25

Kurier Galicyjski * 17 31 marca 2009

KIM SĄ ŁEMKOWIE?

i wybarwi³y siê na kszta³t

ikonostas œwi¹tyni, natomiast

krzy¿a. Pieñ by³ okr¹g³y i nie

wyraŸnie mo¿na powiedzieæ, ¿e

nosi³ ¿adnych œladów defor-

by³ specjalnie dla niej wyko-

macji. Pociêto go na plastry

nany. Po przeciwnej strony

EUGENIUSZ NIEMIEC

terytorialnie i ludnoœciowo (po

i rozdano po domach. Przy-

pod sklepieniem, jak wielkie

tekst

obu stronach Karpat) oraz

niesiono go te¿ do cerkwi, gdzie

jaskó³cze gniazdo, podwie-

reprodukcje

uzyskaæ daleko id¹c¹ autono-

znalaz³ godne miejsce poœród

szony jest chór, do którego

z: Jerzy Czajkowski,

miê przy Polsce lub S³owacji.

innych przedmiotów kultu.

mo¿na wejœæ jedynie po dra-

„£emkowie w historii

Taka polaryzacja orientacji

Dragoszanie, którym zada-

binie.

i kulturze Karpat”,

wynika z historii tego ludu, w

wa³em pytanie dlaczego tak

Ikonostas nie posiada rzêdu

której istotn¹ rolê odgrywa³y

Sanok1995

póŸno poienianie czekali z

modlitewnego. W rzêdzie

konflikty wyznaniowe. Do

decyzj¹ o budowie nowej cerk-

miejscowym mamy ikony (od

koñca XVII w. £emkowszczyz-

OdpowiedŸ na to pytanie

wi, odpowiadali, ¿e nie wiedz¹

pó³nocy) œw. Miko³aja, Boga-

na by³a prawos³awna, nato-

wcale nie jest ³atwa i zanim

miast w wyniku Unii Brzeskiej

spróbujê na nie odpowiedzieæ,

wiêkszoœæ diecezji ( w tym

trzeba okreœliæ terytorium,

tak¿e przemyska) przesz³a na

o którym bêdzie mowa. £em-

obrz¹dek greckokatolicki,

kowszczyzna obejmuje obszar

którego hierarchia ci¹¿y³a ku

ok. 9000 km2, d³ugoœci ok.150

orientacji ukraiñskiej. Wspó³-

km, szerokoœci 60 km, ci¹g-

istnienie wzajemnie zantago-

n¹cy siê wzd³u¿ Beskidu Nis-

nizowanych wyznañ, spowo-

kiego i S¹deckiego, od Sanu,

Strój ³emkowski – ze zbio-

dowa³o podczas pierwszej

Os³awy i Solinki na wschodzie,

rów Muzeum Budownictwa

wojny œwiatowej falê represji

po Poprad i Dunajec na za-

Ludowego w Sanoku

austriackich, skierowanych

chodzie. Ziemie te (do 1947

roku) zamieszkiwa³a ludnoœæ

pochodzenia ruskiego nazy-

wana £emkami. Nazwa ta ma

charakter przezwiskowy i po-

chodzi od czêsto u¿ywanego

przez nich przys³ówka „³em”

Proboszcz z Dragoszy z autorem, obok skrzynka

(oznaczaj¹cego - tylko, albo).

z plasterkami buka

Równorzêdnym okreœleniem

i generalnie ich to nie intere-

rodzicy z Dzieci¹tkiem w typie

by³o: Rusini lub Rusnacy.

suje, ale skoro œwi¹tynia tyle

Eleusa z 1847 roku (napisana

Spory o pochodzenie £emków

pielgrzymowa³a, to po to, by

w Radowcach przez Vasile

i ich przynale¿noœæ narodo-

wreszcie dotrzeæ na przypi-

ª......imri na zamówienie

woœciow¹ ci¹gn¹ siê od dawna

sane jej miejsce. I st¹d siê nie

ªtefana i Marii Jucan’ów),

i daleko im do jednoznacznego

ruszy! Jest przecie¿ dany z

Pantokratora z 1840 roku

zakoñczenia. Polscy badacze

Nieba znak!

