5

O Karcie Polaka raz jeszcze

Kurier Galicyjski * 31 marca 2009

KARTA POLAKA

Ju¿ dawno nie by³em w Pni-

³atwiliœmy sprawy, to od razu

osoby narodowoœci polskiej

kucie, dlatego chcê zobaczyæ,

szliœmy na poci¹g, jad¹cy do

jeŸdzi³y na spotkania do Ki-

W STANISŁAWOWIE PO RAZ DRUGI

jakie s¹ zmiany w tej wsi,

Czech, albo jechaliœmy na

jowa i Moskwy.

która w tym roku mia³aby

lotnisko i wsiadaliœmy w sa-

Jak tak mog³o byæ i jak to

WANDA RIDOSZ

do Stanis³awowa pracowni-

obchodziæ swoje 650-lecie,

molot, ¿ebyœmy nie zostali

wszystko zrozumieæ? – mo¿na

ków Konsulatu Generalnego

poniewa¿ pierwsza pisemna

z³apani po drodze. W Minis-

us³yszeæ od tych, którzy nie

Prawie od roku Polacy,

Rzeczypospolitej Polskiej we

zamieszkuj¹cy we Lwowskim

Lwowie – konsulów Damiana

wzmianka o niej pochodzi z

terstwie d.s. Wyznañ rozma-

pamiêtaj¹ tamtych czasów. -

Okrêgu Konsularnym, sk³a-

Ciarciñskiego oraz Jerzego

1359 roku. Niestety, ¿adnego

wia³am, tak jak z panem,

A by³o to przyk³adem sowiec-

daj¹ wnioski o Kartê Polaka.

Hermê. Pierwotnie do z³o¿enia

plakatu, napisu czy bodaj za-

z patriarch¹ Aleksym II, który

kiej polityki „podwójnych

Opad³a pierwsza fala chêt-

dokumentów przygotowywa³o

powiedzi na ten temat nigdzie

niedawno zmar³. Wówczas za

standardów”, stosowanej wo-

nych do otrzymania Karty –

siê oko³o 50 osób ze Stanis-

nie widaæ, nawet w Budynku

Sowietów przyje¿d¿a³a do nas

bec takich mocnych oœrodków

osób najbardziej aktywnych,

³awowa. Jednak wiadomoœæ,

Kultury, który jest czynny, ma

z Moskwy kontrola, ¿eby

mniejszoœci narodowych, jak

zaanga¿owanych w dzia³al-

¿e wnioski na Kartê Polaka

noœæ polonijn¹, œwiadomych

mo¿na bêdzie sk³adaæ, nie

dyrektora, bibliotekê. Co

swej przynale¿noœci do na-

udaj¹c siê do Lwowa, szybko

prawda, ten oœrodek kultury –

rodu polskiego, nie powo³u-

rozesz³a siê w obwodzie. Zg³o-

to dziœ obraz nêdzy i rozpa-

j¹cych siê na dziadków i pra-

sili siê kandydaci z Brosz-

czy. Tym razem nie uda³o siê

dziadków. Nadal liczba chêt-

niewa, Doliny, Ka³usza, Ko³o-

znaleŸæ kogoœ z oficjalnych

nych do pozyskania intratnej,

myi, Krechowców, £yœcia,

ojców wsi, jednak wszêdzie siê

bódŸ co b¹dŸ, Karty wci¹¿

Obertyna, Otynii, T³umacza,

znajdzie osoba, która wie wiêcej

nie maleje. Z tym, ¿e coraz

Tyœmienicy.Rozpiêtoœæwiekowa

czêœciej poczynaj¹ starania

- od 1,5 rocznych maluchów

od wójta i proboszcza. W Pni-

o ni¹ osoby, które nie znaj¹

i dwulatków do seniorów. Ra-

kucie tak¹ potrzebn¹ dzienni-

jêzyka polskiego wcale lub

zem oko³o 110 osób. Dla dwóch

karzowi osob¹ okaza³a siê

w³adaj¹ nim na poziomie trud-

konsulów obci¹¿enie by³o

Zofia Wi¹cek. Razem z pa-

nym do okreœlenia stopnia

spore. Niemniej jednak, proce-

nem prezesem Henrykiem

jego znajomoœci. Niestety,

dura przyjmowania interesan-

Lirykiem wprowadzili mnie do

poziom wiedzy o Polsce, s³aw-

tów przebiega³a bardzo

nych Polakach, tradycjach

wielkiej zniszczonej i brudnej

sprawnie. Z myœl¹ o ludziach

– jest równie¿ czêsto znikomy,

konsulowie pracowali bez

sali.

