15

ZACNI Z ZACNYMI

Kurier Galicyjski * 16.XII.2008 16.0I.2009

siê rozpocz¹³ 25 kwietnia

natarcie 1 Armii Konnej S. Bu-

i nie przystali na federacjê

wym elementem ca³ego frontu,

geopolitycznych – na zmianê

1920 r. pod has³em polskich

dionnego na Warszawê, umo¿-

z Polsk¹.

który mo¿e w sposób rady-

Rosji carskiej zjawi³ siê bol-

powstañców XIX w.: „Za wol-

liwi³y wojskom polskim pod

Podobna sytuacja by³a na

kalny transformowaæ stan si³,

szewicki Zwi¹zek Sowiecki.

noœæ nasz¹ i wasz¹.” W ci¹gu

dowództwem J. Pi³sudskiego

Bia³orusi. Nowo utworzona

jest Ukraina...” (B¹czkowski

Twórcy prometeizmu uwa-

¿ali, ¿e od tego sens rosyj-

krótkiej, ale bardzo skutecz-

to, ¿e z powodzeniem sfinalizo-

Bia³oruska Republika Ludowa

W. Na marginesie prób two-

skiego imperializmu siê nie

nej kampanii wojskowej

wa³ „cud nad Wis³¹”. Polska

nie mia³a wystarczaj¹cego

rzenia polskiej racji stanu w

uwolniono od bolszewików

zosta³auratowana,jednakkam-

wsparcia ludnoœci miejscowej.

zmieni³. Spodziewali siê, i¿

Przek³adaæ nie-

wiêksz¹ czêœæ Ukrainy Pra-

pania 1920 r. przekona³a

Wobec tego, w polityce, doty-

ruchy narodowo-wyzwoleñcze

wobrze¿nej ³¹cznie z Kijowem.

kierownictwo polskie o tym, ¿e

cz¹cej Bia³orusi, Józef Pi³-

wewn¹trz ZSRR stan¹ siê

³atw¹ drogê Ukrainy

wytyczone zadania s¹ niewy-

sudski zadecydowa³ siê oprzeæ

do Europy nale¿y

konalne, i mog³o to kosztowaæ

o miejscow¹ ludnoœæ polsk¹.

utratê niepodleg³oœci.

Spowodowa³o to skutek od-

z naszym najbli¿-

Polska utraci³a si³y w wal-

wrotny do zamierzonego.

szym zachodnim

kach z bolszewikami, ale oni

Ch³opi bia³oruscy odwrócili

te¿ nie mieli mo¿liwoœci kon-

siê od Polaków i poddali siê

s¹siadem – Polsk¹,

tynuowania walki. Rozejm w

atrakcyjnym obietnicom

zgodnie z duchem

Rydze w 1921 r., zawarty miê-

bolszewików.

Sytuacja z Ukrain¹ wygl¹-

oraz ideami Unii

Kierownictwo

da³a jeszcze inaczej. Chodzi

tu raczej o Ukraiñsk¹ Repub-

Hadziackiej.

polskiego Sztabu

likê Ludow¹. Inna czêœæ ziem

Generalnego

ukraiñskich – Zachodnio-

kwestii ukraiñskiej//Biuletyn

ukraiñska Republika Ludowa

Polsko-Ukraiñski. – 1932. –

powa¿nie ocenia³o

latem 1919 roku by³a ju¿

Nr 1. – s. 11.) Kierownictwo

jedynie potencja³

zupe³nie okupowana przez

polskiego Sztabu Generalnego

wojska polskie. W koncepcji

powa¿nie ocenia³o jedynie

Ataman Symon Petlura

Ukrainy, a inne

federalizmu, jak w innych

potencja³ Ukrainy, a inne

Marsza³ek Józef Pi³sudski

„...by³y dekoracjami

polskich koncepcjach, Ga-

„...by³y dekoracjami i dodat-

Przy tym Pi³sudski w swych

licja jednoznacznie by³a

kami taktycznymi dla uregu-

wyst¹pieniach przed ludnoœ-

powodem jego nieuniknio-

i dodatkami tak-

traktowana jako integralna

lowania sprawy ukraiñskiej.”

ci¹ stale akcentowa³, ¿e armia

nego upadku. Na wszelkie

tycznymi dla

czêœæ przysz³ej Polski. ¯aden

Celem, jednocz¹cym Pola-

sposoby popierali najró¿niej-

polska jedynie pomaga ukra-

polityk polski nie wyobra¿a³

ków i Ukraiñców w polityce

iñskiej w odnowieniu niepod-

sze separatystyczne tendencje

uregulowania

sobie pañstwa polskiego bez

prometeizmu by³a obrona

leg³oœci i opuœci Ukrainê od

odœrodkowe w jego repub-

sprawy ukraiñskiej.”

Lwowa, który dla wielu poko-

pañstwa polskiego w warun-

razu po tym, jak ca³kowicie

likach. W porównaniu do

leñ Polaków sta³ siê symbolem

kach zagro¿enia od strony

uwolni jej tereny od bolszewi-

twórców koncepcji federalis-

dzy Rzeczpospolit¹ a repub-

polskoœci.