oraz wyraŸnie m³odsz¹ ikonê

zagadnienia (z prof. Romanem

Je¿eli mo¿na sobie racjo-

œw. Paraskiewy. Ciekawe s¹

Reinfussem na czele) s¹ zda-

nalnie wyobraziæ rozwój

te¿ carskie wrota, które oprócz

nia, ¿e pocz¹tek £emkowsz-

parafii poprzez obdarowy-

ikon ewangelistów i zwias-

czyŸnie da³a tzw. kolonizacja

wanie biedniejszych gotow¹

towania wkomponowanych

wo³oska, kiedy to w okresie

œwi¹tyni¹ przez proboszcza z

we florystyczny wzór, na

XIV-XVI wieku, z terenów dzi-

Botoºany, tak nie bardzo

wewnêtrznej stronie posia-

siejszej Rumunii, wzd³u¿ g³ów-

znane s¹ powody przekazania

daj¹ wymalowane i poz³ocone

nego ³añcucha Karpat, ruszy³a

œwi¹tyni do Dragoºy, przecie¿

ikony twórców liturgii wschod-

koczownicza ludnoϾ pasterska

budowa nowej by³aby zapew-

niej: œw. Jana Z³otoustego

zwana Wo³ochami, docieraj¹c

ne tañsza ni¿ transport starej

oraz œw. Bazylego Wielkiego

a¿ po Morawy. Element wo³oski

z takiej odleg³oœci. Szkoda, ¿e

w otoczeniu cherubinów i Du-

doœæ szybko ulega³ naturali-

z powodu up³ywaj¹cego czasu

cha Œwiêtego pod postaci¹

zacji poprzez mieszanie siê, z

równie¿ ta tajemnica bêdzie

go³êbicy. Nad carskimi wro-

przewa¿aj¹c¹ liczbowo i wêd-

coraz trudniejsza do wyjaœ-

tami mamy pisan¹ w 1889

ruj¹c¹ po³udnikowo, ludnoœ-

nienia. Nam pozostaje od-

roku ikonê Œwiêtej Trójcy:

ci¹ rusk¹, zamieszkuj¹c¹ te-

wiedziæ tak niezwyk³¹ œwi¹ty-

Starzec Dni, Chrystus i Duch

reny podgórskie. Nieco bardziej

Cerkiew w Turzañsku (1801)

niê. Klucze do niej s¹ w posia-

Œwiêty.

na zachód Wo³osi ulegli polo-

daniu ksiêdza prawos³awnego

Pod œcianami - liczne cho-

nizacji, s³owakizacji i czechi-

przeciw prawos³awnym, jako

zapytany o narodowoϾ odpo-

mieszkaj¹cego w du¿ym

r¹gwie i krzy¿e procesyjne od

zacji. Badacze ukraiñscy s¹

sympatykom Rosji. Wymordo-

wie najczêœciej: tutejszy, Rusin

drewnianym domu przy

starych do wspó³czesnych,

zdania, ¿e element ruski by³

wano wielu popów prawos³aw-

lub £emko, natomiast gene-

drodze wiejskiej obok budo-

ukazuj¹ce funkcjonowanie

zawsze na tej ziemi, a ewen-

nych, a dzia³aczy wiêziono w

ralnie wœród tej ludnoœci mo¿-

wanej aktualnie nowej cerkwi.

cerkwi w czasie, oraz zmianê

tualnymi przodkami £emków

obozie Thalerhof. Z kolei na

na wyró¿niæ 3 orientacje:

Od drogi do cerkwi prowadzi

gustów i sposobów ozdabiania

mog³oby byæ wschodnios³o-

ziemiach zajmowanych przez

1) Proukraiñska-uwa¿aj¹ca,

œcie¿ka wysadzona drzewami,

tych paramentów. Na œcia-

wiañskie plemiê Chorwatów,

Rosjan têpiono grekokato-

¿e £emkowie s¹ ukraiñsk¹

potem przechodzimy po chy-

nach kilka XIX-wiecznych

które ca³kowicie wtopi³o siê w

lików. Porachunki wojenne na

grup¹ etniczn¹, której wspól-

botliwej k³adce na drug¹

ikon, w wiêkszoœci wyraŸnie

Ruœ Kijowsk¹. Dociekania ar-

d³ugo zaci¹¿y³y na wzajem-

nym mianownikiem jest jêzyk

stronê strumienia i wcho-

nadgryzionych zêbem czasu.

cheologiczne ujawni³y m. in.,

nych stosunkach i stan wojny

(bêd¹cy gwarow¹ odmian¹

dzimy na teren œwi¹tyni. Po

I jeszcze jedno. Gdzie znaj-

¿e w VIII-X wieku ziemie po³o-

religijnej utrzymywa³ siê d³ugo

jêzyka ukraiñskiego) oraz prze-

prawej stronie mamy prost¹

duje siê owa wieœ Dragoºa?

