Wydanie specjalne

2

2010 * Kurier Galicyjski

uNia hadziacka 16 WrześNia 1658 roku

żadnych od postronnych przyjmo-

wojsko Zaporoskie powraca do Rze-

mem aprobowana i za wieczne, nie-

wać nie ma i jeśliby jakie trafiły one,

czypospolitej „jako nie po dobrej woli,

odzowne prawo rozumiana, a utrzy-

do J K Mości odsyłać będzie”, „ani

ale z musu... przyciśnione różnemi

mana będzie”. I „Działo się in supra

wojsk postronnych wprowadzać nie

opresjami, do obrony swojej przystąpi-

(tj. jak wyżej) w taborze pod Hadzia-

będzie, ani żadnego porozumienia

ło. Tak oto J.K.M., Pan nasz Miłościwy,

czem dnia i roku wyżej mianowanego,

na szkodę Rzeczypospolitej”.

ojcowskim sercem – przepominając (tj.

co hetman wojska zaporoskiego ręką

Punkt 6 zapowiadał „dla rozsą-

zapominając) co się w zamieszaniu

własną i imieniem wszytkiego wojska

dzenia spraw tak kryminalnych jako

stało, wzywa do jedności”. Oni zaś „nie

(podpisuje)”.

i potocznych, mają mieć Kozacy

pogardzając łaską J.K.M, Dobrotliwe-

Jak to się stało, że tak mądrze

KrZysZtof JabłonKa

osobliwy (tzn. osobny) trybunał, wg

go Pana dobroć pokornie przyjmując,

skonstruowany dokument prawny,

Od dziesięciu lat przetacza się

takiego porządku jaki sami sobie

do tej familijej przystępują. Potym do

którego dwa jednobrzmiące egzem-

przez Ukrainę i Polskę fala rocznic,

ufundują” oraz zapewniał „bezpiecz-

spólnej namowy, postanowieniu zgody,

plarze do dziś się przechowały, nie

związanych z powstaniem Chmielnic-

ny powrót i reindictio (przywrócenie)

szczerości i z obopólnej miłości, biorąc

przetrwał w swym działaniu nawet 10

kiego i jego następstwami. W maju

dóbr duchownym obrządku rzymskie-

za świadectwo strasznych zastępów

lat, trudno dziś sądzić.

1998 r. grupa ukraińskich Polaków z

go. Najważniejsze słowa juramentu

Boga to, co się stanowi, szczerze, praw-

Zapewne ma rację wybitny ba-

Dnieprodzierżyńska i Ukraińców z oko-

czyli obopólnej przysięgi padają w

dziwie i wiecznie ma być trzymana”.

dacz epoki prof. Zbigniew Wójcik, gdy

lic świętowało wzajemne pojednanie na

punkcie 7.

„Pokój przeto wieczny i nigdy nie

napisał, że zawarto ją o 30-50 lat za

polach uroczyska Żółte Wody i Kniaże

„Ponieważ Hetman z Wojskiem

zerwany zastanowiliśmy(ustanowili-

późno. Czekał jej wtedy z utęsknie-

Bajraki, gdzie równo 350 lat temu do-

Zaporoskim i województwa oderwane,

smy) tym sposobem”.

niem najwierniejszy Hetman kozacki

taki miał być herb rzecz-

szło do wzajemnej bitwy przodków obu

wszytkie insze –postronnych narodów

I w 11 punktach spisano treść

Rzeczypospolitej Petro Konaszewicz-

pospolitej po Unii Hadziac-

narodów z dodatkiem i to znaczącym

protekcję odrzucają- a dobrowolnie,

ugody, która unią trzech państw a

Sahajdaczny, który przywiódł pod

kiej

krymskich Tatarów.

jako wolni do wolnych, równi do rów-

czterech narodów stać się miała.