Zwi¹zku Sowieckiego i wspó³-

ków. Jednak, te s³owa nie

tycznej, prometeiœci pragnêli

likami sowieckimi, uratowa³

praca w budowaniu niepod-

w³¹czyæ do orbity swych

W koncepcji federalizmu, jak w innych

oba kraje. Dla Ukrainy sta³o

Celem, jednocz¹cym Polaków i Ukraiñ-

siê to tragedi¹ narodow¹.

polskich koncepcjach, Galicja

Ziemie ukraiñskie po raz ko-

ców by³a obrona pañstwa polskiego

jednoznacznie by³a traktowana jako

lejny zosta³y podzielone. Ga-

w warunkach zagro¿enia od strony

licja, Wo³yñ Zachodni, Polesie

integralna czêœæ przysz³ej Polski.

Zachodnie, Ziemia Che³mska

Zwi¹zku Sowieckiego i wspó³praca

i Podlasie okaza³y siê w sk³a-

w budowaniu niepodleg³ego pañstwa

dzie Polski. Wiêkszoœæ ziem

Natomiast URL oceniano

przekona³y ch³opów ukraiñ-

ukraiñskich sta³a siê pod-

jako realnego sojusznika

skich, w których œwiadomoœci

ukraiñskiego nad Dnieprem.

staw¹ do utworzenia Ukraiñ-

i równouprawnionego cz³onka

s³owo „Polak” wystêpowa³o

skiej Socjalistycznej Repub-

przysz³ej federacji. Na tych

leg³ego pañstwa ukraiñskiego

jako synonim s³owa „pan”,

wp³ywów znacznie wiêcej

liki Radzieckiej (USRR), która

zasadach w 1920 r. miêdzy

nad Dnieprem. W zwi¹zku

narodów dawnej Rosji carskiej.

a to znaczy gnêbiciel itp.

otrzyma³a formalne oznaki

rz¹dami Rzeczypospolitej

z tym uwa¿ano, ¿e jedynie

Sprawê finalizowa³a propa-

Wœród nich, przede wszystkim,

niepodleg³oœci.

Polskiej i URL zosta³ podpi-

front prometeistyczny narodów

ganda bolszewicka, która

byli Ukraiñcy, narody Kauka-

Armia URL na czas podpi-

sany Pakt Warszawski, popu-

móg³ zmieniæ sytuacjê w Eu-

dodawa³a do tego tak¿e „wróg

zu Po³udniowego: Gruzini,

sania Paktu Ryskiego by³a ju¿

larnie nazywany „umowa

ropie Wschodniej na korzyϾ

klasowy”, okupant oraz inne

Azerowie, Ormianie, liczne

internowana w obozach na

Pi³sudski-Petlura”. W niej

Polski, której przydzielano

epitety, nie zapominaj¹c przy

narody Kaukazu Pó³nocnego;

terenie Polski. Wbrew zobo-

realizowana by³a koncepcja

rolê koordynatora ruchów

Tatarzy Krymu i Powo³¿a;

tym o dawaniu obietnic

wi¹zaniom wobec strony ro-

federalizmu, która swymi

narodowo-wyzwoleñczych

„Ziemiê – ch³opom!”

narody Azji Œrodkowej;

syjskiej, Polacy nadal byli

korzeniami siêga³a idei Unii

uciemiê¿onych  narodów

Rz¹d Symona Petlury w

Kozacy; narody Finlandii

wierni swym sojusznikom

Hadziackiej.

ZSRR. Sprawa ukraiñska

wichurze otamañszczyzny na

Zachodniej: Karelczycy oraz

ukraiñskim. Józef Pi³sudski,

Polska uznawa³a niepod-

by³a rozpatrywana, przede

Ukrainie nie mia³ wystarcza-

Ingrowie. Tak zwane narody

odwiedziwszy bohaterów uk-

leg³oœæ pañstwow¹ URL i go-

wszystkim, jako œrodek do

j¹cego wsparcia wœród ludu

prometeowskie mia³y tworzyæ

raiñskich, nie pogardzi³ tytu³em

dzi³a siê na okazanie jej po-

neutralizacji „...polityki impe-

zjednoczony front antyrosyjski,

i tym bardziej nie móg³ sku-

mocy w walce o wyzwolenie

rialistycznej Moskwy”. Wywa-

tecznie przeciwdzia³aæ udanym

Polska, jak Prometeusz dobrowolnie

terenu Ukrainy z wojsk bolsze-

¿ona polityka narodowa Pol-

trickom propagandy bolsze-

wickich. Konwencja wojskowa

ski, która by siê opiera³a o

wickiej, która zak³ama³a i

podejmowa³a siê niesienia œwiat³a cywi-

zosta³a podpisana 24 kwietnia

koncepcje prometeizmu, by³a

oczerni³a nazwê „petlurowcy”,

lizacji europejskiej na Wschód i wyzwo-

1920 r. i sta³a siê nieod³¹czn¹

powo³ana do tego, ¿eby prze-

potrafi³a ich szybko zniwe-

czêœci¹ umowy. Dziêki Polsce

konaæ Ukraiñców o koniecz-

lowaæ do poziomu zwyk³ych

lenia zniewolonych przez Rosjê narodów.

