List z ziemi żytomierskiej

3

Kurier Galicyjski * 20 – 29 października 2009

sTo sześćdziesiĄT zniczy pamiĘci W marchLeWsku

Stefan Kuriata

Nie dla zemsty, a dla pamięci –

niedawno w kościele pw. Matki Bożej

Fatimskiej w Dowbyszu uroczyście

odsłonięto pomnik ku czci ofiar re-

żimu totalitarnego z lat 1935-1938.

Na marmurowych tablicach na wieki

wypisano imiona stu sześćdziesię-

ciu mieszkańców byłej wioski Mar-

chlewsk. Chodzi o ludzi, którzy oddali

życie za nas. Szli na śmierć wiedząc,

że nie są niczemu winni, jednak wła-

dze bolszewickie wymagały coraz to

nowych ofiar.

Przypomina mi się baśń o trójgło-

wym smoku, który każdego roku wy-

magał, by oddać mu na pożarcie naj-

ładniejszą dziewczynę. Bolszewicka

machina represji wymagała coraz to

się popularnością wśród ludności pol-

roku taki sam los spotkał innego nie-

nowych ofiar. Władze karały już tylko

skiej i niemieckiej.

godziwca - Jeżowa. Obaj nie zostali

za to, że ludzie byli Polakami, miło-

W latach 1935-1938 machina

zrehabilitowani w czasach odwilży.

wali swą Ojczyznę, ciężko pracowali

represji bolszewickich działała peł-

W kościele, obok pomnika, palą

na roli, nie przystępowali do kołcho-

ną parą. Wedle rozkazu Komisarza

się znicze, są ich setki. Na warcie

zów, znieśli ciężar Wielkiego Głodu

Spraw Wewnętrznych ZSRR nr 00485

honorowej stoją harcerze z drużyny

1932-1933 roku. Ludzie ci opuszczali

z dnia 11 sierpnia 1937 roku, Jeżow

wsi Nowy Zawód. W ręku trzymają

kołchozy, widząc, jaki w nich panował

nakazywał podległym, by aresztowali

opuszczone do połowy masztu flagi

bezład, jak prymitywne było kierow-

obywateli ZSRR narodowości pol-

Polski i Ukrainy. Brzmi żałobna mu-

nictwo, jak znęcano się nad ludźmi,

skiej. Należeli do nich:

zyka organowa. Napięta cisza. Białe

traktując ich, jak niewolników, wyko-

1) mityczni aktywni członkowie POW

płótno powoli ściągają Ambasador RP

nujących pracę, odznaczaną „haczy-

2) żołnierze armii polskiej

na Ukrainie Jacek Kluczkowski, Kon-

kiem”. W trakcie likwidacji w 1935 roku

3) zbiegowie z Polski

sul Generalny RP w Łucku Tomasz

Na  zakończenie  Ambasador

powiatu Marchlewsk w ciągu dwu lat

4) byli członkowie PPS

Janik, ks. Stanisław Firut, niżej pod-

liwość wyrażenia swych poglądów,

Nadzwyczajny i Pełnomocny RP na

ponad 12 tysięcy osób deportowano

5) aktywni członkowie miejscowych

pisany oraz zastępca prezesa Rady

wypowiedzenia opinii. Po spotkaniu

Ukrainie Jacek Kluczkowski oraz

do Kazachstanu, Syberii, do obwo-

organizacji polskich.

Powiatowej w Baranowie, pan Serhij

przedstawiciele organizacji społecz-

Konsul Generalny RP w Łucku To-

dów archangielskiego, donieckiego,

Komisarz II rangi Izrael Leplewski

Woroszczuk. Przy pomniku wieńce

nych na czele z Ambasadorem RP

masz Janik odwiedzili siedzibę Towa-

charkowskiego i na Krym. Zdarzały

syn Mojżesza, przybyły na Ukrainę „z

i kwiaty składają delegacje, których

na Ukrainie Jackiem Kluczkowskim

rzystwa Polaków im. Jana Pawła II w

się wypadki, kiedy żonę z dziećmi

pomocą”, dodał kolejne 16 punktów.

jest ponad dwadzieścia. Są z powia-

oraz Konsulem Generalnym RP w

Dowbyszu. Zapoznali się z archiwum

deportowano do Doniecka, a głowę

Na mocy rozkazu nr 612 z dnia 19

tów Baranów, Romanowo, Czerwono-

Łucku Tomaszem Janikiem udali się

towarzystwa, dokumentami historycz-

rodziny – na Syberię, do Jakucji, na

sierpnia 1937 roku należało areszto-

armiejsk, od Administracji Obwodowej

na cmentarz ofiar Wielkiego Głodu w

nymi, fragmentami ekspozycji mu-

Wyspy Sołowieckie. „Karzący miecz

wać „następujące kategorie osób”:

(O. Pilkiewicz), Polskiego Towarzy-

latach 1932-1933 we wsi Adamówka.

