IV

Dodatek specjalny

1 15 grudnia 2008 * Kurier Galicyjski

LWOWSCY KOSMOPOLICI

ewentualnym badaczom.

polity Andrzeja Szeptyckiego.

Chodzi g³ównie o korespon-

Jednak, z bli¿ej niewiadomych

dencjê pisarza z arcybisku-

powodów, musia³ siê zrzec

Fragment

STANIS£AW VINCENZ

kraju i miasta. Profesora Par-

pem tu³aczy, J. E. Iwanem

swych dobrych zamiarów.

nasa cechowa³a wprost niesa-

Buczkiem, ks. dr. Miros³awem

Otó¿, wszystkie te sprawy

…Zna³em takich i przy-

umieszczenie go w którymœ

mowita pamiêæ. Chwyta³ on

Marusynem, bliskim wspó³-

oczekuj¹ na swych dok³ad-

jaŸni³em siê z dwoma takimi

z dzienników warszawskich.

i zatrzymywa³ w tym olbrzymim

pracownikiem arcybiskupa,

nych badaczy, którzy, ufamy,

kosmopolitami, którzy mimo

Profesor Pilat s³yn¹³ z licznych

magazynie wszystko, co

a póŸniej – w Watykanie –

nied³ugo siê pojawi¹.

wszystko byli najbardziej

patentów przemys³owych w

kiedykolwiek uchwyci³. Nie by³

Sekretarzem Kongregacji

Na zakoñczenie, dla ilu-

autentycznymi lwowianami.

ró¿nych krajach, ostatnio tu¿

wprawdzie filologiem klasycz-

Koœcio³ów Wschodnich z ty-

stracji stosunków, istniej¹cych

Mam na myœli profesorów

przed wojn¹ w Anglii, z zakresu

nym z wykszta³cenia, ale

tu³em arcybiskupa. Chodzi

miêdzy S. Vincenzem i ducho-

Stanis³awa Pilata i Jakuba

radykalnego ulepszenia rafi-

czytywa³ liczne teksty, zw³asz-

tak¿e o listy do ks. dr. Iwana

wieñstwem greckokatolickim,

Parnasa.

nacji ropy naftowej. Wed³ug

cza greckie, z ³atwoœci¹ i nie-

Chomy, rektora Ukraiñskiego

podajemy tu fragment listu

Profesor Pilat, chemik naf-

znanego czasopisma „Nature”

które zna³ dobrze, wzbudzaj¹c

Uniwersytetu Katolickiego im.

arcybiskupa Miros³awa Maru-

towy i szef Instytutu, by³

by³ to jeden z najwybitniej-

uznanie filologów. Rzecz w tym,

spokrewniony z jedn¹ z tych

szych wynalazków w owym

¿e niektóre z nich, jak Homera

rodzin polskich, które mimo

okresie. Opatentowa³ te¿ wy-

i Herodota, czytywa³ z zami³o-

senatorskie pochodzenie od-

nalazek z zakresu piany do

waniem i czêsto. Interesowa³

mówi³y przyjêcia tytu³ów

gaszenia po¿aru w Japonii.

siê równie¿ przek³adami i jeœli

arystokratycznych od rz¹dów

JeŸdzi³ tam i zyska³ przyjació³

siê nie mylê, by³ obok Stem-

zaborczych. Jego dziadek, œp.

wœród tamtejszych uczonych.

powskiego jednym z pierwszych

Matczyñski, nale¿a³ do tych

Przez poœrednictwo wspomnia-

mych znajomych, który zna³

Polaków patriotów i kosmopo-

nego artyku³u pozna³em

pracê Bérarda o Odyssei (i b¹dŸ

litów jednoczeœnie, którzy

jeszcze lepiej rozpiêtoœæ wra¿-

co b¹dŸ jedyny w swoim rodza-

walczyli wszêdzie za Polskê

liwoœci i zainteresowañ Pilata.

