WolNi z WolNymi

3

Kurier Galicyjski * 2010

idea uNii hadziackiej W polskich

rozstrzelany potem, 28 XI. 1866r, w

Irkucku. Ducha unii wskrzeszała umo-

wa Piłsudskiego z Petlurą, na mocy

koNcepcjach GeopolityczNych

której wspólnymi siłami wyzwolono

Kijów. Nie przyniosła ona wolności

Ukrainie, ale na pewno pomogła

w ocaleniu II Rzeczyposplitej, gdy

okresu miĘdzyWojeNNeGo

pułki ukraińskie biły się w 1920 roku

pod Zamościem i Hrubieszowem,

uczestnicząc w szarży pod Koma-

rowem.

Ostatecznie „Hadziacz” upadł,

a wraz z nim Ukraina, Chanat

krymski i na koniec Rzeczpospolita

wszystkich, tworzących ją narodów.

Nie pozwolono jej zaistnieć i to z

dwóch wrogich jej stron, zarów-

no carskiej Moskwy a potem Rosji

Wołodymyr Komar

jak i magnatów kresowych, często

„ruskiego rodu”, którzy woleli stan

Idee Unii Hadziackiej stały się

permanentnego bałaganu i bezho-

aktualne w okresie odrodzenia nie-

łowia na kresach i rubieżach swych

podległego państwa polskiego. Po

123 latach niewoli 11 listopada 1918

Hadziacz, zabity

roku odrodziła się Rzeczpospolita.

jak jego twórcy,

Jej budowniczy, pierwszy marsza-

symon Petlura

politycznie, prze-

łek Polski, Józef Piłsudski, dobrze

Józef Piłsudski

uświadamiał całą złożoność budo-

sji.” Piłsudski nie akceptował ani

Iwan Wyhowśkyj

trwał jako duchowe

okupowana przez wojska polskie.

wania młodego państwa, które zno-

Rosji „białej” – carskiej, ani Rosji

przesłanie do obu

W koncepcji federalizmu, jak w in-

wu, tak jak w wieku XVIII, znalazło

„czerwonej” – bolszewickiej. Chciał

mając również wsparcia ze strony

nych polskich koncepcjach, Galicja

się w otoczeniu żywiołów niemiec-

widzieć Rosję demokratyczną, która

wielkich państw, Józef Piłsudski

narodów, że moż-

jednoznacznie była traktowana jako

kiego i rosyjskiego. Był przekonany,

przestanie zagrażać interesom na-

podjął decyzję o budowaniu syste-

liwa jest wciąż dla

część zintegrowana przyszłej Polski.

że Polska miała szansę umocnienia

rodowym Polski. Jednak, nie umiejąc

mu sojuszy z narodami, które, tak

Polaków i Ukraiń-

Żaden polityk polski nie wyobrażał

swej niepodległości jedynie jako

stworzyć takiego typu rzeczywistości

samo, jak Polska, uwolniły się spod

sobie państwa polskiego bez Lwo-

wielkie państwo. Małe państwo,

rosyjskiej, poprzestał na tym, że

jarzma Rosji carskiej.

ców duchowa więź

wa, który dla wielu pokoleń Polaków

ściśnięte z obu stron przez wrogie

trzeba przynajmniej się odgrodzić

Koncepcja federalizmu Polski

i droga wyjścia

stał się symbolem polskości.

mu Niemcy i Rosję, niemalże nie

od Rosji barierą z niepodległych

przewidywała rozpad Imperium Ro-

z animozji i uprze-

Natomiast URL oceniano jako

miało takiej szansy. W przypadku

państw, które byłyby złączone z

syjskiego. Następnym etapem miało

realnego sojusznika i równoupraw-

wspólnej skoordynowanej polityki

Polską związkami federacyjnymi.

być ukształtowanie na jej rubieżach

dzeń ku braterstwu

nionego członka przyszłej federacji.

zagranicznej, Niemcy i Rosja mo-

Pierwszym elementem realiza-

państw narodowych: Białorusi, Litwy

i przymierzu.

