przysz³oœæ prze-

kierunku podsumowania do-

czoœci Stanis³awa Vincenza.

Wyg³oszone referaty oraz dys-

cie, który o nich zapomnia³.

widuj¹ce i m¹dre.

konañ ukraiñskich i stworzyæ

Nale¿y skonstatowaæ, ¿e do-

kusje i kuluarowe rozmowy

Tworzy³ w taki sposób, ¿e w

zbiór dla przysz³ych badaczy.

tychczas nie dokonano tego.

w równym stopniu wykazy-

jego dzie³ach g³êbia przemyœ-

Nie wszystkie istniej¹ce pub-

Jeœli chodzi o przek³ady, to

miejsce w Lublinie w 1986

wa³y, i¿ dopiero z up³ywem

leñ konkuruje z kunsztem

likacje o Stanis³awie Vin-

osobno wydana jest tylko

i 1987 latach, badania nad

czasu staje siê widoczne, jak

artystycznym. Niew¹tpliwie,

cenzie trafi³y do tej ksi¹¿ki,

ksi¹¿ka Na wysokiej po³oni-

spuœcizn¹ pisarza bardzo siê

bardzo przes³anie Vincenza

zas³u¿y³ na miano huma-

jedynie te, które akcentuj¹

nie z roku 1936. Natomiast

rozwinê³y. W œlad za Lubli-

by³o i jest aktualne, jego wi-

nisty XX wieku.

ró¿norodnoœæ talentu pisarza,

czeka na pe³nowartoœciow¹

nem inne oœrodki, krajowe

dzenie rzeczywistoœci dojrza³e,

obszary jego zainteresowañ,

ukraiñsk¹ interpretacjê grun-

i zagraniczne, organizowa³y

a spojrzenie w przysz³oœæ

kunszt literacki.

townie przerobiona i uzupe³-

KG

KG

sesje, konferencje, spotkania.

przewiduj¹ce i m¹dre.