kurier kulturalny

25

Kurier Galicyjski * 30 kwietnia – 13 maja 2010

fryderyk chopin (1810-1849)

i jeGo LWoWscy kontynuatorzy

Część VIII – Paryż, Majorka i Nohant

wykonała pieśni Chopina, za co jej

udając się na rekonwalescencję do

impresario musiał zapłacić policji nie-

Marsylii. Jakub Fontana przysłał Cho-

małą grzywnę, ponieważ wykonała w

pinowi wówczas egzemplarz „Dzia-

Wilnie utwory Chopina. I co gorsze:

dów” Adama Mickiewicza, za który

śpiewała je po polsku! Jak wiadomo,

kompozytor dziękował przyjacielowi.

w Wilnie w tamtych czasach nawet

W Marsylii Chopin zagrał na organach

głośne mówienie po polsku na ulicy

w kościele Notre Dame du Mont (Marii

miCHał PieKarsKi

było zakazane.

Panny na Górze) na mszy żałobnej za

Adlopha Nourrita – francuskiego śpie-

Bellini i „Hexameron”

waka, któremu Chopin dawniej akom-

W Paryżu 31 marca 1837 r. odbył

Londyn

W lipcu 1837 r. Fryderyk Chopin

paniował. Pomimo, że Chopin był pia-

się koncert na rzecz uchodźców wło-

wybrał się na dwa tygodnie do Londy-

nistą, to gra na organach nie była mu

skich oraz dla uczczenia Vincenza

nu. W salonie Broadwooda (brytyjskie-

obca, bowiem jeszcze w Warszawie

Belliniego (ur. 1801, zm. 1835), przed-

go wytwórcy fortepianów) zagrał dla

w czasach licealnych pełnił obowiąz-

wcześnie zmarłego włoskiego kom-

grupy przypadkowych znajomych. Wy-

ki organisty w kościele ss. Wizytek

pozytora operowego, działającego we

jazd do Anglii kompozytor podsumo-

na Krakowskim Przedmieściu, gdzie

Francji. Warto nadmienić, że z Belli-

wał ostatecznie słowami: „Ale Angielki,

odbywały się niedzielne msze dla

nim, który w Paryżu działał jako kom-

ale konie, ale pałace, ale powozy, ale

uczniów Liceum Warszawskiego.

pozytor Théâtre Italien (Teatr Włoski)

bogactwo, ale przepych, ale wszystko

serdeczne stosunki utrzymywał Fry-

począwszy od mydła, a skończywszy

deryk Chopin oraz Ferenc Liszt. Pod-

nohant

na brzytwach, wszystko nadzwyczajne

Od czerwca do października 1839

czas koncertu znani pianiści jak m.in.

Portret fryderyka Chopina i george sand, malował eugène

– wszystko jednakowe, wszystko wy-

roku Fryderyk Chopin i George Sand

Fryderyk Chopin, Karl Czerny, Henri

Delacroix, 1838 r.

Herz, Ferenc Liszt wykonywali zgodnie

z XIX-wiecznym zwyczajem własne

wariacje fortepianowe, zatytułowane

„Hexameron“ na temat marsza z ope-

ry „I puritani” („Purytanie”) Vincenza

Belliniego, której prapremiera miała

miejsce w Paryżu w styczniu 1835 r.

Grę Chopina podczas koncertu

opisał Heinrich Heine, znany niemiec-

ki poeta, przebywający w Paryżu. He-

ine pisał w właściwy epoce natchnio-

ny sposób: „Jego palce są posłuszne

jedynie jego duszy i są oklaskiwane

przez tych, którzy słuchają nie tylko

uszami, lecz duszą. Toteż jest ulu-

bieńcem elity. […] Urodzony w Polsce

[…] wykształcenie kończył w Niem-

czech. Wpływ trzech narodowości

złożył się w nim na całość doskonałą.

