19

Kurier Galicyjski * 17 31 marca 2009

raz dla komunistów. Mia³am

nek. Ciocia Rózia wyci¹gnê³a

na miejscu. Poniewa¿ nie

cerki, które codziennie sta-

skóry. To by³ Austriak, który

uciek³ z obozu i znalaz³ ra-

te¿ poczucie, ¿e wreszcie nie

mnie z ³azienki, na ramiona

wraca³ i nie wraca³, strasznie

rannie szczotkowa³. Któregoœ

tunek u Mariana. Ten biedny

tylko siê ukrywam, korzysta-

zarzuci³a jakiœ za du¿y szlafrok

siê denerwowa³yœmy.

dnia, gdy je tak glansowa³ z

j¹c z darowanych z ciastek

i zamknê³a w szafie razem ze

Zdesperowana mama zde-

namaszczeniem, jeden z ko-

cz³owiek poczeka³ do rana,

i kanapek, ale dajê coœ innym,

swoim mê¿em. Ten têgi cz³o-

cydowa³a:

legów skomentowa³: „Co ty

zrozumia³, ¿e tyle osób w wy-

uczestniczê w czymœ wa¿nym

wiek sta³ nieruchomo, jak

- Musimy uciekaæ, bo adres

Karol czyœcisz te buty jak

najêtym pokoju to dla wszyst-

i niebezpiecznym. Sytuacja

pos¹g, ¿eby pod³oga przypad-

Mariana jest na jego kenkar-

jakiœ ¯yd?” I Karol przesta³

kich wielkie niebezpieczeñ-

stwo. Na³o¿y³ p³aszcz przy-

stawa³a siê jednak napiêta.

kiem nie zaskrzypia³a. Trzy-

cie. ¯eby tylko zd¹¿yæ przed

pucowaæ swoje oficerki. Po-

Mama to wyczu³a i podjê³a

ma³ mnie za rêkê i tak mocno

nadejœciem gestapo!

dobna historia i mnie siê

jaciela siêgaj¹cy mu do stóp,

wpi³ paznokcie w cia³o, ¿e te¿

Zamkniête od zewn¹trz na

przydarzy³a. Ukrywamy siê

bo by³ niewysoki, i wyszed³.

radykaln¹ decyzjê, która

skamienia³am. Z bólu i ze

klucz, czu³yœmy siê jak w pu-

w okupowanej Warszawie,

mia³a chroniæ moj¹ skórê: -

Nigdy go ju¿ nie zobaczyliœmy.

strachu. Po jakimœ czasie

³apce. Ca³e szczêœcie, ¿e pokój

codziennie jemy jak¹œ okrop-

Marian ¿y³ jak singiel.

Wiesz, jakoœ prze¿yjemy, woj-

us³ysza³am, jak drzwi trzas-

by³ na parterze. Uciek³yœmy

n¹ zupê gotowan¹ na rzepie.

Zamyka³ drzwi na klucz, mówi³

na siê skoñczy, ale najgorsze,

gospodyni „do widzenia” i wra-

nê³y za nieproszonym goœciem.

przez okno. Znowu z tobo³ka-

¯eby z³agodziæ tortury, zagry-

¿e oni siê spikn¹ i ciê zabij¹.

Rózia otworzy³a szafê. I wtedy

mi, znowu z butami pod pach¹,

za³am j¹ kawa³kiem cebuli.

ca³ po oœmiu godzinach, jak

Trzeba uciekaæ.

zemdla³am.

¿eby nie ha³asowaæ, pobieg-

Kobieta, z któr¹ dzieli³yœmy

przyk³adny urzêdnik. Oprócz

MI£OŒÆ W MONAHIUM

³yœmy do ubikacji na podwórku.

pokój, patrz¹c na mnie, zau-

kawa³ka chleba dla siebie,

GESTAPOWIEC

wa¿y³a: „Wiesz Haniu - jesz

Biega³am po mieœcie z

£¥CZNIKIEM

tê zupê jak ¯ydówka.” Od

ch³opakami, ale Karola zau-

Pewnego dnia, zaledwie

tego momentu, ¿eby zupa

wa¿y³am od razu. Dlaczego

wesz³am, natknê³am siê na

smakowa³a jeszcze gorzej,

w³aœnie on wpad³ mi w oko?