a¿eby nie rzec, zerowy.

obiadu, z krótk¹ tylko przerw¹

„Ten budynek zaczêto bu-

W Biurze Towarzystwa Kul-

na kawê. Natomiast przy

dowaæ w kwietniu 1966 roku

turyPolskiejim.F.Karpiñskiego

drzwiach szkolnej auli pano-

- zaczyna przypominaæ pani

w Stanis³awowie przez piêæ dni

wa³o napiêcie i niepokój. Nie-

Zosia. - Postawiono go do 23

w tygodniu ka¿dej zaintere-

którzy czuli siê jak przed egza-

sowanejosobieudzielasiê pe³nej

minami.Stalepytanonawzajem

Mieszkañcy

informacji na temat wymagañ,

(niestety, najczêœciej poukra-

Pnikuta p³acili

stawianych przysz³ym posia-

iñsku!?), jakie pytania s¹

daczom Karty Polaka. Ka¿dy

zadawane przez przyjmuj¹cych

300 rubli podat-

otrzymuje dostarczony przez

wnioski, o jakie polskie tra-

Zofia Wi¹cek w pomieszczeniu niegdyœ s³ynnego Budynku

KonsulatGeneralnyRPweLwo-

dycje oraz œwiêta narodowe

ku za koœció³,

Kultury

wie specjalnie wydany w tym

i koœcielne pytaj¹, nerwowo

który zawsze by³

celu informator polsko-ukra-

przypominano i pl¹tano siê w

iñski. Pomaga siê w wype³nie-

datach i rocznicach. Ze s³aw-

otwarty, ale

niu wniosku i kompletowaniu

nych i znanych Polaków naj-

ksiêdza

kopii wymaganych dokumen-

bardziej by³ „znany” Adam

tów. Nie odmawia siê nikomu.

Mickiewicz. Tylko niektórzy

nie mieli.

Nie tylko cz³onkom naszego

przypominali sobie jeszcze

Towarzystwa, lecz tak¿e oso-

Koœciuszkê i Kopernika (bez

listopada. To by³ pierwszy taki

bom, nie zrzeszonym w ¿adnej

imion!). Zdumiewaj¹ce by³o

Budynek Kultury na Ukra-

organizacji polskiej, mieszkañ-

równie¿ to, ¿e wielu nie koja-

com miasteczek i wsi z ca³ego

rzy³o sobie Karola Wojty³y z

inie, w którym kiedyœ wystêpo-

obwodu stanis³awowskiego.

Janem Paw³em II oraz sprawo-

wa³y krasnoludki z Sankt Pe-

Najbardziej ¿enuj¹ca dla

wan¹ przez niego funkcj¹ w

tersburga, Zdzis³awa Soœnicka.

nas jest sytuacja, gdy na py-

Koœciele. Obawy okaza³y siê

Œpiewa³ tu Jerzy Po³omski.

tanie: „Co trzeba zrobiæ, a¿eby

s³uszne, poniewa¿ oko³o 20

Ró¿ne zespo³y przyje¿d¿a³y:

otrzymaæ Kartê Polaka” odpo-

osób „egzaminu” nie zda³o, co

„Watra” ze Lwowa, „SwiteŸ”

wiadamy: „Byæ Polakiem” i wi-

wcale nie znaczy, ¿e „werdykt”