Chocim 60 tysięcy kozackiej braci dla

Później odbyła się sesja naukowa

posiłki być mają pod regimentem Het-

nych i zacni do zacnych powracają,

Postanawiała ona, że „religia grecka,

ratowania wspólnej Ojczyzny. Nagro-

już tylko w gronie ukraińsko-tatarskim

mana Wojsk Ruskich”.

przeto dla pewniejszego dotrzymania

z którą starożytna Ruś do Korony

dą za przelana wtedy krew i uznaniem

na temat wspólnej walki z Rzeczpo-

Trudno się oprzeć wrażeniu, że

teraźniejszego postanowienia, po-

przystąpiła jako i język ruski, także

męstwa mogła być wtedy ta unia.

spolitą i skutkami jej zniszczenia dla

brzmi to dziś jak traktat akcesyjny

zwala temu narodowi ruskiemu JKM

na sejmach, wojskach i Trybunałach,

Wierni by jej byli nie tylko do śmierci

wszystkich narodów regionu.

do Unii „Środkowoeuropejskiej” lub

i Rzeczpospolita osobnych Pieczę-

a nie tylko po cerkwiach ma być za-

ale i przez pokolenia.

W roku następnym przyszła rocz-

NATO.

tarzów, Marszałków, i Podskarbich

chowana. Tym samym znosi się unię

A tak były powstania i bunty oraz

nica Zbaraża i Zborowa, Wreszcie

W czwartym punkcie przewidzia-

i godności senatorskie i inne urzędy

kościelną”.

rozgoryczenie na wyrodną matkę

opłakiwanie Beresteczka na kurha-

no wspólną monetę „dla której bicia

narodu ruskiego, który wg roty urzęd-

Również Wielmożny Hetman z

Rzeczpospolitą, dla której Kozacy

nach Plasnicy. Była próba „reakty-

mennica ma być W Kijowie” – wg

ników koronnych przysięgę wykonać

Wojskiem Zaporoskim od Rzeczypo-

poświęcali życie, podczas gdy ich

wacji ugody perejasławskiej w wersji

jednego sposobu i z osobą króla

mają, i owszem, tego przestrzegać

spolitej oderwanym „do niej powraca”

traktowano wg słów „panów braci”

Kuczma – Putin w przeddzień walnych

„(na awersie). Ponadto „spólna rada

będą, jakoby temu postanowieniu,

J.K.M. Pan nasz Miłościwy, cokolwiek

„jako włosy albo paznokcie, które

wyborów i pomarańczowej rewolucji.

i spólne siły być mają tych narodów

przez Konstytucyę albo dekreta sej-

Pan Bóg dopuścił, wieczną amne-

przystrzygać trzeba”. Gdy tymcza-

Całkiem zaś bez echa przeszła w roku

przeciw każdemu nieprzyjacielowi”.

mowe, żadne inne rescripta (zarzą-

stią, to jest zapomnieniem wiecznym

sem byli oni zbrojnym ramieniem,

ubiegłym, w sierpniu 2007, 350. rocz-

Przeto „starać się mają te trzy naro-

dzenia), uniwersały i przywileje, nic

pokrywa (...) i żadnej zemsty na

które Rzeczpospolita sama sobie

nica śmierci Bohdana Chmielnickiego.

dy spólne wszelkimi sposobami, aby

przekór nie działo”.

ostatek, ani żaden z prywatnych nie

obcięła.

Teraz, równie cicho i niezauważenie

wolna była nawigacya na Czarne Mo-

Już w nastepnym punkcie wyjaśnio-

będzie pretendował, a i owszem (...)

Próżno dziś płakać nad straco-

nadeszła rocznica ugody i unii ha-

rze Rzeczypospolitej”.

no, że należeć do nich będą również

to wszystko, co cokolwiek podczas

nym czasem, z którego ostatnich

dziackiej kozackiej Ukrainy z Rzecz-

Przewidziano też wspólne zagro-

wszyscy biskupi religii greckiej. Za-

wojen się działo, wcale (tj. całkowicie)

chwil sami twórcy unii zdawali sobie

pospolitą, jako wspólnotą odtąd Trojga

żenia, którymi wspólnie też zaradzić

bezpieczenie było tez w drugą stronę,

sercem chrześcijańskim pod świadec-

sprawę, że jest to ostatni moment,

Narodów, wielkiego acz utraconego

miano.