Na tych zasadach w 1920 r. mię-

gły podzielić Polskę, jak to się stało

cji koncepcji federalizmu stała się

i Ukrainy. Na samym końcu miało się

dzy rządami Rzeczypospolitej Pol-

podczas trzech rozbiorów Rzeczypo-

Litwa. Była ona jedną z dwu części

odbyć połączenie się tych państw

skiej i URL został podpisany Pakt

spolitej. Lekcje historii Józef Piłsud-

składowych dawnej Rzeczypospo-

z odrodzoną Polską na zasadach fe-

włości, wprowadzając w nich własne

porządki, niż równość z kozakami

Warszawski, popularnie nazywany

ski rozumiał dobrze. Uświadamiał

litej, która powstała po podpisaniu

deracji. Otóż, Piłsudski i jego otocze-

jako „szlachecką bracią” jednej mat-

„umowa Piłsudski-Petlura”. W niej

sobie przyczyny, które doprowadziły

Unii Lubelskiej 1569 r. Litwa pozo-

nie w koncepcji federalizmu faktycz-

ki Rzeczypospolitej. Oba czynniki

realizowana była koncepcja federa-

do upadku dawnej Rzeczypospolitej,

stawała podstawowym elementem

nie próbowali wcielić w życie idee

jednako przyczyniły się do tego, że

lizmu, która swymi korzeniami się-

która została podzielona między Pru-

Unii Hadziackiej 1658 r. Litwa – to

Unii Hadziackiej 1658 roku. Dobrze

unia hadziacka została odtąd nigdy

gała idei Unii Hadziackiej.

sy, Rosję i Austrię. Jego własne do-

mała Ojczyzna Józefa Piłsudskiego i

rozumieli, że tylko w ramach sojuszu

nie spełnionym postulatem, któremu

Polska uznawała niepodległość

świadczenie przekonało go o tym, że

dlatego nie wyobrażał sobie bez niej

z narodami litewskim, białoruskim

tylko najszlachetniejsi z obu narodów

państwową URL i godziła się na oka-

niełatwe życie ma naród, nie posia-

przyszłej federacji narodów Europy

i ukraińskim Polska będzie mogła

pozostali wierni.

zanie jej pomocy w walce o wyzwo-

dający swego państwa. Studiując na

Środkowo-Wschodniej.

Zgadzam

rościć sobie prawa do bycia lide-

Obecnie sama ugoda, zarówno

lenie terenu Ukrainy z wojsk bolsze-

się z tymi historykami, którzy śmia-

rem regionalnym w Europie Środ-

jej duch jak i oryginalny, w staro-

Piłsudski i jego

polszczyźnie zapisany tekst, stanowi

słowa Piłsudskie-

W koncepcji federalizmu, jak w innych

otoczenie w kon-

swoiste memento dla przyszłych po-

go nie przekonały

polskich koncepcjach, Galicja

koleń obu narodów, że dopracowali

cepcji federali-

chłopów ukraiń-

się wspaniałych osiągnięć ducha

jednoznacznie była traktowana jako

zmu faktycznie

ludzkiego, które mogą być wzorem

skich, w których

część zintegrowana przyszłej Polski.

dla innych narodów i innych pokoleń,

próbowali wcielić

świadomości

zwłaszcza w obliczu tworzącej się

w życie idee Unii

słowo „Polak”

unii wszystkich narodów Europy. Sło-

kowej i Wschodniej. Dowodem tej

ło twierdzą, że Piłsudski nie tyle był

Hadziackiej 1658

wa z 7 punktu ugody-unii: „jak wolni

tezy może być chwalebna dwuch-

patriotą Polski, ile przez całe życie

występowało jako

z wolnymi, równi z równymi i zacni z

setletnia historia dawnej Rzeczy-

pozostawał patriotą Rzeczypospolitej.

roku.