Miejscowe klimaty

dzimy zdegustowany wyraz

jest ostateczny. Po solidnym

z £ucka. To by³ najwiêkszy,

twarzy rozmówcy, jego niedo-

przygotowaniu siê, podszlifo-

polski Pnikut. By³a tu sto-

sprawdziæ, czy nasz koœció³

najs³ynniejszy Budynek Kul-

wierzaj¹ce spojrzenie. No, bo

waniu jêzyka polskiego oraz

sowana i regulowana ideolo-

faktycznie jest otwarty, a nigdy

tury na Ukrainie”.

jak to, przecie¿ mówi¹, ¿e wy-

przestudiowaniu kilku podrêcz-

gicznie polityka tzw. „przyjaŸni

nie by³ zamkniêty. P³aciliœmy

- No, i co siê sta³o, ¿e teraz

starczy mieæ w papierach dziad-

ników, w tym i z historii Polski,

narodów”. Polaków, którzy byli

po 300 rubli podatku (to by³y

pod³oga zgni³a, a zamiast kur-

ków lub pradziadków Polaków,

mo¿na znowu czyniæ starania

pracowici i mieli wysoki

du¿e pieni¹dze!), ale ksiêdza

tyny i zas³on na oknach wisi

a tu trzeba jeszcze coœ niecoœ

o z³o¿enie wniosku o wyma-

poziom œwiadomoœci narodo-

nie mieliœmy. Pani Anna, która

papier? - pytam.

wiedzieæ… A mo¿e da siê jakoœ

rzon¹ Kartê Polaka.

dogadaæ, przecie¿ ka¿dy wie,

Powoli ust¹pi³o napiêcie

wej, trzymano w ryzach. Gdyby

od czterech lat nie ¿yje, mia³a

- Rozpad Zwi¹zku Sowiec-

¿e w dzisiejszych czasach nie

i nerwowoœæ, poniewa¿ pomimo

w czasach sowieckich ktoœ ze

klucze od koœcio³a. W³adze

kiego. W³adza zosta³a oddana

ma spraw, których nie mo¿na

zmêczenia konsulowie przyjêli

œwiata czy komunistycznej

miejscowe by³y przeciwne te-

nie ludziom, a kapitalistom.

„za³atwiæ”, zw³aszcza na Ukra-

wszystkich. Spokojni byli tylko

Polski zapyta³: „Czy s¹ w ZSRR

mu, ¿eby tu by³ ksi¹dz. Ostat-

Zniszczone zosta³o wszystko,

inie. A tak szczerze mówi¹c,

szczêœliwi posiadacze Karty

Polacy?”, us³ysza³by odpowiedŸ:

ni¹ Mszê œw. odprawi³ 2

co by³o. Kiedyœ nasza wioska

Karta Polaka jest potrzebna

Polaka, którzy tylko czekali

„Tak”. W tamtych czasach

kwietnia 1958 roku ks. Jan

– to by³ „sowchoz-milioner”,

tylko i wy³¹cznie do otrzyma-

na uroczysty moment otrzy-

obcokrajowcy przyje¿d¿ali do

Szetela z Nowego Miasta. Nie

nia rocznej wielokrotnej wizy,

mania tego dokumentu z r¹k

jesteœmy obecnie bankrutami.

³atwiejszego przekroczenia

kierownika Dzia³u ds. Karty

Pnikuta bardzo czêsto. Nie

by³o ksiêdza, jednak ludzie

Budynek stoi podziurawiony,

granicy, zatrudnienia w Polsce.

Polaka Damiana Ciarciñskiego.

by³o mo¿liwoœci przesiedlenia

chodzili sami do koœcio³a”.

po³atany, ogo³ocony. To jest

Niestety, nadzieje na to, ¿e

Dlaprawie30osóbnibypechowy

mieszkañców do powojennej

Tak, o to, ¿eby mieæ ksiêdza,

skutek„wolnoœciidemokracji”…

Karta Polaka stanie siê bodŸ-

trzynasty marca, w dodatku w

Polski czy wywiezienia ich do

staraliœmy siê 17 lat. Od 1988

W Pnikucie by³a g³ówna

cem dla biernych i niemra-

pi¹tek by³ bardzo radosnym

roku Msze œw. odprawia³ ks.

