7

Kurier Galicyjski * 28 maja – 14 czerwca 2010

przystanek niepodLeGŁość

Ojczyzny wielu narodów, wielu kul-

Ja myślę, że Schulz, ten pisarz

tur, wielu języków, wielu religii – Ga-

regionów, „wielkiej herezji”, a zara-

licja. Tak, jak Mickiewicz czy Miłosz,

zem heretyk formy literackiej, heretyk

czy Konwicki są dziećmi Wielkiego

wyobraźni literackiej, że on nas po-

Księstwa Litewskiego. To jest obszar

winien prowokować do bardzo here-

wielonarodowy, wieloreligijny, wielo-

tyckiego myślenia o nas samych. Nie

kulturowy. I teraz pytanie brzmi: czy

dlatego, że to się da przełożyć szybko

dziś, w epoce państw narodowych,

na język polityki. Jeżeli nie potrafimy

jest takie pojęcie większej Ojczyzny

zmienić świata, to przynajmniej tro-

– Mitteleuropa, na przykład. Wielkim

chę możemy zmienić siebie samych,

pisarzem jest chorwacki pisarz Miro-

nas samych. Wtedy ten nasz mniej-

slav Krleža. Czy to ma sens? Otóż

szy świat będzie lepszy, ciekawszy,

OLA HNATIUK

w moim przekonaniu, to ma sens.

bardziej życzliwy ludziom. Schulz,

To ma wielki kulturowy sens. W tej

jako symbol śmierci jest też symbo-

W Narodowym Uniwer-

materii należę do szkoły Jerzego Gie-

lem tego, czego się trzeba bać i dzi-

sytecie Akademia Kijowsko-

droycia, który szalenie wyczulał nas

siaj. Mianowicie takiego świata, który

Mohylańska odbyła się w

wszystkich, idąc wbrew całej polskiej

pogardza kulturą. Który pogardza

dniach 12-14 maja 2010 roku

tradycji endeckiej, nacjonalistycznej.

wartościami, nie przekładającymi się

międzynarodowa konferen-

Wyczulał, jak trzeba patrzeć na Litwę,

wprost na komercję.

cja naukowa „Przystanek

na Ukrainę, na Białoruś. Ten fenomen

Schulz był pisarzem świadomym

Niepodległość”, mająca na

Giedroycia, to była publikacja w języ-

swojej odrębności i jeżeli coś dzisiaj

(Od lewej) Stanisław Stępień, Marek Kornat, Jan Malicki

celu upamiętnienie 90 rocz-

ku ukraińskim antologii „Rozstriliane

warte jest przypomnienia, to może

zwą Umowy Warszawskiej. Jeden z

Pawłyszyna, Ołeksandra Zajce-

nicy podpisania sojuszu Pił-

vidrodżennia” (Rozstrzelane odro-

takie odrębności trzeba chronić, one

uczestników konferencji, prof. Wal-

wa i Oli Hnatiuk). Powojennym

sudski – Petlura. Jej współ-

dzenie). On szukał pieniędzy, żeby to

powinny być chronione, bo z perspek-

demar Rezmer, wyraził opinię, że

architektom  polsko-ukraińskiego

organizatorami było uniwer-

wydać. Wydać w Paryżu, w polskim

tywy widać, że właśnie ta odrębność

„nasi historycy i publicyści do dziś

porozumienia  poświęcone  były

syteckie Centrum Studiów

wydawnictwie po ukraińsku, grubą

jest dzisiaj dla nas jakąś szansą na

nie potrafili w dostatecznym stop-

wystąpienia Leonida Zaszkilniaka

Polskich  i  Europejskich,

antologię tekstów, głównie poetyckich.

spotkanie. Jeżeli Schulz pasjonuje

niu wykorzystać tych możliwości,

(„Jerzy Giedroyc: od stereotypu do

Ambasada RP w Kijowie,

To wymagało dużych pieniędzy, więc

obserwatorów, krytyków i żydowskich,

jakie zyskali po upadku komunizmu

nowej koncepcji), Bogumiły Berdy-

zwrócił się Fundacji Forda. Spotkali

i amerykańskich, i ukraińskich, i ro-

Ukraiński Instytut Pamięci

i sowieckiej ideologii. W Polsce, dla

chowskiej („Z Kołomyi do Berlina.

się na lunchu i facet z Fundacji Forda

syjskich, i japońskich, i węgierskich,

Narodowej oraz Instytut Hi-

przeciwwagi, nazbyt heroizuje się

Bohdan Osadczuk w polsko-ukra-

i włoskich – to znaczy, że on potrafił

storii Narodowej Akademii

Stosunek do Ukra-

postacie historyczne, na Ukrainie

ińskim dialogu), Mykoła Riabczuka

tu, patrząc na świat z Drohobycza,

Nauk Ukrainy.