ju przek³ad jego wœród fran-

i za wolnoœæ równoczeœnie,

Opowiada³ on tam o uczonym

cuskich przek³adów). Trzeba

gdzie do tego by³a okazja i a¿

chemiku japoñskim, który co

powiedzieæ, ¿e Parnas posiad³

do koñca. By³ towarzyszem

jakiœ czas na pó³ roku udawa³

rzadko ju¿ dzisiaj spotykan¹,

genera³a Bema, z nim schroni³

siê do klasztoru buddyjskiego,

poza ko³ami filologów, œwiado-

œw. Klemensa papie¿a. Zreszt¹,

syna z dnia 6 marca 1995 roku

siê do Turcji i dopiero po latach

aby odzyskaæ zdolnoœæ kon-

moœæ jedynej i niezast¹pionej

wszyscy trzej adresaci w trak-

do ni¿ej podpisanego:

wróci³ do kraju, aby gospoda-

templacji i praktykê koncen-

wartoœci klasycznej kultury i

cie prowadzenia koresponden-

„Na Pañskie pytanie od-

rowaæ jako rolnik, to jest jako

tracji. By³o to coœ zupe³nie

literatury, i to by³o miernikiem

cji mieszkali i pracowali w

noœnie mego obcowania ze œp.

dzier¿awca, bo sam maj¹tku

obcego dla prof. Pilata, bo u

jego wartoœciowania.

Wiecznym Mieœcie.

Stanis³awem Vincenzem od-

ju¿ nie mia³. Jego córka Kazi-

nas duchowe zainteresowania

Ciekawoœæ jego umys³owa

Nale¿y tu wspomnieæ, ¿e po

powiadam z wielk¹ radoœci¹,

miera by³a ostatni¹ z rodu,

i praktyki s¹ zupe³nie oddzie-

ogarnia³a zreszt¹ tak¿e inne

œmierci arcybiskupa Iwana

nie bez ukrywania uczucia

odda³a ca³¹ sw¹ pracê i co jej

lone od pracy i myœlenia nau-

dziedziny, jego muzykê, i sto-

Buczka jego archiwum pozo-

szacunku i przywi¹zania do

pozosta³o z maj¹tku do za³o-

kowego. A jednak, potrafi³

sownie do tego orientowa³ siê

sta³o w Rzymie i na razie

tego Wielkiego Cz³owieka.

¿enia bursy rzemieœlniczej i

doceniæ ten zastanawiaj¹cy

w produkcji p³yt muzykalnych.

dostêp do niego nie jest mo¿-

S³awnego Piewcê Wysokich

ochronki dla dzieci, a pracowa³a

aspekt obcej i odleg³ej kultury

To by³a zreszt¹ jedna z licz-

liwy. Ale z tego, co w razie

Po³onin, wybitnego pisarza,

wspólnie z pani¹ Antonin¹

duchowej, bo dostrzega³ jego

nych jego pasji i hobbies.

potrzeby mog³oby siê znaleŸæ

wielkiego myœliciela i twórcê

Hulesow¹, która ze swej strony,

skutecznoϾ. W artykule tym

Pamiêta³ te¿ widziane w wielu

w ewidencji zainteresowa-

s³owa pozna³em w czasie jego

przemierzaj¹c miasto swymi

opowiada³ dalej, jak jesieni¹,

galeriach Europy obrazy i rzeŸby

nych, mamy tu 33 listy J. E.

pobytu u œp. Arcypasterza Tu-

maleñkimi krokami, wyszuki-

kiedy lasy liœciaste w pewnej

nieraz, zdawa³oby siê, niepo-

Iwana Buczka do S. Vincenza

³aczy J. E. Iwana Buczka w Rzy-

wa³a wszelk¹ biedotê ¿ydow-

okolicy nie opodal Tokio zmie-

zorne. Prócz tego mia³ pewn¹

z lat 1955-1971 i 23 kopie

mie, w latach 50. By³em z nim

sk¹, aby j¹ ratowaæ. Kazimiera

niaj¹ barwy, ca³e poci¹gi pe³ne

zapalnoœæ pamiêci, pochodz¹-

listów autora tetralogii do

blisko zwi¹zany a¿ do jego

Matczyñska na szczêœcie nie

wyznawców sekty buddyjskiej

c¹ po prostu z ciekawoœci, i

arcybiskupa, 32 listy ks. dr.

