III

Dodatek specjalny

Kurier Galicyjski 1 15 grudnia 2008

STANISŁAW VINCENZ I DUCHOWIEŃSTWO GRECKOKATOLICKIE

IWAN HRECZKO

bogato wywianowa³, bo du¿o

osoby, które duszpasterzowa³y

szczególne postacie zwracaj¹

prezes Klubu Inteligencji

pracuje... A ¿e coœ tam opowia-

na HuculszczyŸnie w drugiej

siê do siebie po imieniu. Na

Greckokatolickiej

da, kto by tego s³ucha³.” („Listy

po³owie XIX w. W utworze „Na

przyk³ad, bardzo rozmowna

we Lwowie

z nieba”, s. 74).

wysokiej po³oninie” oni tak¿e

pani Maria, ¿ona ksiêdza

Osoby duchowne pojawiaj¹

wystêpuj¹ pod w³asnymi imio-

Pasjonowicza, zwraca siê do

Mija 120. rocznica uro-

siê jednostkowo w innych

nami. Otó¿, jak podaje „Sche-

niego „S³awcio”, a w³aœnie tak

dzin pisarza Stanis³awa Vin-

tomach tetralogii, jednak naj-

matyzm ca³ego kleru diecezji

w okolicznoœciach towarzys-

cenza. Z tej okazji chcia³bym

wiêcej jest ich w³aœnie w „Lis-

greckokatolickiej w Stanis³a-

kich i rodzinnych wymawia siê

naœwietliæ jego powi¹zania

tach z nieba.” A propos, co to

wowie” za rok 1887, ks. Józef

imiê W³adys³aw. Wychodz¹c

z hierarchi¹ greckokatolick¹

takiego – listy z nieba? To

Buraczyñski, ur. w 1838 roku,

z tego, mo¿na przypuszczaæ, ¿e

i duchowieñstwem.

pisana odrêcznie duchowna

wyœwiêcony w 1862 r. by³ mia-

nazwisko m³odego wikarego

W ka¿dym tomie tetralogii

produkcja apokryficzna, która

nowany proboszczem Krzywo-

z Pistyni, ks. Trêbickiego,

„Na wysokiej po³oninie” spo-

siê pojawia³a i poszerza³a w

równi w 1871 r. Patronami

równie¿ jest autentyczne.

tykamy postaæ stanu duchow-

chatach huculskich, do dziœ

(kolatorami) cerkwi Narodzenia

Otó¿, wniosek nasuwa siê sam

Iwan Hreczko

nego, nie tylko kap³anów, ale

tam ma miejsce. Rzec mo¿na,

Najœwiêtszej Marii Panny

z siebie – w tetralogii „Na

te¿ tych, którzy s¹, powiedzmy,

jest to interpretacja ludowa

(odpust 21.09) byli hrabia

wysokiej po³oninie” nie ma za

„klubu dyskusyjnego” w cha-

na ni¿szym szczeblu w³adzy

pewnych opowieœci biblijnych

Stanis³aw i hrabina Otylia

wiele tego, co zwykliœmy

cie Foki, gdzie okazyjnie

parafialnej, czyli diakonów,

lub proroctw, jakichœ zjawisk

Przyby³owscy – dziadek i bab-

nazywaæ fikcj¹ literack¹ lub

zbieraj¹ siê ludzie ró¿nych

diaków, pa³amarzy i innych

religijnych lub parareligijnych

cia Stanis³awa Vincenza. Z

wymys³em autorskim. Jest tu

stanów, ró¿nych narodowoœci,

przedstawicieli ludzi, zwi¹za-

i znaków czasu w odniesieniu

tego samego schematyzmu

tyle faktów dokumentalnych,

œwiatopogl¹dów i upodobañ.

