18

Dawne dzieje

31 sierpnia – 14 września 2009 * Kurier Galicyjski

GALICJA

dzie opiera³o siê ono o rzekê

tradycjom. I to dziêki nim

Zbrucz. Austriacy, chc¹c

m³odzie¿ polska zasila³a od-

podkreœliæ swe prawa do

dzia³y powstañców Listopado-

Królestwa  Wêgierskiego

wych i Styczniowych. Wiosna

wygrzebali w kronikach rów-

Ludów zaowocowa³a powsta-

nie¿ tytu³ Rex Galiciae et

niem we Lwowie Rady Naro-

Lodomeriae, który u¿ywali

dowej. ¯eby w jakiœ sposób

królowie wêgierscy i tereny te

wyciszyæ te uczucia patrio-

ochrzcili Królestwem Galicji

tyczne i przeciwdzia³aæ ten-

i Lodomerii.

dencjom separatystycznym,

Stolic¹ tych terenów zosta³

popularnym w tym okresie

KRZYSZTOF SZYMAÑSKI

og³oszony Lwów. W latach 20.

w Europie, Austriacy posta-

Ju¿ dwa lata w tytule

naszej gazety jest s³owo

Galicyjski. Sk¹d ono siê

wziê³o i dlaczego nasze

tereny w ró¿nych okresach

historycznych nosi³y tê na-

zwê postaram siê wyjaœniæ

to naszym Czytelnikom.

Galicja – wed³ug encyklo-

pedii – to nazwa narzucana

przez zaborców terenom,

które znajdowa³y siê pomiê-

dzy Wis³¹ i Zbruczem, terenom

dawnego zaboru austriac-

kiego. Nazwa Galicji powsta³a

Pasa¿ Mikolasza we Lwowie, autor nieznany, rok

od nazwy stolicy tych terenów

Arpad z rycerzami

oko³o 1910

– miasta Halicza nad górnym

Dniestrem, które to wziê³o

nawiaj¹ nadaæ Galicji i Lodo-

Grodami Czerwieñskimi. Te

swoj¹ nazwê od kawki (галки),

tereny w 981 roku podbi³

merii autonomiê w ramkach

ptaka, który jest w herbie

ksi¹¿ê Kijowski W³odzimierz

monarchii. W 1861 roku

miasta. Dlaczego w³aœnie

zwany Wielkim i wcieli³ do

Galicji zosta³ nadany status

kawka? Nie jest to ptak ani

Rusi Kijowskiej. Po rozpadzie

krajowy, okreœlono kompe-

szlachetny, ani wyró¿niaj¹cy

Rusi Kijowskiej i kilku wie-

tencje Sejmu Galicyjskiego

siê niczym szczególnym, ani

kach walk o te ziemie po-

i now¹ ordynacjê wyborcz¹.

w heraldyce specjalnie u¿y-

miêdzy w³adcami polskimi,

Dopiero od po³owy lat 60.

wany. I tu zaczyna siê his-

wêgierskimi i litewskimi na

uda³o siê wykorzystaæ dob-

toria. Plemiona ugro-fiñskie,

horyzoncie historii pojawia

rodziejstwa autonomii. Sejm

wêdruj¹c tu ze stepów pomiê-

siê Daniel, ksi¹¿ê Wo³yñski,

zacz¹³ samodzielnie podejmo-

dzy Wo³g¹ i Uralem zatrzyma³y

syn Romana Wo³yñskiego

waæ wa¿ne decyzje, powsta³

siê na pewien czas na tych

z ga³êzi Rurykowiczów, a po

Urz¹d Krajowy, Krajowa Rada

ziemiach. Sz³y one do swojej

babce prawnuk Boles³awa

Szkolna. Te organa zaczynaj¹

„ziemi obiecanej”, o której

Krzywoustego. Teraz dopiero

decydowaæ o gospodarce,

nikt z nich nic nie wiedzia³

zab³ysn¹³ jego talent jako

oœwiacie i kulturze na Galicji.

poza tym, ¿e gdzieœ istnieje.

w³adcy i polityka. Najpierw

Od 1867 roku jêzyk polski

Ich wódz Arpad w 896 roku

powiêkszy³ swoje Ksiêstwo

staje siê jêzykiem urzêdowym

poprowadzi³ swój naród dalej

Wo³yñskie o Ksiêstwo £uckie

i jêzykiem szkolnictwa na

i przechodz¹c Prze³êcz We-

(1228), a potem przej¹³ i Ha-

wszystkich szczeblach.

reck¹ (dzisiejsza trasa Kijów

lickie (1238). Zdoby³ Kijów

Gospodarka Galicji w du-

- Czop), wskaza³ im Równinê

i skutecznie przeciwstawia³

¿ej mierze opiera³a siê na

Wêgiersk¹ jako Pannoniê –

siê najazdowi hord mongol-

rolnictwo. Sprzyja³y temu

w³aœnie tê ziemiê obiecan¹.

skich. Pocz¹tkowo, dziêki

i warunki klimatyczne i dobre

Dlaczego zaczynam z tak

zabiegom dyplomatycznym

ziemie. Ale europejskich ten-

odleg³ych czasów? Poniewa¿

i wojskowym, po nawi¹zaniu

dencji rozwoju nie da³o sie

w dawnych kronikach, z 1360

sojuszy z Wêgrami, Polakami

powstrzymaæ. Jak grzyby po

roku, opisuj¹cych pierwszych

i Litwinami uda³o mu siê

deszczu, powstaj¹ fabryki,

siedmiu w³adców Wêgier

obroniæ swe tereny. Lecz jed-

ma³e warsztaty zaczynaj¹ siê

(biblioteka Uniwersytetu sta-

rozrastaæ, przekszta³caæ w li-

nak w 1245 roku musia³

nu Meryland, USA), mamy

cz¹ce siê zak³ady pracy.

uznaæ zwierzchnictwo Z³otej

Wspó³czesny widok Lwowa

ilustracjê przedstawiaj¹c¹

Rozwija siê przemys³ wydo-

Ordy.

