Losy brata józefa piłsudskiego

14

17 – 28 listopada 2009 * Kurier Galicyjski

byŁ Też bronisŁaW...

mnienia” o Marszałku objął również

IZABELA fAC

jego brata.

„Ajnu” znaczy człowiek. A do-

Jednak nie dla świata naukowe-

kładnie „prawdziwy człowiek”, „prawy

go. Szczególnie pamiętano o nim

cielem w założonej przez siebie

człowiek”. Ajnowie to niemal wy-

w Japonii. Na początku lat 80 – tych

pierwszej szkole dla Ajnów. Stał

mierająca już ludność w północnej

postanowiono odczytać wałki fono-

się ich obrońcą przed władzą,

Japonii. Ale kiedyś zamieszkiwali

graficzne z folklorem Ajnów. Broni-

której nie byli w stanie zrozu-

rozległy obszar prawdopodobnie od

sław był jednym z pierwszych uczo-

mieć. Odwzajemnili się uzna-

południowej części Półwyspu Kam-

nych, który wykorzystał edisonowski

niem go za jednego ze swoich.

czatka, poprzez wyspy Archipelagu

wynalazek w historii folklorystyki. W

Pozostał dla nich „królem Ajnów”

Kurylskiego, Sachalin, Hokkaido, aż

1983 r. kolekcję wałków przewie-

do dziś.

po region Tohoku na głównej wyspie

ziono z Poznania do Japonii. Istniał

Archipelagu Japońskiego – Honshu.

już wtedy Międzynarodowy Komitet

WSCHODnIA

I chyba niewielu Polaków wie, że

dla Ocalenia i Oceny Spuścizny

SPUŚCIZnA

największe zasługi w badaniach

Naukowej Bronisława Piłsudskiego,

Losy kolekcji Bronisława były

nad dziejami i kulturą Ajnów ma...

który za główny cel miał odczytanie

fatalne. Najpierw odmawiał opubli-

Bronisław Piłsudski. Brat Marszałka

wałków.

kowania jej w Rosji i po rosyjsku.

Józefa Piłsudskiego pozostawał w

Dokonał tego zespół specjali-

Muzeum we Władywostoku, gdzie

cieniu. Jednak świat naukowy dosko-

stów z Instytutu Elektroniki Stoso-

pracował, przekazał herbarium flory

nale wiedział kim był ten „król Ajnów”.

wanej Uniwersytetu Hokkaido pod

południowoussuryjskiej.  Muzeum

Do dziś jest bardzo ceniony w Japonii

kierownictwem  prof.  Toshimitsu

nabyło też kolekcję etnograficzną

i wymieniany w tamtejszych podręcz-

Asakury. Dzięki wielorakim działa-

charakteryzującą kulturę Niwchów

nikach szkolnych.

niom, wykorzystaniu techniki lase-

sachalińskich, którą prezentowano

rowej, zdołano odczytać zapisane

na Światowej Wystawie w Paryżu i

na wałkach dźwięki. Dopełnieniem

gdzie została sprzedana.

SACHALIN

Wyrastał w niezwykle patrio-

prac Komitetu było szereg przed-

Po powrocie Piłsudski nie był w

tycznej i rodzinnej atmosferze

sięwzięć z zakresu biografistyki,

stanie opracować przywiezionych

Zułowa, majątku Piłsudskich. Nie

etnografii, religii, folklorystyki, języ-

bezcennych  materiałów.  Ciągłe

przypuszczał, że losy rzucą go w

koznawstwa, epistolografii. Przyjęto

problemy finansowe i zdrowotne

daleki świat, do ludzi, którym też

także program edycji „Dzieł zebra-

odsuwały tę możliwość. Po jego

odbierano ziemię, język, kulturę.

nych” Piłsudskiego. Z planowanych

śmierci kolekcja została praktycznie

Urodzony w 1866 r. najpierw uczył

7 dwa ukazały się w 1998 r.

bez opieki i uległa rozproszeniu lub

się w domu, potem wileńskim gim-

Dzięki doskonałej współpracy

wręcz zniszczeniu.

nazjum. Ostatecznie maturę zdał w

z mediami japońskimi postać Bro-

Część z tego, co ocalało przed II

Portret Bronisława Piłsudskiego

Petersburgu i zapisał się na Wydział

nisława zaczęła być znana także

wojną światową zdeponowano w In-

Prawa tamtejszego uniwersytetu.

całemu społeczeństwu. Dowodem

stytucie Wschodnim w Warszawie.