œmierci, poniewa¿ w ramach

do¿y³a kainowych czasów, a

Zen(wtymniemia³orobotników)

zdolnoœæ zachowania w pamiêci

Miros³awa Marusyna do S.

moich wizyt duszpasterskich

pani Hu³esowa w osiemdzie-

udaj¹ siê w tê okolicê. Ci osob-

ca³ych tekstów, dla których

Vincenza z lat 1955-1970,

wiernych Ukraiñców w Szwaj-

si¹tym trzecim roku ¿ycia

liwi pielgrzymi siadaj¹ na

nie mia³ w³aœciwie sympatii ani

Epistologia ukrainistyczna pisarza

zosta³a wywieziona przez

³awkach tam przygotowanych

zainteresowania, a pamiêta³ je

Niemców wraz z prawnuczk¹

i ogl¹daj¹ przez ca³y dzieñ tê

jako curiosa. Jako syn trady-

jest obszerna, wymaga dalszych badañ

do Be³¿ca.

swoist¹ jesienn¹ szatê œwiata,

cjonalnej z pochodzenia, ale

i specjalnego opracowania naukowego.

Profesor Pilat odziedziczy³

która ma œwiadczyæ, ¿e „jest

religijnie wolnomyœlnej rodziny,

ca³y ten spadek „pañsko”-

klejnot we wszechœwiecie”.

chadza³ w gimnazjum na

ludzki przyjaŸni i pomocy. By³

Pilat opisywa³, jakim wydarze-

lekcje religii ¿ydowskiej. Pa-

a tak¿e kopie listów pisarza do

carii przynajmniej dwa razy do

niegdyœ obok Bartla jednym z

niem w Tokio bywaj¹ wystawy

miêtam, jak mi raz recytowa³

abpa Miros³awa z lat 1955-

roku by³em w Lozannie, ¿eby

najm³odszych profesorów uni-

malarskie, w których bior¹

teksty z Talmudu co najmniej

1967 (jest ich 9) i wreszcie 5

odwiedziæ Vincenzów. W czasie

wersytetu. On to w okresie

udzia³ wielkie rzesze widzów,

pó³ godziny, traktuj¹c je raczej

listów ks. rektora Iwana Chomy

ostatnich takich odwiedzin

wielkiej produkcji Borys³awia

czego nie widzia³ w ¿adnym z

jako zabawne sofizmaty. Na-

do St. Vincenza z lat 1955-

odprawi³em w ich domu Mszê

zbudowa³ najwiêksz¹ w swoim

miast s³yn¹cych z bujnego

wet w kulinarnych sprawach

1960. Jest te¿ korespondencja

œw. i udzieli³em umieraj¹cemu

czasie na kontynencie rafineriê

rozwoju sztuki malarskiej i

jego pamiêæ nie zawodzi³a,

pisarki i dzia³aczki spo³ecznej

Stasiowi Komunii œw. Dowie-

nafty w Drohobyczu z ramienia

s³ynnych wystaw. By³o ewi-

raczej b³yszcza³a. Opowiada³ o

Olgi Duczymiñskiej z Iren¹

dziawszy siê o œmierci Stanis-

rz¹du wiedeñskiego. PrzyjaŸni³

dentne, ¿e sekta ta, której

jakichœ szczególnych grzan-

i Stanis³awem Vincenzami po

³awa, pojecha³em do Lozanny

siê z o wiele starszym od siebie

medytacja ma cechy malarza

kach, które podawano na któ-

ich powrocie z wiêzieñ sowiec-

na pogrzeb równie¿ w imieniu

globtroterom i pionierem naf-

odgaduj¹cego krajobraz i

rejœ ze stacji kolejowych pod

kich, chocia¿, te materia³y

arcybiskupa Iwana. W archi-

towym Mac Garvejem i by³

zatopionego w nim, wp³ywa

Neapolem. Gdyby ktoœ by³ no-

wykraczaj¹ poza obrêb naszego

wum Wizytatora Apostolskiego

czêstym goœciem rodziny

jakoœ t¹ ¿ywio³ow¹ popular-

towa³ to wszystko, móg³by i z

tematu. Oczywiœcie, one za-

w Rzymie pozosta³a korespon-

wiedeñskiej, która wyda³a tak

noϾ sztuki.

tego z³o¿yæ ma³¹ encyklopediê

s³uguj¹ na odrêbne badanie.

dencja z rodzin¹ Vincenzów.

wszechstronnie zdolnego póŸ-

Z tym wszystkim prof. Pilat

podró¿y europejskich profesora.