Niemców z Gestapo. Siedzieli

przy kawie, rozmawiali, jedli

tort. Podchodzê do mamy, a

oni pytaj¹:

- Sk¹d jest ta dziew-

czynka? To chyba nie polskie

dziecko, tylko piêkna Cygan-

ka? Prosz¹, ¿ebym do nich

do³¹czy³a, zamawiaj¹ to, na co

mam ochotê ... Sparali¿owane

strachem kelnerki sadzaj¹

mnie przy tym gestapowskim

stoliku, a ja zasypywana

pytaniami, choæ nogi mi dr¿¹,

grzecznie recytujê nasz ¿ycio-

Zamknê³yœmy zasuwkê i tak

musia³ kupiæ równie¿ coœ dla

rys przygotowany na podobne

doczeka³yœmy rana, s³ysz¹c

nas. Upycha³ to do kieszeni.

Nie móg³ powiedzieæ gospo-

okazje.

jak gestapo wali do drzwi gos-

Jeden z tych Niemców

podyni Mariana. Sue Reed

dyni, ¿e przyjecha³a siostra czy

przychodzi³ póŸniej do ka-

przywo³a³a tê scenê w swoim

narzeczona. Sk¹d? Udawa³, ¿e

wiarni, rozmawia³ z mam¹,

filmie „Hidding from Hitler.”

nadal jest sam. Przez te osiem

czeka³ na mnie, a kiedy wpa-

Widzia³am go niedawno w

godzin siedzia³yœmy cicho jak

da³am, tak mi siê przygl¹da³,

Londynie.

myszy pod miot³¹, nawet nie

szepta³yœmy. Gdzie siê za³at-

¿e czu³am siê skrêpowana -

- Niestety – bardzo nam

nigdy nie tknê³am do niej

By³ blondynem o niebieskich

wpatrywa³ siê we mnie jak w

przykro...

cebuli.

wia³yœmy? Siusia³yœmy wprost

oczach – przeciwieñstwa po-

obraz. W koñcu jakoœ zagada³

Nie wiem, jakie trauma-

do piecyka, zdj¹wszy przed-

dobno siê przyci¹gaj¹. Nie

W SZAFIE Z WUJKIEM

mamê i wiedziona intuicj¹,

tyczne prze¿ycia z okresu

tem fajerkê. Tak up³ynê³o parê

jeŸdzi³ motorem jak wiêkszoœæ,

choæ siê ba³a, zgodzi³a siê, ¿eby

Jak wysz³yœmy na ulicê,

wojny zosta³y Irenie - siostrze

strasznie ciê¿kich dni. W

tylko szarym Oplem Kapita-

nas odwiedzi³ którejœ soboty.

pad³yœmy sobie w ramiona.

Karola. Prze¿y³a ukryta w

nem z czerwon¹, skórzan¹

Przyszed³ i opowiedzia³ swoj¹

Mama o ma³o mnie z tej ra-

klasztorze. W Monachium

tapicerk¹. Mówisz, ¿e inni na

historiê. By³ skrzypkiem, gra³

doœci nie udusi³a. Œmia³yœmy

mieszka³ z ni¹ mój Karol i,

pewno te¿ dobrze siê pre-

w gestapo w orkiestrze, ale

siê, œciska³y i p³aka³y. Taki by³

tak jak przysi¹g³ rodzicom,

zentowali. To fakt. Karol mia³

których wraz z m³odszym

jednak w sobie to coœ, co

bratem straci³ w obozie ja-

sprawia, ¿e dziewczynom

nowskim pod Lwowem,

spadaj¹ majtki. Mnie nie

opiekowa³ siê i utrzymywa³.

spad³y, ale wiedzia³am, ¿e

Teraz opiekowa³ siê tak¿e

wczeœniej czy póŸniej bêdziemy

mn¹, jako swoj¹ przysz³¹

razem.

¿on¹. Mia³ powa¿ne zamiary.

W powojennych Niem-

Mama by³a temu bardzo

czech, gdzie wszystko przy-

przeciwna. Ona - snobka,

pomina³o Zag³adê, nikt siê

córka aptekarza, a on syn

chyba nie zarêcza³, a ju¿ na

piekarzy... To zdecydowanie

pewno nie ¿ydowska m³odzie¿.

za niskie progi na jej wyma-

Trzymaliœmy siê z Karolem za

gania. Krzycza³a na ca³e

rêce, czasami jechaliœmy za

miasto: „Syn piekarza mê-

¿em Edyty?! Po moim trupie!”