nych z Koœcio³em greckokato-

do wydarzeñ spo³eczno-poli-

dowiadujemy siê, ¿e ks. W³a-

¿e ten utwór, ta Huculiada

Ich rozmowy jaskrawo ilustruj¹

lickim. Chocia¿ nie nale¿¹ do

tycznych, które nieco wyprze-

dys³aw Pasjonowicz, ur. w

poetycka ma, rzec mo¿na, cha-

atmosferê dyskusji i sprzeczek

tego niewielkiego krêgu bez-

dzaj¹ pojawienie siê takich

1839 roku, wyœwiêcony w

rakter encyklopedyczny. Ot,

religijnych wœród obecnych.

poœrednich zarz¹dców para-

listów. Przypominaj¹ adresatom

1863 r., by³ mianowany pro-

dla przyk³adu, praca w buty-

Obraz jest namalowany tak

fiami, jednak tworz¹, jak

o postêpowaniu zgodnie z

boszczem cerkwi œw. Trójcy w

niu lub zemsta zranionej przy-

bardzo artystycznie, ¿e ma siê

gdyby, poœrednie ogniwo miê-

zasadami moralnoœci chrzeœ-

1881 r. w ¯abiemIlcach. W

rody za krzywdy, uczynione im

wra¿enie, niby to pisarz tak¿e

dzy proboszczem i „ludem

cijañskiej, pokucie i ogólnie o

1911 r. ks. W³adys³aw nadal

przez ludzi – ca³oœciowe

jest wœród dyskutantów i cho-

Bo¿ym.” Ka¿da z tych struktur

postêpowaniu w zgodzie z przy-

by³ proboszczem cerkwi w

wyr¹banie pralasu (ekologia!).

cia¿ g³osu w rozmowach nie

– proboszcz – rada parafialna

kazaniami Bo¿ymi. W przeciw-

Ilcach, maj¹c pomocnika,

Praca butyniarzy i osuwanie

zabiera³, jednak rzetelnie je

– parafianie – jest noœnikiem

nym razie adresat i jego rodzi-

poniewa¿ sporo czasu zabie-

siê gruntu ze straszliwym

zanotowa³. Interesuj¹ca w tej

pewnej mentalnoœci i prze-

na mog¹ siê spodziewaæ

ra³a mu praca dziekana deka-

hukiem lawiny œniegu zosta³y

wolnomyœlicielskiej dyskusji

konañ œwiatopogl¹dowych,

ogromnych nieszczêœæ. Poza

natu Kosów i komisarza ordy-

zobrazowane przez autora z

jest reakcja m³odego wika-

nariatu szkolnego dla szkó³

tak¹ si³¹ i tak obrazowo, ¿e

Co to takiego – listy z nieba? To pisana

riusza rzymskokatolickiego ze

Ta, jak dziœ siê mówi, dzia³alnoœæ

odrêcznie duchowna produkcja apo-

wsi Pistynia ko³o Kosowa. Ks.

Trembicki niedawno przyby³ z

sponsorska dziedzica, czyni³a z niego

kryficzna, która siê pojawia³a i posze-

Rzymu. Przys³uchuj¹c siê

„swego pana” wœród parafian, dlatego

rza³a w chatach huculskich, do dziœ

uwa¿nie wszystkim rozmowom

te¿ ¿adne wesele, chrzciny b¹dŸ inne

i sprzeczkom, powiedzia³ z

tam ma miejsce.

rozczarowaniem: „Podziwiam

wydarzenia z ¿ycia parafialnego nie

was, bracia kap³ani, podziwiam,

które w poszczególnych wy-

tym, adresat powinien przepi-

mog³y siê odbyæ bez jego udzia³u.

ale nie zazdroszczê. Zas³uga

padkach mog¹ nawet wchodziæ

saæ taki list w iloœci 10-20

ogromna! Co by na to powie-

w konflikt ze sob¹. Takie przy-

egzemplarzy i rozdaæ (rozes³aæ)

dzieli w Rzymie? Ostatecznie,

padki siê trafiaj¹, kiedy sytu-

miêdzy innymi ludŸmi ku prze-

okrêgu ¯abie. Wtem, gdzieœ

mog¹ pos³u¿yæ za gotowy

z pogan najlepsi chrzeœcija-

acjê którejœ ze stron bêd¹ pre-

strodze.