URL uzna³o 13 pañstw œwiata.

noœci wspó³pracy polsko-

rozbójników czy bandytów.

Rz¹d polski udziela³ URL

ukraiñskiej. Wskutek tego

W warunkach nietoleran-

marsza³ka i prosi³ ich o wyba-

tak¿e pomocy materialnej.

orientacja ostrza nacjonaliz-

cji obecnoœci polskiej na

na którego czele mia³a staæ

czenie: „Przepraszam, Panowie,

Zw³aszcza, 9 sierpnia 1920 r.

mu ukraiñskiego mia³a

Ukrainie rozpocz¹³ siê kontr-

Polska. Zapewnia³oby to jej

przepraszam.” Rozumia³, ¿e

zosta³a podpisana polsko-

zmieniæ kierunek z antypol-

atak Armii Czerwonej, który

status wielkiego pañstwa,

koncepcja federalizmu zosta³a

ukraiñska umowa finansowa,

skiego na antysowiecki.

gwarancje bezpieczeñstwa

by³ tak samo szybki, jak ofen-

na zawsze pogrzebana. Jed-

Na zakoñczenie warto

zewnêtrznego, oddzielenie siê

S³owa Pi³sudskiego nie przekona³y

nak, nie oznacza³o to, i¿ zrzek³

jedynie przypomnieæ, i¿

od Rosji buforem pañstw

siê realizacji swych planów.

aktywnymi uczestnikami

o po³owicznej niepodleg³oœci.

ch³opów ukraiñskich, w których

Na zmianê programu fede-

miêdzynarodowego ruchu

Rosja mia³a raz na zawsze siê

œwiadomoœci s³owo „Polak” wystêpo-

ralistycznego J. Pi³sudskiego

prometeistycznego byli tacy

zamieniæ w pañstwo drugo-

przysz³a koncepcja promete-

wybitni Ukraiñcy, jak: pro-

rzêdne, zamkniête na konty-

wa³o jako synonim s³owa „pan”, a to

izmu. Jej nazwa pochodzi od

fesor O³eksand Szulgin,

nencie azjatyckim.

znaczy gnêbiciel itp.

mitycznego Prometeusza,

profesor Roman Smal-Stocki,

Za element kluczowy w

który z³o¿y³ w ofierze w³asne

profesor Miron Koduba,

tym systemie uwa¿ano Ukra-

¿ycie w imiê wolnoœci ludzi.

genera³ Paw³o Szandruk,

która przewidzia³a udzielanie

sywa majowa wojsk polsko-

inê. Tezê tê przekonuj¹co

Wed³ug analogii, Polska, jak

nacjonalista i wybitny poeta

comiesiêcznego kredytu rz¹du

ukraiñskich. Ju¿ w po³owie

argumentowa³  aktywny

Prometeusz dobrowolnie

Rzeczypospolitej na wydatki

Jewhen Ma³aniuk i inni. Byli

dzia³acz ruchu prometeis-

lipca 1920 roku, dotar³szy do

podejmowa³a siê niesienia

administracji cywilnej URL w

oni przekonani o koniecz-

tycznego W³odzimierz B¹cz-

Warszawy, wojska bolszewickie

œwiat³a cywilizacji europej-

wysokoœci 25 mln marek

noœci wyboru europejskiego

grozi³y nie tylko Polsce, ale

kowski: „Gruzja, Azerbejd¿an,

skiej na Wschód i wyzwolenia

dla Ukrainy, a tak¿e o tym,

polskich.

tak¿e pañstwom Europy Za-

Kaukaz Pó³nocny, Turkestan,

zniewolonych przez Rosjê

¿e przek³adaæ nie³atw¹ drogê

Gwarancje prawne, poli-

Ukrainna i inne, tworz¹c tak

chodniej. W tej sytuacji wiele

narodów. Sens tej koncepcji

Ukrainy do Europy nale¿y z

tyczne, finansowe i dyploma-

zale¿a³o od atamana S. Petlury,

zwany front prometeistyczny,

w ma³ym stopniu siê ró¿ni³ od

tyczne umowy polsko-uk-

naszym najbli¿szym zachod-

reprezentuj¹ potê¿n¹ si³ê,

który na czele wojska URL

federalistycznej, a treœæ by³a

raiñskiej mia³y miejsce

nim s¹siadem – Polsk¹,

powstrzymywa³ natarcie bol-

która mo¿e zmieniæ oblicze

przesi¹kniêta duchem Unii

niemal¿e jednoczeœnie ze

zgodnie z duchem oraz ide-

szewików na Galicjê.

polityczne Europy Wschodniej.

Hadziackiej. Ró¿nica polega³a

wspólnym antybolszewickim

ami Unii Hadziackiej.

Jednak, kluczem do rozwi¹-

Wytrwa³oœæ i heroizm ar-

KG

jedynie w nowych realiach

wymarszem na Kijów, który

mii URL, która powstrzyma³a

zania problemu i podstawo-

KG