Tacy szczêœliwi i zako-

chani ma³o siê tym przej-

koñcu wykoñczony t¹ sytuacj¹

mowaliœmy, a ja, w piêknych

Marian powiedzia³:

skórzanych pantofelkach od

- D³u¿ej nerwowo tego nie

Karola, dumnie kroczy³am

wytrzymamy – ani ja, ani wy.

po monachijskim bruku. On

Mam tu przyjació³kê, ukrywa

swojego kochanka z Wiednia

by³ uparty, ja coraz bardziej.

¯eby wreszcie byæ razem, w

– tak¿e ¯yda. Marlena w Au-

1947 roku wziêliœmy cichy,

strii by³a kabaretow¹ tancerk¹,

cywilny œlub. Nie zachowa³o

mia³em z ni¹ romans. Pójdê do

jego prawdziw¹ misj¹ okaza³a

wtedy, w okupowanej Warsza-

siê ¿adne zdjêcie, ale gdybyœ

niej, powinna nam pomóc.

siê dzia³alnoœæ na rzecz Gwar-

zobaczy³a  wyraz  mojej

wie, wymiar naszego szczêœcia

Podamy siê za kuzynostwo,

razem bêdziemy szukaæ po-

dii czy Armii Ludowej. Zwi¹-

– wrêcz euforii.

twarzy, powiedzia³abyœ: „ Ta

zany z komunistami, pomaga³

Nastêpnego dnia posz³am

ma³a jest w siódmym niebie.”

koju, a ten zostawiê – ju¿ nie

aresztowanym Polakom.

Niebawem wsiad³am na

do cioci Rózi. Zna³am ju¿

jest bezpieczny.

Znowu natknê³yœmy siê na

statek Ernie Pyle, którym

adres, wiedzia³am, jak zastu-

Wtedy by³o w mieœcie wiele

podwójnego agenta. I te¿ by³

wraz z setkami innych dzieci

kaæ. Oprócz sypialni, by³ w

pokoi do wynajêcia, poniewa¿

zakochany. A ja? Jak takie

ich mieszkaniu nie ogrze-

mieliœmy dotrzeæ a¿ do Ame-

ludzie potrzebowali pieniêdzy,

miasto. Tylko on i ja. Ju¿ to

tylko ka¿dy prosi³ o list pole-

dziecko radzi³o sobie z dojrza-

wany pokój - poza stoj¹c¹ w

ryki. Zap³akana, zasmar-

nas zobowi¹zywa³o. Jego

³ymi mê¿czyznami? Z okupan-

rogu szaf¹, zupe³nie pusty.

kana, obieca³am Karolowi, ¿e

caj¹cy od ksiêdza, adwokata,

rodzina przyby³a do Lwowa

tami? Nigdy ich nie prowoko-

Wujek Hercel (przed wojn¹

bêdê na niego czeka³a. Czy

lekarza rodzinnego... Taki list,

z Wiednia, po niemiecku

wa³am. Nie by³am typem

nazywa³ siê Birenbaum)

d³ugo? Tak d³ugo, jak trzeba.

z zapewnieniem, ¿e nie jes-

mówi³y równie¿ dzieci. Pod-

Lolitki uwodz¹cej œwie¿oœci¹

On nie musia³ nic mówiæ,

wyszed³ z tej szafy, gdzie sie-

teœmy pochodzenia ¿ydow-

czas wojny Karol zdoby³ nie-

i wdziêkiem. Mia³am jednak

wiedzia³am, ¿e przyp³ynie do

dzia³ na zydelku. Nogi mia³

skiego, mia³a za³atwiæ Marlena.

mieckie papiery i zosta³

I do niej Marian poszed³.

g³owê na karku i potrafi³am j¹

mnie pierwszym lepszym

tak spuchniête, ¿e wygl¹da³y

zatrudniony jako kierowca

wykorzystywaæ. Lawirowa³am

jak dwa balony.

statkiem.

Kiedy zapuka³, zobaczy³a,

ciê¿arówki.

miêdzy tymi facetami, biegaj¹c

Nawet nie zd¹¿y³am siê

kto stoi przed drzwiami i za-

Opowiada³ mi, ¿e nosi³

KG

z paczkami raz dla AK-owców,

umyæ, kiedy zabrzêcza³ dzwo-

dzwoni³a na gestapo. Zabili go

zielone spodnie i czarne ofi-