Po roku studiów w 1887 r. został

wanie jej kulturą. „Marząc stale o

jest owe 19 stron poświęconych mu

aresztowany wraz z bratem za po-

powrocie do Ojczyzny [...] odczuwa-

w podręczniku szkolnym języka ja-

moc w organizacji zamachu na cara

łem naturalną skłonność do tubyl-

pońskiego. I dziecięcy musical, na-

Aleksandra III. Skazano go na karę

ców Sachalinu, jedynych tutaj ludzi,

pisany na podstawie odczytanych

śmierci, którą później zamieniono

którzy żywili szczere przywiązanie

zapisów fonograficznych. Zaczęły

na 15 lat katorgi na Sachalinie.

do tego kraju, będącego miejscem

się odbywać konferencje w Sappo-

„Żegnajcie do XX stulecia”- pi-

ich zamieszkania od niepamiętnych

ro w 1985 r., czy Jużno – Sachaliń-

sał w liście pożegnalnym do ojca z

czasów, nienawidzonych przez tych,

sku w 1991r.

petersburskiego więzienia. Pierw-

którzy utworzyli tutaj kolonie karną”

Legenda katorżnika i zesłańca

sze miesiące pobytu na Sachalinie

– wspominał po latach. Najpierw

nierozerwalnie splotła się z dziejami

były „istnym piekłem”. Z czasem

badał i gromadził folklor Niwchów i

sachalińskich ludów. W 1991 r. od-

jednak ułożył sobie w miarę moż-

Ororków. Starał się ulżyć ich cięż-

słonięto jego pomnik w Jużno – Sa-

liwości życie na katordze. Począt-

kiemu losowi. Uczył ich młodzież

chalińsku, który stoi przed Muzeum

kowo zajmował się karczowaniem

języka rosyjskiego, popularyzował

Krajoznawczym. Wizyta przed nim i

lasu, potem jako jeden z nielicznych

nowe formy gospodarki. Otrzymał

w Muzeum jest obowiązkowym ele-

wykształconych zesłańców, został

od nich miano „starszego brata –

mentem miejscowego ceremoniału

przydzielony do pracy w kancelarii

Akan”.

weselnego...

więziennej. Zaczął także intereso-

Potem byli Ajnowie. Do dzisiaj

Sachalin – piekielna wyspa -

wać się „botaniką, chociaż nauka

lud ten pozostał tajemniczy. Pocho-

stała się jego drugą ojczyzną. Jed-

idzie mozolnie, a zbieranie zielnika

dzenie Ajnów i ich przynależność

nak na początku XX stulecia wrócił

jest trudne”- informował ojca. Zaczął

rasowa jest zagadką, przedmiotem

do pierwszej. Na dalszą tułaczkę...

też prowadzić obserwacje meteoro-

wielu naukowych tez i sporów. Do-

Wrócił poprzez Japonię i USA w

logiczne. Rezultatem była pierwsza

tyczy to również ich języka, które-

1906 r. i osiadł w Galicji. Mieszkał

publikacja Bronisława zatytułowa-

go na co dzień nikt już nie używa.

w Krakowie, Zakopanem i Lwowie,

na „Raporty z obserwacji pogody

Prawdziwych Ajnów, czystej krwi,

podróżował, studiował na europej-

we wsi Rykowskoje w 1895 roku”.

żyje obecnie może ze 100. Historia

skich uczelniach. Jednak wytęsk-

Dzięki nim zajął się budową stacji

tej ludności jest już zamknięta. Po-

niony powrót okazał się pasmem

meteorologicznych na Posterun-

zostały skanseny, stroje, muzea i ...

nieustannych problemów.

ku Korsakowskim oraz w osadzie

prace Bronisława Piłsudskiego.