Przy okazji powiemy tylko, ¿e

Jednak, archiwum to pozo-

niejszego wynalazcê bomby

by³ przywi¹zany do Lwowa i do

Tym, którzy nie mieli dla tego

tych listów jest 18, zosta³y wy-

staje jeszcze przez pewien czas

atomowej, którego zna³ w ch³o-

swego Instytutu, który promie-

zrozumienia, albo takim, co w

s³ane do Vincenzów w latach

zamkniête, odpowiednio do

piêctwie. Mówi³ p³ynnie wielo-

niowa³ st¹d daleko, i nie opuœci³

ogóle nie wiedz¹, co jedz¹,

1960-1969 i mamy te¿ 5 kopii

norm, które tu w Rzymie obo-

ma jêzykami, podró¿ do

Lwowa podczas wojny, za co

wirowa³o wprost w g³owie od

listów Vincenzów do niej, z lat

wi¹zuj¹...”

Stanów Zjednoczonych czy do

zap³aci³ ¿yciem, zamordowany

pokazów jego pamiêci. Nale¿y

1966-1967. Otó¿, epistologia

Opisuj¹c nabo¿eñstwo

Japonii nie by³a dla niego

przez hitlerowców.

spodziewaæ siê, ¿e znajd¹ siê

ukrainistyczna pisarza jest

¿a³obne za S. Vincenza, Roœ-

niczym trudnym, a iloϾ kilo-

Innym, a przecie pokrewnym

jeszcze uczniowie Parnasa, do

obszerna, wymaga dalszych

cis³aw Jendyk pisze: „...Mon-

metrów w samolocie przebytych

typem kosmopolity by³ prof.

których tak zreszt¹ by³ przy-

badañ i specjalnego opraco-

signore Miros³aw Marusyn

przez niego przekracza³a

Jakub Parnas. I on, niegdyœ

wi¹zany jak do swoich ducho-

wania naukowego. W tym

odprawi³ 1 lutego 1971 r.

wszystko, co kiedykolwiek

profesor w Strasburgu (w

wych dzieci, którzy w obszer-

miejscu tylko j¹ sygnalizujemy.

(dzieñ pogrzebu S. Vincenza –

s³ysza³em w ko³ach mych

okresie pierwszej wojny),

niejszych i bardziej kompe-

I. H.) Mszê œw. pogrzebow¹ w

Wygl¹da na to, ¿e poœred-

znajomych. Pierwsza ¿ona jego

odrzuci³ propozycjê profesury

tentnych wspomnieniach prze-

nikiem w nawi¹zaniu znajo-

naszym obrz¹dku i wyg³osi³

by³a rzeŸbiark¹ i mo¿e w

w Bostonie, bo marzy³ o za³o-

ka¿¹ pamiêæ Parnasa nie tylko

moœciS.Vincenzazukraiñskimi

przemówienie po¿egnalne –

zwi¹zku z tym mia³ wiele

¿eniu Instytutu Biochemicz-

jako wielkiego uczonego, ale

osobami duchownymi w Rzy-

krótsze w jêzyku polskim i

zainteresowañ w dziedzinie

nego we Lwowie, co urzeczy-

tak¿e jako jedynego w swoim

mie by³ ks. archimandryta (...)

d³u¿sze – w ukraiñskim...”

sztuki. Przez przypadek pozna-

wistni³, zdaje siê z pomoc¹

rodzaju specymenu Europej-

Krewza, który w swoim czasie

(Roœcis³aw Jendyk „Stanis³aw

³em jego artyku³ o pobycie w

prezydenta Moœcickiego. Insty-

czyka i lwowiaka.

stara³ siê o rozpoczêcie pro-

Vincenz – piewca Hucul-

1959-1962

Japonii, bo prosi³ mnie o

tut ten póŸniej sta³ siê chlub¹

cesu beatyfikacyjnego Metro-

szczyzny”).