zeum, niektórymi pamiątkami. Goście

rewolucji” bezlitośnie ścinał głowy nie

1) byłych agentów wywiadu, pracują-

stwa Naukowego w Żytomierzu ( Ser-

Złożono wieńce przy tablicy pamiąt-

szczegółowo poznali działalność To-

tylko Polaków, ale też Niemców, Cze-

cych w Polsce

giusz Rudnicki), z Domu Polskiego

kowej, na grobach zostały zapalone

warzystwa w ostatnich 15 latach jego

chów, a nawet Ukraińców. Świadczą o

2) mieszkańców Galicji, żołnierzy ar-

(Jerzy Bagiński), Towarzystwa Kultury

znicze pamięci.

działalności, oglądali zdjęcia. Poznali

tym nazwiska, wypisane na tablicach

mii Petruszewicza

Polskiej „Puliny” z Czerwonoarmiej-

Zgłoszono propozycję kontynuacji

też historię miasteczka z dokumentów

pamiątkowych.

3) reemigrantów, żołnierzy Petlury,

ska (S. Karpiński), Towarzystwa Pola-

poszukiwań ofiar Wielkiego Głodu

i fotografii, archiwaliów. Interesowała

Dla przykładu, do końca 1933

oficerów białej armii, którzy powrócili

ków im. Jana Pawła II, Towarzystwa

1932-1933 roku, wyrycia ich nazwisk w

ich historia szkoły, fabryki porcelany,

roku w powiecie poddano kolekty-

z Polski

Polaków z Romanowa (W. Balicki), od

granicie, urządzenia na cmentarzu ze-

cukrowni, innych przedsiębiorstw i za-

wizacji 32 % gospodarstw. Niezado-

4) Polaków, urzędników w cukrow-

Rady i Administracji Powiatowej (Ser-

społu pomnikowego. Chodzi też o to,

kładów. Gościom pokazano bibliotekę

wolenie mieszańców z kołchozów

niach oraz innych przedsiębiorstwach

hij Woroszczuk, Nadija Łapszina) i in.

by odszukać nazwiska osób, zgładzo-

Towarzystwa. Prowadzono rozmowy

prowadziło do wypisywania się na

5) element klerykalno-nacjonalistyczny

Ludzie wciąż idą i idą, ustawiają zni-

nych w latach 1935-1938, których nie

o tym, jak jest prowadzone nauczanie

szeroką skalę z już istniejących. We

6) osoby, odwiedzające konsulaty

cze na postumencie, składają wieńce

wypisano na tablicach pamiątkowych z

języka polskiego, zwłaszcza wśród

wsi Huta Lubarska z kołchozu, który

polskie

i żywe kwiaty. Wnuki, synowie i córki

powodu braku danych. Z okresu wojny

młodzieży pracującej. Wiele uwagi

łączył 365 gospodarstw, wkrótce po-

7) polski narodowy element kontrre-

wspominają swoich dziadków i rodzi-

z hitlerowskimi Niemcami jest znany

poświęcono kombatantom Wojska

zostało zaledwie 12. Tylko w 1932

wolucyjny

ców, którzy padli ofiarą totalitaryzmu.

fakt, kiedy „ludzie z lasu” wyrżnęli sie-

Polskiego, ich życiu i zdrowiu.

roku z istniejących w powiecie koł-

8) osoby, mające z Polską związki ro-

Wypisano 160 nazwisk.

kierami dziesięciu mieszkańców wsi

chozów wypędzono 42% gospodarzy.

dzinne etc.

Po uroczystościach odbyło się

tylko dlatego, że byli oni Polakami.

Autor – Stefan Kuriata jest preze-

Uznano ich za element „kułacko-

Piekielna machina ludobójstwa

spotkanie integracyjne, na którym

Ten samosąd miał miejsce 28 grudnia

sem Towarzystwa Polaków im. Jana

szkodliwy”. Bolszewicy uważali, że

bolszewickiego zmieliła w żarnach

byli obecni przedstawiciele władz

1943 roku, na trzy dni przed wkrocze-

Pawła II w Dowbyszu. Odznaczony od-

temu, iż kołchozy są zarządzane byle

także swoich posługaczy, osoby, któ-

powiatowych, samorządu lokalnego,

niem do Dowbysza Armii Czerwonej.

znaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

jak, winni są kułacy i duchowieństwo

re te żarna obracały.

organizacji przemysłowych, kierow-

Chodzi o to, by nazwiska tych osób

katolickie. Najważniejsze jednak było

Latem 1938 roku rozstrzelano

nicy instytucji, struktur biznesowych,

również wykarbować w granicie, umie-

kG

to, że ustrój kołchozowy nie cieszył

Izraela Leplewskiego. W tym samym

działacze społeczni. Każdy miał moż-

ścić obelisk w centrum miasteczka.