Gałkino-Wrasskoje. Napisał także

Pierwsze prace nad Ajnami

ZAKOPIAńSKA

instrukcję dla nich, gdzie zwracał

trwały krótko, ponieważ korzystając

DZIAłALnOŚĆ

uwagę na fizjografię, warunki geo-

z rekomendacji Komitetu Badania

Do Galicji przyjechał ze świa-

logiczne i morfologię terenu.

Kraju Amurskiego, został zatrud-

domością, że może nie otrzymać

W tym okresie był już dość znanym

niony w muzeum we Władywsotoku

pracy w instytucji naukowej. Ten

badaczem. I dlatego niemal równocze-

jako kustosz. Jednak nie wytrzy-

światowej sławy etnograf nie miał

śnie z pracami meteorologicznymi, po-

mał długo...Ciągnęło go do tych

tytułu naukowego, co niezwykle

wierzono mu... gromadzenie etnogra-

ludzi, „którzy zostali zdeptani przez

utrudniało mu kontakty ze światem

Krzyż z symbolicznej mogiły na Pęksowym Brzyzku

ficznych eksponatów dla nowo utwo-

nowych przybyszów”. Wrócił na

uniwersyteckim. Jednak dla polskiej

w Zakopanem

rzonego muzeum w Aleksandrowsku.

Sachalin i pozostał tu z kilkumie-

etnografii zrobił więcej, niż niejeden

Zbiory zostały uporządkowane i zin-

nagrań fonograficznych. Opubli-

I to by przełom w jego sachalińskim

sięczna przerwą do 1905 r. Tutaj też

pracownik uniwersyteckich katedr.

wentaryzowane. Mimo apeli o ich

kował wiele artykułów w różnych

życiu...

założył rodzinę, żeniąc się z córką

Piłsudski dzięki doświadcze-

opracowanie, zgłaszanych przez

językach, ale zdołał wydać tyl-

Całkowite poświęcenie się pra-

ajnuskiego wodza, która urodziła

niom wyniesionym z Sachalinu do-

środowiska naukowe, nie udało się

ko jedną książkę: „Materiały do

com etnograficznym pozwoliły Bro-

mu syna Sukezo i córkę Kyo. Do

skonale wiedział, jakie znaczenie

tego dokonać. Poszczególne eks-

studiów nad językiem i folklorem

nisławowi na pozbycie się dręczącej

dzisiaj żyją w Japonii jego potom-

ma gromadzenie zabytków etno-

ponaty pozostały w rękach różnych

Ajnów”. Był najbardziej kompe-

go nostalgii za rodziną i skierowanie

kowie, którzy doskonale wiedzą kim

graficznych. Często był to wyścig z

ludzi w Polsce i za granicą. W cza-

tentnym Europejczykiem, który

się ku innym, często jeszcze bar-

był ich dziadek.

czasem i ludzką niewiedzą. Dlatego

sie II wojny światowej kolekcja zo-

zrozumiał i opisał Ajnów i ich

dziej krzywdzonym ludziom.

Piłsudski zebrał do 10 tys. wy-

dla Muzeum Tatrzańskiemu, którego

stał niemal doszczętnie unicestwio-

język. I miał szczęście, że mógł

razów ajnuskich, po kilka tysięcy

był członkiem – założycielem, chciał

na. Czasy komunistyczne nazwisko

z nimi rozmawiać, słuchać ich

wyrazów Niwchów i Ororków,

stworzyć europejskie standardy.

KRÓL AJnÓW

„Piłsudski” starały się wymazać

muzyki... Zaprzyjaźnił się z nimi,

Obcowanie z rdzenną ludnością

bajki, legendy, pieśni, podania,

Zorganizował Sekcję Ludoznawczą

z pamięci narodu. „Nakaz zapo-

nauczył języka i został nauczy-

Sachalinu przyniosło zaintereso-

mnóstwo fotografii oraz kolekcję

Towarzystwa Tatrzańskiego. Tym