gdyż w punkcie 9 dodano: „A cokolwiek

twem strasznego Boga, z obopólnie

aby go zawrócić i przyznać Rusi-

dziedzictwa, które budowało ówcze-

„Jeśli zaś car moskiewski prowincyj

by przeciwnego tego postanowienia

dobrą wiarą sobie podarowawszy, ża-

Ukrainie statut równy Koronie i Wiel-

sna Europę i torowało drogę obecnej

Rzeczypospolitej przywrócić nie zechce

wyszło z Kancelarii Koronnej albo

den jeden na drugiego ani jawnej, ani

kiemu Księstwu. Ne zdążono nawet

Unii Narodów, rocznica zaprzysięże-

i na nią następować będzie, tedy wszyt-

W. K. Litewskiego, to byćma nieważ-

potajemnej nie ma knować pomsty

zmienić herbu i uzupełnić go o Archa-

nia przez Sejm i przyjęcia przez Radę

kie siły, tak koronne jako i litewskie jako

ne”, o co sąd będzie przed królem JM

i praktyki, nie dając się uwodzić” od

nioła Kijowszczyzny. Zrobi to dopiero

i Starszyznę Kozacką ważnego aktu

i ruskie, Zaporoskie pod regimentem

za specjalnym rejestrem. Wszytkie zaś

słów złożonej przysięgi.

powstanie styczniowe w 1863 roku.

prawnego, którego niektóre postano-

Hetmana swego łączyc się i wojować

procesy względem poddanych o swa-

„Odtąd wojska Zaporoskiego ma

Dwukrotnie w historii wznawiano tę

wienia, a nade wszystko przesłanie

będą”, czego efektem już za rok od

wolę i osobliwie w woj. kijowskim, wo-

być dwakroć 30 tysięcy, a ich kwate-

unię. Raz za czasów Mazepy i pierw-

główne nie straciło na aktualności.

unii było walne zwycięstwo pod Kono-

łyńskim, bracławskim i czernihowskim

ry w tych województwach i dobrach...

szego panowania (z szwedzkiej łaski)

Dziś rozwijamy wiekowy dokument

zostaną skasowane”.

Jak za czasów Ha-

Słowa z 7 punktu ugody-unii: „jak wolni

i czytamy zawijastym stylem zapisane

Ostatni 11 punkt ugody zabezpie-

dziacza nie brakło

słowa:

czał Ukrainę przed zemstą Moskwy.

z wolnymi, równi z równymi i zacni z za-

„Pakta Hadziackie autentyczne,

„Z carem Jego Mością Moskiewskim,

tej ugodzie jaw-

cnymi” powinny widnieć we wszystkich

16 septembra postanowione. W imię

jeśliby przyszło do zawarcia pakt

nych i skrytych

Pańskie Amen.

JKM i Stanom Koronnym i W Księstwa

językach europejskich, nad wejściem do

Ku wiecznej pamięci teraz i na

Litewskiego przyszło, ma wymagać

wrogów, tak i dziś

przyszłego parlamentu wszystkich naro-

potym będącym zawżdy”, czyli na za-

uznania reputacji i teraźniejszego po-

nie brak ich każde-

dów Europy i rozpoczynać ogólnoeuro-

wsze. To do nas, potomków tych, co

stanowienia Wielmożnemu Hetmano-

mu bliższemu

tę unię zawierali. „Komisyja między

wi i Wojsku Zaporoskiemu dany <pra-

pejską konstytucję, kiedy wreszcie bę-

Stanami Korony Polskiej i Wielkie-

ecament>.

spotkaniu Polski

dzie przyjęta. Z tego przesłania maja pra-

go Księstwa Litewskiego z jednej a

Tu następuje jurament, czyli za-

i Ukrainy.

Wielmożnym Hetmanem i Woyskiem

przysiężenie „która to komisyę tak Ich

wo skorzystać zarówno wszyscy dziedzi-

Zaporoskim z drugiej strony, przez

Moście Panowie Komisarze jako i W.

ce dawnej Rzeczypospolitej jak też i ci,

wielmożnego Stanisława Kazimierza

Stanisława  Leszczyńskiego,  drugi

Hetman Księstwa Ruskiego do facto

Bieniszewskiego, – wołyńskiego i Ka-

raz na Sejmie Wielkim, zrównującym

przysięgą potwierdzili, tak jako roty

którzy akceptują jego istotną treść, że na

zimierza Ludwika Jewłaszewskiego, –

wreszcie hierarchię grecko-unicką z

juramentu ręką Ichmościów extract

wolności wszystkich ugruntowana jest

smoleńskiego, Kasztelanów, z Sejmu

rzymsko-katolicką. Odnowiono tę za-

podpisane”.

przyszłość i bezpieczeństwo Europy.