natomiast do dziś odczuwalny jest

potrafił zobaczyć, co jest też wspólne-

Nazwa tej konferencji kojarzy

(„Ukraiński underground i kultura

iny dziś w Polsce,

go dla całego świata, dla nas wszyst-

wpływ, jak mawiał Petlura, „ideologii

się ze znanym powiedzeniem, do-

polska) oraz Andrija Pawłyszyna

to jest test na pol-

kich, dla ludzkiej kondycji. Dlatego on

czerwonoarmiejskiej”.

tyczącym Józefa Piłsudskiego jako

(Jacek Kuroń jako rzecznik polsko-

ski  stosunek  do

może być widziany z bardzo różnych

Uczestnicy konferencji – wybit-

socjalisty z przekonania i gorącego

ukraińskiego pojednania w środo-

demokracji.

perspektyw i co innego w nim zoba-

ni polscy i ukraińscy intelektualiści

polskiego patrioty, który w decydu-

wisku opozycji polskiej).

czy krytyk, austriacki, czy niemiecki,

poświęcili uwagę przede wszystkim

jącym momencie dokonał wyboru:

Konferencja miała swoją konty-

tak żartem powiedział do Gedroycia:

a co innego krytyk ukraiński – Andru-

najbardziej znanym i zasłużonym

„wysiadł z czerwonego tramwaju na

nuację 17 i 18 maja 2010 r. w dwu

„Panie redaktorze, a ile pan chce pie-

chowycz, a jeszcze, co innego polski

dla porozumienia i dialogu posta-

przystanku Niepodległość”. Organi-

historycznych tymczasowych stoli-

niędzy za to, żeby Pan tej książki nie

czytelnik, który będzie miał w oczach

ciom historycznym, przede wszyst-

zatorzy konferencji pragnęli z okazji

cach Ukraińskiej Republiki Ludowej:

wydawał?”, – Dlaczego? – Dlatego, że

jego debatę w Witoldem Gombro-

kim Piłsudskiemu i Petlurze, a także

90. rocznicy Sojuszu przypomnieć

Kamieńcu Podolskim oraz w Winni-

Fundacja Forda, jak całe Stany Zjed-

wiczem. Dzisiaj wszyscy składamy

ich współpracownikom. Prof. Marek

nie tylko historyczne wydarzenia

cy. Część uczestników kijowskiej

noczone Ameryki Północnej stała na

kwiaty przed symboliczną mogiłą Bru-

Kornat przedstawił koncepcje poli-

– wspólną walkę o niepodległość

konferencji, m.in. pkł. Tadeusz Krzą-

stanowisku jednego, wielkiego, niepo-

nona Schulza, i to są różne kwiaty.

tyki wschodniej Józefa Piłsudskiego

Polski i Ukrainy, ale też uwypuklić

stek, Andrij Pawłyszyn i Władysław

dzielnego Związku Sowieckiego. Nie

Ale z tych różnych kwiatów powstaje

w okresie między zakończeniem

znaczenie samej umowy jako sym-

Werstiuk, dołączyła się do imprez

było Ukrainy. Był Związek Sowiecki.

bukiet Europy, w której chcielibyśmy

I wojny światowej a Traktatem

bolu porozumienia, osiągniętego w

organizowanych w Kamieniecko-

Giedroyć uczył polską inteligencję, że

wszyscy razem żyć.

Ryskim (1918-1921). Stanisław

nadzwyczaj skomplikowanych uwa-

Podolskim Uniwersytecie im. Iwana

Ukraina jest. Że na Ukrainę trzeba pa-

Dziękuje za zaproszenie. Dzięku-

Stępień i Waldemar Rezmer prze-

runkowaniach. Stała się ona drogo-

Ohijenki oraz w winnickim Instytucie

trzeć i Ukrainie trzeba pomagać.

je Państwu za uwagę.

analizowali polski kontekst postaci

wskazem dla późniejszych pokoleń

Kształcenia Podyplomowego. Nad-

Petlury: stosunki z Polakami i spo-

polityków i działaczy społecznych

zwyczaj interesujące okazały się

sób, w jaki podręczniki i wydania en-

– architektów polsko-ukraińskiego

referaty, w których przedstawiono

centrum nauczania języka i kuLtury

cyklopedyczne ukazują działalność

porozumienia.

lokalny kontekst wydarzeń, po-

poLskiej W drohobyczu

Atamana Naczelnego. O ostatniej

Uczestników i gości konferen-

przedzających podpisanie Umowy

tajnej operacji generała Jurija Tiu-

cji powitali: prorektor uniwersytetu,

Warszawskiej czy też bezpośrednio

SZANOWNI PAŃSTWO! Na podstawie Statutu Zjednoczenia

tiunnyka, w oparciu o odtajnione do-

prof. Wołodmyr Moreneć, Ambasa-

z nią związanych. W szczególności

Nauczycieli Polskich na Ukrainie w Drohobyczu obw. lwowski,

kumenty z archiwum kontrwywiadu,

dor Nadzwyczajny i Pełnomocny

rektor uniwersytetu w Kamieńcu,

działa Ogólno-ukraińskie Metodyczno-Koordynacyjne Centrum

opowiedział Władysław Werstiuk.