[…] Polska dała mu zmysł rycerski i

rezydencja w nohant

swoje historyczne cierpienie, Francja

Valldemossa,klasztor Kartuzów

edukowane, wszystko umyte, a czarne

znajomy Sand i Chopina), szukała

– lekkość, elegancję i wdzięk, Niemcy

jak szlachecka d...!”

coraz ściślejszych związków ze śro-

spędzili czas we wspomnianej już

wiem także Chopin nieraz zwracał się

zaś – marzycielską głębię. […] Jest

dowiskiem polskim – z Chopinem

rezydencji w Nohant, należącej do

do niego o poradę pisząc: „Muszę cię

on nie tylko wirtuozem, lecz i poetą.

i Mickiewiczem, dlatego pragnęła na-

pisarki. Kompozytor pisał stamtąd

gwałtem widzieć, choć w nocy o 12

[…] Nic nie może dorównać tej rado-

george sand

Rok wcześniej w Paryżu, na je-

pisać artykuł o polskim narodowym

do Grzymały: „Wieś piękna; słowiki,

albo o 1 [...] Idzie o poradę dla mnie”.

ści, jaką nam daje, kiedy improwizuje

sieni 1836 r. podczas wieczoru u

wieszczu. Chopin, powróciwszy do

skowronki, tylko Ciebie, Ptaku brak”.

Od tamtej pory rozpoczął się bliski

na fortepianie. Wtedy już nie jest ani

hr. Marii d Agoult 26-letni Fryderyk

Paryża, wchodził w środowisko,

Chopin skomponował tam Nokturn

i intymny związek polskiego kompo-

Polakiem, ani Francuzem, ani Niem-

Chopin po raz pierwszy miał okazję

w którym zaczęła bywać Sand.

G-dur op. 37 nr 2, 3 Mazurki z op. 41,

zytora z francuską pisarką.

cem, zdradza daleko wyższe pocho-

spotkać francuską pisarkę George

George Sand pragnęła zyskać

ukończył także Balladę F-dur op. 38,

dzenie: przybywa z krainy Mozarta,

Sand, wówczas liczącą 32 lata. Nie

pewność, jakie ma szanse w zdoby-

Scherzo cis-moll op. 39 oraz słynną

Rafaela, Goethego; jego prawdziwą

Majorka

wywarła ona na nim jednak dobrego

ciu uczucia Chopina na wyłączność

Sonatę b-moll op. 35. Znany dziś po-

W październiku 1838 r. George

ojczyzną jest królestwo poezji”. Wa-

wrażenia. Chopin wyraził się na jej

dla siebie, dlatego zdesperowana

wszechnie i grywany przez wszystkie

Sand wraz ze swoimi dziećmi Maury-

riacja E-dur Fryderyka Chopina jako

temat: „Cóż za antypatyczna kobieta,

napisała w maju 1838 r. słynny 32 (!)

polskie orkiestry wojskowe marsz

cym i Solange wyruszyła na Majorkę,

część składowa „Hexamerona” w po-

ta pani Sand! Czy to naprawdę kobie-

stronicowy list do Wojciecha Grzymały.

żałobny z Sonaty b-moll powstał

gdzie 9 dni później podążył za nią Cho-

staci zapisanej improwizacji ukazała

ta? Pozwalam sobie wątpić”. Będąc

Znalazły się w nim słowa: „Nie pytam,

wcześniej i został wpisany do sztam-

pin. Kompozytor rozpoczął tam pracę

się w Paryżu drukiem w 1839 r.

pisarką, należała ona do grona tzw.

czy kocha, czy jest kochany, czy kocha

bucha nieznanej nam dzisiaj osoby

nad Preludiami. Pogorszył się tam jed-

Opery Vincenza Belliniego były

kobiet wyzwolonych, nie zważających

ją więcej, czy mniej niż mnie. Poprzez

28 listopada 1837 r., w przeddzień 7.

nak stan zdrowia Chopina, przez co

grywane wówczas we wszystkich te-

na konwenanse i opinie innych ludzi

to, co dzieje się we mnie, odgadu-

rocznicy wybuchu Powstania Listo-

z powodu strachu mieszkańców dotarli

atrach operowych Europy. W teatrze

względem własnej osoby.

ję, co w nim się dziać musi. Chcę się

padowego. W tym czasie w Paryżu

ostatecznie do opuszczonego klasztoru

lwowskim opera „Purytanie” wysta-

Mimo, że na Chopinie nie wywar-

dowiedzieć, którą z nas dwu powinien

ukazały się już drukiem 24 Preludia

w Valldemossie na Majorce. W grudniu

wiana była już w 1836 r., a zatem

ła ona większego wrażenia, to kom-

zapomnieć lub porzucić dla zachowa-

op. 28. George Sand z Nohant pisała:

1838 r. pisał stamtąd do przebywające-

tylko 1 rok po prapremierze pary-

pozytor mocno zapadł pisarce w pa-

nia swego spokoju, swego szczęścia,

„Jestem już u siebie szczęśliwa [...]

go w Paryżu Jakuba Fontany, przyja-

skiej. Za to w Warszawie „Purytan”

mięć, skoro w marcu 1837 r. George

swego życia wreszcie, które wydaje się

po sześciu miesiącach tułaczki lądem

ciela jeszcze z czasów warszawskich.

wystawiono po raz pierwszy dopiero

Sand ze swojej rezydencji w Nohant

zbyt wątłe i kruche, by je wystawiać na

i morzem. [...] Chopin miewa się do-

„Między skałami a morzem opuszczo-

w 1860 r. Z operą tą wiążą się także

(ok. 300 km. na południe od Paryża)

wielkie cierpienie. [...] Sądzę, że nasza

brze, tyle, że chudszy, delikatniejszy

ny ogromny klasztor Kartuzów, gdzie

losy lwowskiej śpiewaczki o światowej

pisała do Ferenca Liszta (węgierskie-

miłość może istnieć tylko w tych warun-

i bardziej nerwowy. [...] Pokładam

w jednej celi, za drzwiami, jak nigdy

sławie, jaką była Marcelina Sembrich-

go pianisty i kompozytora, znajomego

kach, w których się zrodziła, to znaczy,

wiele nadziei w miesiącach, jakie

bramy w Paryżu nie było, możesz so-

Kochańska (ur. 1858 k. Podhajec, zm.

zarazem Sand i Chopina): „Przyjedź

że od czasu do czasu”. George Sand

spędzi w Nohant, a pragnie tu zostać

bie mnie wystawić nieufryzowanego,

1935 Nowy Jork), która występując w

pan jak najprędzej. [...] Maria [d Ago-

chciała pokonać opór Chopina oraz

jak najdłużej”.

bez białych rękawiczek, bladego, jak

partii Elwiry w „Purytanach” odniosła

ult] powiedziała mi, iż można oczeki-

zaprzeczyć opinii o niestałości jej uczuć

Z Nohant Chopin prowadził oży-

zawsze. [...] przed oknem pomarańcze,

swój zagraniczny sukces na deskach

wać Chopina; proszę mu powiedzieć,

wyjaśniając, dlaczego wielokrotnie w

wioną korespondencję z Jakubem

palmy, cyprysy”. Na Majorce, pomimo

opery włoskiej w Atenach. Dzięki

że proszę go, by towarzyszył Panu,

swoim życiu zmieniała partnerów. Fakt

Fontaną, któremu zlecił znalezienie

postępującej choroby, Chopin praco-

swojemu talentowi doszła do kariery

że Maria nie może żyć bez niego, a ja

ten tłumaczyła na sposób filozoficzny

w Paryżu do wynajęcia oddzielnych

wał nad cyklem Preludiów. W styczniu

solistki Metropolitan Opera House

go uwielbiam“. Pomimo tego, jednak

stwierdzając, że jej dusza była obciążo-

mieszkań dla siebie i George Sand,

1839 na Majorkę przysłany został w

w Nowym Jorku. Śpiewaczka była

kolejne próby zaproszenia Chopina

na fatalistycznym, nieustającym poszu-

bowiem postanowili oni swój związek

końcu oczekiwany przez Chopina for-

także znaną wykonawczynią pieśni

do Nohant były bezskuteczne.

kiwaniem większej doskonałości.

utrzymywać w tajemnicy. W paździer-

tepian. Nastąpiła wówczas końcowa

Chopina. Podczas jednego z kon-

Tymczasem w Paryżu George

Wojciech Grzymała musiał zająć

niku 1839 r. Chopin znalazł się już na

faza pracy nad Preludiami.

certów, dawanych gościnnie w Wilnie

Sand, wykorzystując swoją znajomość

wówczas bardzo trudne stanowisko

powrót w Paryżu.

Z powodu niekończących się desz-

w 1898 r., po odśpiewaniu utworów

kG

z Wojciechem Grzymałą (wspólny

pomiędzy obydwoma osobami, bo-

czów Sand i Chopin opuścili Majorkę,

kompozytorów zagranicznych na bis