Kazachstanu. Wieœ by³a te¿

siedziba „sowchozu-milionera”

wych w swojej wiêkszoœci

dniem. Z przyjemnoœci¹ s³u-

Józef Legowicz z Moœcisk.

za du¿a, ¿eby mog³a byæ wpi-

„Krukienicki”. Ju¿ w styczniu-

œrodowisk polskich, zachêt¹

chano gratulacji dyplomatów,

do aktywnej dzia³alnoœci,

szczerze i serdecznie dziêko-

sana na listê „osad bez przy-

Potem otrzymaliœmy swego

lutym w wielkich cieplarniach

okaza³y siê daremne.

wano im równie¿ za to, ¿e

sz³oœci”, a mieszkañców mo¿na

proboszcza, zosta³a wybudo-

dojrzewa³y pomidory i ogórki,

Szczególnie przykre s¹ dla

przyjechali po raz drugi do

by³o rozproszyæ wœród s¹sied-

wana plebania”.

sprzedawane na ca³ej Ukrainie,

nas kontakty z przedstawi-

swoich rodaków w Stanis³a-

nich wiosek ukraiñskich.

Pnikut wytrwa³ za czasów

a teraz po tym nie ma œladu.

cielami starszego pokolenia,

wowie. Najbardziej wzruszaj¹cy

W³adze sowieckie ca³y czas

sowieckich, jednak powa¿nie

Zrujnowane i puste stoj¹ og-

którzy, bêd¹c Polakami, za-

by³ moment wrêczenia Karty

manipulowa³y spraw¹ koœcio³a

siê potkn¹³, gdy nast¹pi³ okres

romne stajnie. Starsze pokole-

niedbali i nie zaszczepili w

Polaka najm³odszej jej odbior-

w Pnikucie.

demokracji. Wieœ boryka siê z

swoich dzieciach, a przez to i

czyni – trzyletniej Annie Bor-

nie nie za bardzo narzeka na

wnukach, ducha polskiego.

kowskiej, któr¹ rodzice na

„W czasach sowieckich sze-

trudnoœciami gospodarczymi,

niedawne stare czasy, kiedy

Trudno im przyznaæ nawet

krótko przywieŸli ze szpitala,

œciokrotnie by³am w Moskwie

aczkolwiek nie straci³a nadziei

by³a praca na wsi, czasem

wobec siebie samych, ¿e ju¿

w którym z powodu grypy

w sprawie naszego koœcio³a, –

na zmiany w przysz³oœci. Wie-

nieŸle op³acalna. Niektóry

dawno utracili wiarê w to, ¿e

pozosta³y jeszcze dwie córki.

wspomina Zofia Wi¹cek. –

rzymy, ¿e lepszy los czeka

Polacy nawet dostali z Moskwy

nie tylko trzeba, ale i warto byæ

Ich Karty wrêczono ma³¿eñ-

Nasze starania trwa³y 17 lat.

tak¿e Polaków Pnikuta, którzy

ordery za dobr¹ pracê w sow-

Polakiem, byæ dumnym ze swej

stwu pañstwa Borkowskich.

Wyje¿d¿aliœmy w niedzielê

nigdy nie wstydzili siê ani

chozie, ich zdjêcia wisia³y w

przynale¿noœci do tego narodu.

W radosnym nastroju nie lada

Dla u³atwienia procedury

wydarzenie uczczono lampk¹

skoro œwit, ¿eby, jad¹c ca³¹

obawiali powiedzieæ, ¿e s¹

centrum wsi – na specjalnej

sk³adania wniosków na Kartê

szampana i odœpiewaniem

dobê w poci¹gu, o godzinie 9

Polakami.

tablicy. Tak honorowano oso-

Polaka, Zarz¹d TKP im. F. Kar-

kilku pieœni patriotycznych.

rano byæ w Moskwie. Jak za-

by zas³u¿one. Wyznaczone

KG

piñskiego zaprosi³ w tym celu

KG