¿one nad Sanem i tzw. Do³y

po wojnie œwiatowej. Cerkiew

wa¿aj¹ce wyznanie grecko-

bry³ê cerkwi przypominaj¹c¹

Otó¿, po³o¿ona jest ona

Jasielsko-Sanockie, zamiesz-

greckokatolicka szybko siê

katolickie.

stodo³ê z oœmioboczn¹ latar-

nad potokiem Dragoºa p³y-

kiwa³o plemiê Lêdzian, od

ukrainizowa³a w wyniku ak-

2) Prorosyjska (tzw. staro-

ni¹ wystaj¹c¹ nad dachem,

n¹cym dolin¹ górsk¹ od

której to nazwy powstawa³y

tywnoœci kleru i nauczyciel-

ruska albo moskalofilska)-

oraz z przeszklonym gankiem.

kotliny Craci [Kracz], znajdu-

okreœlenia Polaków (na Rusi

stwa, czego niekoniecznie

twierdz¹ca, ¿e jest jeden naród

Po lewej jest cmentarz, z bar-

j¹cej siê pomiêdzy szczytami

„Lachy”,naWêgrzech„Lengyel”).

chcia³a ludnoœæ ³emkowska.

ruski, który zajmuje teryto-

dzo ciekawymi epitafiami na

Lupoaia [Wilczyca], Cal [Koñ]

Pocz¹wszy od X w. (czasy

Zacz¹³ siê, w latach1926-34,

rium od Pacyfiku po Poprad

nagrobkach. Interesuj¹ce s¹

i Scoruºet [Skoruszec] w

Chrobrego) ziemie te czêsto

ruch powrotu do prawos³awia,

i Dunajec. W tej grupie domi-

tak¿e portrety zmar³ych, po-

paœmie Obcina Mare [Ob-

przechodzi³y pod panowanie

kiedy to ok. 40-50 wsi ³em-

nuje wyznanie prawos³awne

chodz¹ce z pocz¹tków XX

czyny Wielkiej], do rzeki Mol-

polskie, wêgierskie lub naj-

kowskich, ca³ymi parafiami

i sympatie prorosyjskie oraz

wieku i umieszczone na krzy-

dovica [Mo³dawicy]. Naj³atwiej

d³u¿ej ruskie (Ruœ Kijowska,

przesz³o na prawos³awie, które

tendencje do jednoczenia ziem

¿ach.

do niej dojechaæ od drogi,

Halicka), co oczywiœcie wi¹za³o

zreszt¹ uzyska³o – w 1925 r.

ruskich (koncepcja Wielkiej

WejdŸmy zatem do œrodka.

³¹cz¹cej Vama [Wamê] z Vatra

siê z nap³ywem odpowiedniej

w Polsce tzw. autokefaliê, czyli

Rusi).

Sklepienie beczkowe cerkwi

Moldovita. Mo¿na te¿ dotrzeæ

ludnoœci. W sytuacji, gdy

niezale¿noœæ od patriarchatu

3) Pro³emkowska – przyj-

obni¿a optycznie wysokoœæ

do niej przez góry z Poiany

uczone g³owy nie s¹ w stanie

moskiewskiego. W tamtych

muj¹ca, ¿e £emkowie s¹ od-

nawy, w której wschodnim

Micului [Pojana Mikuli]

jednoznacznie odpowiedzieæ

latach £emkowszczyznê za-

rêbnym narodem, który nie

krañcu stoi ciekawy, najpraw-

(oko³o 5 godzin marszu).

kim s¹ £emkowie, najlepiej

mieszkiwa³o ok. 140 000 lud-

powinien wi¹zaæ siê ani z Uk-

dopodobniej XVIII lub XIX-

odwo³aæ siê do samych zain-

noœci, z czego 87% to greko-

rain¹, ani z Rosj¹, natomiast

wieczny ikonostas. Nic nie

KG

teresowanych. Prosty £emko

katolicy, a 13 % to prawo-

powinien zjednoczyæ siê

wskazuje, ¿e jest to pierwotny