XIX wieku tereny te zajmo-

w monarchii Austriackiej

tego¿ Arpada z tarcz¹, na

bywczy – przede wszystkim

Dla swego syna Lwa wy-

wa³y oko³o 80 tys. km i za-

znowu pojawi siê Galicja i Lo-

której widnieje dok³adnie

wydobycie ropy naftowej,

budowa³ zamek na wzgórzu,

mieszkiwa³o je oko³o 4, 5 mln

domeria.

taka sama kawka, jak w her-

gazu, wêgla. Powstaj¹ zak³ady

nad osad¹, w pêtli rzeki

ludnoœci. Ludnoœæ tych tere-

I jeszcze jedna uwaga na

bie Halicza. Czy¿by Arpad

chemiczne, przetwarzaj¹ce te

Pe³twi. Z czasem przejê³a

nów przedstawia³a ca³kowit¹

marginesie: dlaczego w Polsce

za³o¿y³ Halicz? Kronikarska

surowce. Gospodarkê napêdza

ona nazwê Lwowa. Ostatni

mieszankê: Polacy, Rusini,

nazywaj¹ nas „ruskimi” (pro-

wzmianka o Haliczu pochodzi

pieni¹dz. Wiêc tu powstaj¹

z potomków tej linii w³adców

¯ydzi, Ormianie Niemcy.

szê zwróciæ uwagê – nie Ro-

z 898 roku. Tê hipotezê musz¹

organizacje finansowe, udzie-

Halicko-W³odzimierskich –

Ludy gór, tworz¹cych natu-

sjanami). Poniewa¿ miesz-

jeszcze sprawdziæ uczeni.

laj¹ce po¿yczek – Kasy Stef-

ksi¹¿ê Boles³aw Jerzy (syn

raln¹ po³udniow¹ granicê

kañcy Polski Centralnej na

Tym nie mniej, do tych ziem

czyka, Kó³ka rolnicze, Spó³-

Marii Lwownej i Trojdena

terenów, przedstawia³y siê

poziomie genetycznym maj¹

w kolejnych wiekach Wêgrzy

dzielnie rolnicze. Od 1861 roku

mazowieckiego), umiera

jeszcze barwniej – od Górali

zakodowane, ¿e jak ktoœ

czêsto roœcili sobie prawa

na terenach Galicji inten-

bezpotomnie. Trucizna i miecz

¯ywieckich po Hucu³ów. Trzy

przyje¿d¿a ze Wschodu, to siê

i podbijali sam Halicz kilka-

sywnie wprowadzana jest ko-

zdrajców w tych czasach

od³amy wiary katolickiej –

przyje¿d¿a z Rusi. Nie obra-

krotnie (1099, 1149-52,

munikacja kolejowa. Wiêksze

dzia³a³y sprawnie. W 1340

1214-20, 1227-29), a król

katolicy, grekokatolicy i or-

¿ajmy siê za to na nich.

miasta uzyskuj¹ po³¹czenie

rok ziemiê Halicko-W³odzi-

Wêgierski Geza II (1150) nawet

miañskokatolicy, dope³nia³y

Po kilkuset latach, gdy po

pomiêdzy sob¹ i z Wiedniem.

miersk¹ przejmuje we w³a-

tytu³owa³ siê Rex Galiciae et

ten tygiel narodów i wyznañ.

rozbiorach Polski tereny

Sprzyja to przemieszczaniu

danie jego szwagier – Kazi-

Austriacy po przejêciu tych

Ksiêstwa Halicko-W³odzi-

Lodomeriae.

siê ludzi i towarów. W latach

mierz Wielki. Na kolejne

Kolejne wzmianki kroni-

terenów wprowadzili nowe

mierskiego zosta³y wcielone

90. powstaje Komitet Krajowy

wieki z kronik znika nazwa

karskie (Geografie Bawarskie)

zasady administrowania i za-

do monarchii Austriackiej.

do Spraw Przemys³u.

Galicja, a podmienia j¹

dowodz¹, ¿e tereny te zamiesz-

rz¹dzania, oparte na najlep-

Nie ca³e, wprawdzie, ponie-

Rozwój ekonomiczny idzie

nazwa Ziemia Ruska (Ruœ

kiwa³o plemiê Lêdzian (Polska

szych wzorcach wiedeñskich:

wa¿ pó³nocna czêœæ tych ziem

w parze z rozwojem nauki

Czerwona) ze stolic¹ we Lwo-

po wêgiersku do dziœ –

germanizacja wszystkich

odesz³a do Rosji. Ale Austria-

i kultury. Powstaj¹ uczelnie

wie. Od tego czasu w³adcy

Lengyel). Plemiê posiada³o 98

dziedzin ¿ycia i pe³ny nadzór

cy powiêkszyli sztucznie te

we Lwowie (1784 – Uniwersytet,

polscy tytu³uj¹ siê: Król Pol-

du¿ych osad, nazwanych od

policyjny. Ale mimo to, Galicja

ziemie o Ksiêstwo Krakowskie

1844 – Szko³a Politechniczna,

ski, wielki Ksi¹¿ê Litewski,

miejscowoœci Czerwieñ –

pozosta³a wierna dawnym

i Oœwiêcimskie, a na wscho-

1856 – Szko³a Rolnicza w

Ruski, Pruski, etc. Dopiero