siê gubi po 1902 r. ks. kanonik

scenariusz do wspania³ych

nie, z heretyków – tak¿e, ale

zentowa³y osoby bezkompro-

Otó¿, to swego rodzaju folk-

Buraczyñski, ale ju¿ nie w

seriali. Albo zajrzyjmy do

wasza cierpliwoϾ jest aniel-

misowe, jak ks. Pasjonowicz

lor religijny, który powstaje

dekanacie Kosów, a w deka-

rozdzia³u „Stare wino”. Czy¿ to

ska.” („Listy z nieba”, s. 72).

z jednej strony i stary Tanazy

wœród ludu z duchem czasu

nacie Pistyna, bli¿ej Ko³omyi,

nie „Uczta” Platona, przenie-

Warto zwróciæ uwagê tak¿e

– z drugiej. Pierwszy zawsze

i mo¿e, z punktu widzenia

we wsi Knia¿dwór.

siona na grunt huculski? Na-

na tak¹ rzecz. Wszystkie naz-

jest w roli zawziêtego i nieu-

dogmatów Koœcio³a, byæ nie-

Dlaczego tak szczegó³owo

suwa siê taki wniosek –

wy geograficzne okolicznych

stêpliwego polemisty, obroñcy

kiedy heretyzuj¹cy. Dlatego

opowiadam o tych dwu du-

g³êbokie badania i studia nad

„prawdy wiary”, drugi – to niby

chownych? Dlatego, ¿e oni obaj

tetralogi¹ S. Vincenza pod

Mamy wspaniale przedstawiony przez

wieczny „prowokator” i niemal¿e

„dzia³aj¹” – gdzieœ mniej,

k¹tem jej charakteru doku-

bluŸnierca, wykorzystuj¹cy

gdzieœ wiêcej, ale niemal¿e we

mentalnego i prawdomównoœci

autora obraz, powiedzia³bym „klubu

ka¿d¹ okazjê, by sprowokowaæ

wszystkich „pasmach” „Na

w³aœnie siê rozpoczynaj¹.

dyskusyjnego” w chacie Foki, gdzie

jakikolwiek spór z kap³anami,

wysokiej po³oninie.” Poza tym,

Spodziewamy siê, ¿e takie

okazyjnie zbieraj¹ siê ludzie ró¿nych

dotycz¹cy niemal¿e podstaw

s¹ te¿ osoby, które autor zna³

konferencje otworz¹ przed

dogmatycznych wiary. S¹ jed-

osobiœcie i nie ma w tym ¿ad-

nami i kolejnymi pokoleniami

stanów, ró¿nych narodowoœci,

nak wœród nich tacy, jak ks.

nej w¹tpliwoœci. Kap³ani byli

jeszcze wiele arcyciekawych

œwiatopogl¹dów i upodobañ.

Buraczyñski – doœwiadczony

duszpasterzami na w³oœciach

kart huculskiej „prawdy sta-

duszpasterz, kanonik, znawca

hrabiego Przyby³owskiego,

rowieku”.

gór, toponimy, wsie i przysió³ki

te¿ Koœció³ w osobie kap³anów

pobo¿noœci huculskiej i zapal-

który, jak mówi schematyzm,

Powinienem te¿ naœwietliæ,

zosta³y nazwane w tetralogii

potêpia³ przejawy tego nieka-

czywoœci w sprzeczkach. Zaw-

by³ kolatorem cerkwi w Krzy-

jak to wynika z tytu³u tekstu,

swymi w³asnymi imionami. To

nonicznego wolnomyœliciel-

sze wkracza do polemiki

worówni. Jego œwiêtym obo-

miejsce duchowieñstwa grec-

samo mo¿na powiedzieæ o naz-

stwa jego wiernych. Jedynie

wówczas, kiedy polemiœci

wi¹zkiem by³o interesowanie

kokatolickiego w ¿yciu pisarza,

wiskach poszczególnych po-

dobroduszny kanonik ks.