Rzeczypospolitej Polski w Kijowie,

prof. Ołeksandr Zawalniuk przed-

Nauczania Języka i Kultury Polskiej.

Dzięki tym dokumentom operacyj-

Jacek  Kluczkowski,  wiceprezes

stawił dzieje Alma mater w okresie

Centrum:

nego rozpracowania, poznaliśmy

Ukraińskiego Instytutu Pamięci Na-

Ukraińskiej Rewolucji. Natomiast

•  udziela pomocy w rejestracji polskich placówek oświato-

szczegóły tajnej operacji „Tiutiun”,

rodowej, prof. Władysław Werstiuk,

doc. Witalij Łozowy ukazał stosunki

wych oraz punktów nauczania języka polskiego;

•  przygotowuje programy nauczania;

wskutek której jeden z najlepszych

którzy mocno podkreślili, że niezbęd-

między Ukraińską Republiką Ludo-

•  udziela pomocy metodycznej i dydaktycznej;

dowódców wojskowych trafił w ręce

ne jest poszerzenie ram istniejącej

wą a Rzeczypospolitą w okresie,

•  organizuje szkolenia dla nauczycieli w zakresie metodyki

CzeKa. Działalności kijowianina z

współpracy historyków, badających

gdy Dyrektoriat miał siedzibę w Ka-

nauczania języka polskiego;

urodzenia, późniejszego wojewody

wspólną historię.

mieńcu. Winniccy historycy, m.in.

•  pomaga w dostarczaniu odpowiednich podręczników i po-

wołyńskiego Henryka Józewskiego

Prof. W. Werstiuk w swoim wy-

Leonid Filonow i Wołodmyr Petren-

mocy dydaktycznych.

poświęcił swoje wystąpienie prof.

stąpieniu wyraził chęć „odejścia od

ko skupili uwagę na wydarzeniach

Tel./fax: (0324) 45-01-77;

Jan Kęsik z Wrocławia. O innym bli-

naświetlania wyłącznie historii kon-

Rewolucji Ukraińskiej, związanych z

e-mail: adam-ch@mail.lviv.ua; http: //www.znpu.com.ua

skim współpracowniku Piłsudskiego

fliktów i zwrócenia uwagi również

Winnicą. Ołeksandr Neprycki z Win-

Adres do korespondencji: п/с 157а, м. Дрогобич 82100

i najwybitniejszym działaczu ruchu

na ścisłą współpracę, jaka miała

nickiego Uniwersytetu Pedagogicz-

Львівська обл.

prometejskiego, dążącego do wy-

miejsce w przeszłości między Ukra-

nego im. Mychajła Kociubyńskiego

Аdres siedziby: вул. Трускавецька, 9

zwolenia narodów uciemiężonych

ińcami a Polakami”. Rzeczywiście,

ukazał panoramę ukraińsko-polskiej

м. Дрогобич, Львівська обл. 82100

w ZSSR, Tadeuszu Hołówce mówił

często bywa tak, że o dawnej, mniej

współpracy na lokalnym szczeblu.

Jan Jacek Bruski z Uniwersytetu

czy bardziej udanej współpracy

Organizatorzy konferencji za-

Jagiellońskiego. Wiele uwagi po-

– w wymiarze politycznym, kultu-

powiedzieli wydanie jej materiałów

święcono działaczom politycznym

ralnym czy gospodarczym wiemy

jeszcze w tym roku. Będzie to publi-

okresu międzywojennego, którzy

znacznie mniej, niż o historycznych

kacja, która ukaże zarówno szerszy

dążyli – pomimo ostrego konfliktu

konfliktach. Nakładają się na to

kontekst Sojuszu Piłsudski – Petlu-

politycznego – do znalezienia drogi

stereotypowe wyobrażenia, narzu-

ra, jak i jego konsekwencje w sferze

do porozumienia. Byli wśród nich

cone naszym narodom w czasach

symbolicznej: w XX wieku, zwłasz-

i Polacy, wywodzący się z Kijowa,

sowieckich, przez co powstaje nie-

cza Polacy szukający historyczne-

którzy współtworzyli polską politykę

zupełnie adekwatny obraz i historii

go pojednania z Ukraińcami chętnie

zagraniczną w latach 1918-1921,

narodowej i wspólnych dla obu na-

odwoływali się do tego wydarzenia,

o czym mówiła dyrektor Centrum

rodów jej kart. Przykładem tego jest

będącego symbolem porozumienia

Studiów Polskich i Europejskich, dr

choćby niedocenianie postaci Sy-

w imię racji stanu, pomimo nadzwy-

Ołena Betlij. Byli także galicyjscy

mona Petlury czy znaczenia samej

czaj niesprzyjających okoliczności.

Polacy i Ukraińcy (referaty Ołeha

umowy, znanej na Ukrainie pod na-

kG