od Najjaśniejszego Pana Naszego

sadę w powstaniu, jednym dekretem

„A co się tknie przysięgi JKM

Jana Kazimierza, z Bożej łaski króla

Kościuszki. Odrębność Ukrainy pla-

Pana naszego miłościwego, tę z

w których przed wojną zostawiali,

topem armii kozacko-polsko-tatarskiej

Polskiego (i Szwedzkiego) Wielkie-

nowano w okresie marszu Napoleona

clemencjej (z łaskawością) swojej

przy wolnościach i starodawnych

nad Moskalami.

go Księcia Litewskiego, Ruskiego...

na Moskwę, poprzez wielkie powsta-

pańskiej, na pokorną prośbę woj-

zwyczajach ich zachowując”, tak iż

„Przeto – w punkcie 5 – Hetman z

i wszystkich Stanów Koronnych i Li-

nie Kozaków za sprawą i pod wodzą

ska Zaporoskiego uczynić raczy

„żaden dzierżawca dóbr kró-lew-

Wojskiem Zaporoskim teraz (tzn. od-

tewskich naznaczonych na kommisa-

ich atamana z 1792 r, księcia Józefa

JKM i za Nią (czyli królem) Ichmo-

skich i starosta ani pan dziedziczny

tąd) i na wieki, wszelkich postronnych

rzów, a Wielmożnym Panem Janem

Poniatowskiego. Odnowił unię z Ru-

ściowie Panowie Komisarze ręczą.

czy dożywotni... żadnych podatków

protekcyj odstąpiwszy, więcej się do

(Iwanem) Wyhowskim, hetmanem

sią-Ukrainą powstańczy Sejm 1831

„Przysięgi zaś pułkowników, setni-

od futorów kozackich, wsi i miaste-

nich wiązac nie ma. I owszem w wier-

i wszytkim Wojskiem zaporoskim w

roku, gdy z odsieczą dla niej ruszył

ków i wszytkiej starszyzny wojska

czek wyciągać nie będzie, ale jako

ności, poddaństwie i posłuszeństwie N.

obozie pod Hadziaczem postanowio-

gen. Dwernicki. Sięgnęła na Ukrainę

Zaporoskiego po Sejmie, na któ-

ludzie rycerscy, wolni od wszystkich

Majestatowi Królestwa, także wszytkiej

na”. I tu westchnienie, kończące pre-

Wiosna Ludów a dyktator Romuald

rym się dosyć stanie teraźniejsze-

ciężarów po wszytkiej Koronie i W.K.

Rzeczypospolitej ma i będzie (pozo-

ambułę. „Daj Boże szczęśliwe i wiecz-

Traugutt uznał w powstaniu jej pełną

mu postanowieniu przed komisa-

Litewskim być mają”.

stawać) na wieczne czasy”. Tu zgrab-

nie trwałe skończenie” (tego dzieła

równość z Polską i Litwo-Białorusią.

rzami, nadto deputowanymi będą

Ponadto „żadnych wojsk polskich,

nie dodano „nie ujmując jednak nic

oczywiście). Ważne to westchnienie,

Archanioł towarzyszył obok znaku Orła

wykonane”.

litewskich albo cudzoziemskich nikt

braterstwu z Chanem J.M. Krymskim

gdyż ono jedno, z całego zawartego

i Pogoni powstańcom syberyjskim,

Ugodę kończy szczególna for-

prowadzić nie ma w województwa

zawartemu, a jeśli może to być – bez

traktatu pozostało aktualne i trwa do

którzy za Bajkałem zawiązali Syberyj-

muła: „Ażeby ta komissyja (tj. ugoda)

kijowskie, bracławskie i czernihow-

naruszenia integralności Rzeczypo-

dziś jak testament wieków przeszłych.

ski Legion Wolnych Polaków i 6 lipca

wieczną wage i powage miała, tak jako

skie”.... „A gdyby wojna jaka być miała

spolitej – to i z carem moskiewskim”,

Następnie w 11 punktach zawarto

wzniecili powstanie „za wolność Sybe-

w sobie brzmi w poczatku do ostatka

od granic ruskich i potrzeba posiłków

co jawnie już świadczy o obronnym

krótko, acz treściwie na jakich warun-

rii”. Dowodził nimi urodzony na Żyto-

w prawo pospolite (tj. powszechne) to

koronnych przystąpiła, wtenczas te

charakterze unii. Ponadto „legacyj

kach Ruś-Ukraina i jej przesławne

mierszczyźnie Gustaw Szaramowicz,

jest w Konstytucyję włączona a Sej-