rozeszli siê ju¿ w ró¿ne strony

siê jej potrzebami i przy ka¿dej

w zmienionych ju¿ warunkach

staci w utworze. Wspominani

Buraczyñski o listach z nieba

i zajêli zupe³nie przeciwstawne

okazji wspieranie jej material-

emigracyjnych. Kontakty S.

s¹ Belmehowie, Wasylukowie,

mówi tak: „...Listy z nieba to

stanowiska. Ksi¹dz kanonik

nie. Ta, jak dziœ siê mówi,

Vincenza z duchowieñstwem

P³ytkowie, Ferkalukowie i in.

dobrze, mój diak wam czyta,

kompromisowo rozwi¹zuje

dzia³alnoœæ sponsorska dzie-

greckokatolickim wysokiej

To autentyczne nazwiska,

ja wiem, nie broniê mu – ale

konflikt, dobrze rozumiej¹c,

dzica, czyni³a z niego „swego

rangi by³y czêste i trwa³e.

które do dziœ spotykane s¹ w

pamiêtajcie, najstarszy list z

o co w³aœciwie chodzi jednemu

pana” wœród parafian, dlatego

Zrozumia³e jest, ¿e z wiado-

Krzyworówni, G³owach, Kras-

nieba – to krzy¿ œwiêty...”

z nich – Tanazemu.

te¿ ¿adne wesele, chrzciny b¹dŸ

mych powodów temat ten

nojole, Zamogórze, Jasienowie

Ksiêdza kanonika popiera

Staj¹c w obronie Tanazego,

inne wydarzenia z ¿ycia para-

dopiero wkracza w obrêb zain-

dziedzic-kolator, mówi¹c:

i innych wsiach podpo³o-

fialnego nie mog³y siê odbyæ

teresowañ badaczy ukraiñskich

którego ks. Pasjonowicz uwa¿a

„Tak, tak, kumie, o krzy¿u

niñskich i przysió³kach Wiel-

bez jego udzia³u. O tym dok³ad-

twórczoœci Vincenza i na razie

za heretyka, ks. Buraczyñski

œwiêtym koniecznie trzeba

kiego ¯abiego. Autentyczne

nie i z przekonaniem autor

nie mamy za wiele danych

mówi: „trzeba poznaæ ich jêzyk.

pamiêtaæ, a szczególnie dzi-

s¹ tak¿e imiona i nazwiska

pisze, zw³aszcza, w „Listach

dokumentalnych, ¿eby w

U mnie w parafii s¹ dobrzy

siaj...!” Jednak, w tetralogii nie

hrabiego Stanis³awa i hrabiny

z nieba”, poniewa¿ czêsto,

zupe³noœci naœwietliæ ten

chrzeœcijanie.” I dalej: „Jeœli

znajdujemy takiego miejsca,

Otylii Przyby³owskich.

przebywaj¹c na podwórku

temat. Z tej przyczyny ograni-

chodzi o Tanazego – ma on swe

gdzie autor potêpia³by poja-

Jednak, dla naszej sytu-

dziadka, bywa³ albo uczestni-

czymy siê tu jedynie do niektó-

wady, kto ich nie ma, ale któ¿

wienie siê takich „Listów z

acji prawdopodobnie najbar-

kiem, albo œwiadkiem tych

rych danych statystycznych,

nie wyzna, ¿e to cz³owiek ot-

nieba.”

dziej interesuj¹cy mo¿e byæ

wydarzeñ.

które œwiadcz¹ o tym, ¿e

warty, szczery, na pewno, z mol-

W tym aspekcie mamy

ten fakt, ¿e i kap³ani, o których

Wygl¹da na to, ¿e Vincenz

istniej¹ odpowiednie doku-

farami siê nie jednoczy...”

wspaniale przedstawiony przez

na kartach tetralogii mówi siê

nigdzie nie pomija prawdy

menty, bêd¹ce dziœ na terenie

„Tanazy jest wzorcowy, na

autora obraz, powiedzia³bym,

tak wiele – to autentyczne

dokumentalnej, poniewa¿ po-

Polski i mog¹ byæ dostêpne

cerkiew chêtnie daje, dzieci