kanonizacja abpa zyGmunTa szczĘsneGo FeLiŃskieGo

zapalał wszystkich do wewnętrznej

kard. Franciszek Macharski, przewod-

wsi Dźwiniaczka (obecnie w obwo-

Konstanty Czawaga

niczący Konferencji Episkopatu Polski

odnowy. Przed wybuchem Powstania

dzie tarnopolskim), gdzie pozostawił

Styczniowego ostrzegał przed nie-

abp Józef Michalik, metropolita war-

Wśród nowych świętych, których

po sobie dobrą pamięć. Jako kapłan

szawski abp Kazimierz Nycz, a także

potrzebnym rozlewem krwi. Jednak,

11 października w Bazylice Watykań-

prowadził działalność duszpasterską,

abp Mieczysław Mokrzycki – przewod-

gdy Powstanie się rozpoczęło i gdy

skiej ogłosił Benedykt XVI jest arcybi-

oświatową, dobroczynną i społeczną

nastąpiły represje, odważnie stanął w

niczący Konferencji Episkopatu Ukra-

skup warszawski Zygmunt Szczęsny

wśród polskiej i ukraińskiej ludności

iny. Podczas modlitwy Anioł Pański w

obronie uciśnionych. Z rozkazu cara

Feliński, życie i los którego były także

wiejskiej, a także formację duchową

rosyjskiego spędził dwadzieścia lat

Watykanie, zwracając się do polskich

ściśle powiązane z naszymi terenami.

Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek

pielgrzymów, zgromadzonych na Pla-

na wygnaniu w Jarosławiu nad Woł-

Urodził się 1 listopada 1822 r. w Wo-

Rodziny Maryi. Świadkowie podkre-

cu św. Piotra, Benedykt XVI polecił

gą. Nigdy już nie mógł powrócić do

jutynie, koło Łucka, na Wołyniu. Stu-

ślają, że w środowisko tej wsi wniósł

Polaków opiece św. Zygmunta Szczę-

swojej diecezji. W każdej sytuacji za-

diował w seminarium duchownym w

ducha odrodzenia religijnego oraz

snego Felińskiego.

chował niewzruszoną ufność w Bożą

Żytomierzu, a potem w Akademii Du-

pojednania i zgodnego współżycia

Opatrzność i tak się modlił: „O Boże,

11 października w Bazylice św. Pio-

chownej w Petersburgu. Mianowany

między Polakami i Ukraińcami. Zmarł

tra została odprawiona Msza św. dzięk-

nie od udręczeń i trosk tego świata

arcybiskupem warszawskim 6 stycz-

w opinii świętości w Krakowie 17

nas ochraniaj... Pomnażaj tylko mi-

czynna za kanonizację abpa Zygmunta

nia 1862 r. zarządzał archidiecezją

września 1895 r. Po pogrzebie ciało

Szczęsnego Felińskiego, której prze-

zaledwie 16 miesięcy. Po Powstaniu

zmarłego zostało przewiezione do

łość w sercach naszych i daj, abyśmy

przy najgłębszej pokorze zachowali

wodniczył metropolita krakowski kard.

Styczniowym spędził 20 lat na zesła-

Dźwiniaczki i przez 25 lat spoczywało

nieograniczoną ufność w pomoc

Stanisław Dziwisz. Założone przez św.

niu w głębi Rosji. Tam opiekował się

na tamtejszym cmentarzu, a w 1920 r.

i miłosierdzie Twoje”. Dziś jego

Zygmunta Szczęsnego Zgromadzenie

także zesłańcami syberyjskimi. W wyni-

trumna została przewieziona do War-

Franciszkanek Rodziny Maryi przeka-

ufne i pełne miłości oddanie Bogu

ku porozumienia Stolicy Apostolskiej

szawy. Obecnie szczątki św. abpa Fe-

miłości w czasach bardzo trudnych dla

i ludziom staje się świetlanym

zało Bazylice św. Piotra jego relikwie.

z rządem Rosji arcybiskup Feliński

lińskiego znajdują się w Archikatedrze

narodu i Kościoła w Polsce. Gorliwie

W uroczystościach uczestniczyli także

w 1883 roku uzyskał wolność, jed-

Warszawskiej.

wzorem dla całego Kościoła”.

dbał o duchowy rozwój wiernych i po-

Jak informuje KAI, Eucharystię z

siostry marianki z Ukrainy oraz wierni

nak nie mógł powrócić do Warsza-

Podczas kanonizacji Ojciec Święty

magał ubogim i sierotom. W Akademii

papieżem koncelebrowali: metropoli-

świeccy.

wy. Ostatnie lata życia spędził pod

Benedykt XVI podkreślił, że arcybiskup

Duchownej w Petersburgu starał się

ta krakowski kard. Stanisław Dziwisz,

zaborem austriackim, w Archidiecezji

Zygmunt Szczęsny Feliński „był wiel-

o solidną formację przyszłych kapła-

kG

prymas Polski kard. Józef Glemp,

Lwowskiej. Zamieszkał w podolskiej

kim świadkiem wiary i duszpasterskiej

nów. Jako arcybiskup warszawski,