synonim słowa

zacnymi” powinny widnieć we wszyst-

pospolitej, której moc wzrastała

Był romantykiem, wychowanym na

„pan”, a to znaczy

kich językach europejskich, nad

Wydziale Medycznym Uniwersytetu

dzięki ziemiom litewskim, białoru-

ideałach powstań szlacheckich XIX

wejściem do przyszłego parlamentu

gnębiciel itp.

w Charkowie, Józef Piłsudski do-

skim i ukraińskim.

w., których hasłem było: „Za wolność

wszystkich narodów Europy i rozpo-

brze poznał politykę rusyfikacji. Raz

Analogia między ideami Unii Ha-

naszą i waszą”. Jednak, Litwini byli

czynać ogólnoeuropejską konstytu-

na zawsze podjął decyzję o tym,

dziackiej a koncepcją federalizmu

innego zdania. Zechcieli samodziel-

wickich. Konwencja wojskowa zo-

cję, kiedy wreszcie będzie przyjęta.

że poświęci swe życie wyzwoleniu

jest widoczna także w stosunkach

nie budować własne państwo i nie

stała podpisana 24 kwietnia 1920

Z tego przesłania maja prawo sko-

Ojczyzny. W tamtej chwili w świado-

z Rosją. Historyk ukraiński, ks. Jurij

przystali na federację z Polską.

roku i stała się nieodłączną częścią

rzystać zarówno wszyscy dziedzice

mości młodego rewolucjonisty prze-

Mycyk, akcentuje na tym, że w bu-

Podobna sytuacja była na Bia-

umowy. Dzięki Polsce URL uznało

dawnej Rzeczypospolitej jak też i ci,

ważały przekonania socjalistyczne.

dowaniu Rzeczypospolitej Trojga

łorusi. Nowo utworzona Białoruska

13 państw świata.

którzy akceptują jego istotną treść, że

Jednak, dla Józefa Piłsudskiego

Narodów 1658 r. pozostawało miej-

Republika Ludowa nie miała wy-

Rząd polski udzielał URL także

na wolności wszystkich ugruntowana

socjalizm był jedynie środkiem do

sce także dla Carstwa Moskiew-

starczającego wsparcia ludności

pomocy materialnej. Zwłaszcza, 9

jest przyszłość i bezpieczeństwo Eu-

odzyskania przez Polskę niepodle-

skiego. Stwierdza on, że traktat w

miejscowej. Wobec tego, w polityce,

sierpnia 1920 r. została podpisana

ropy. I jak za czasów Hadziacza nie

brakło tej ugodzie jawnych i skrytych

głości, a nie celem końcowym. Nie

Hadziaczu nie był formalnie skiero-

dotyczącej Białorusi, Józef Piłsudski

polsko-ukraińska umowa finansowa,

wrogów, tak i dziś nie brak ich każde-

dziw, więc, że „wysiadł z pociągu

wany przeciwko Moskwie, ponadto,

zadecydował się oprzeć o miejsco-

która przewidziała udzielanie comie-

mu bliższemu spotkaniu Polski i Ukra-

socjalizm na stacji niepodległość.”

pozostawiał miejsce dla niej, jako

wą ludność polską. Spowodowało to

sięcznego kredytu rządu Rzeczy-

iny. Ale jak Hadziacz, zabity jak jego

Tak samo odbierał Piłsudski

równouprawnionego członka kon-

skutek odwrotny do zamierzonego.

pospolitej na wydatki administracji

twórcy, politycznie, przetrwał jako du-

koncepcję federalizmu Polski, która

federacji (p. Мицик Ю. Гетьман Іван

Chłopi białoruscy odwrócili się od

cywilnej URL w wysokości 25 mln

chowe przesłanie do obu narodów, że

narodziła się w środowisku Polskiej

Виговський. – К., 2004. – s. 44.). Jó-

Polaków i poddali się atrakcyjnym

marek polskich.

możliwa jest wciąż dla Polaków i Ukra-

Partii Socjalistycznej. Wówczas, gdy

zef Piłsudski, przy całym jego braku

obietnicom bolszewików.

Gwarancje prawne, polityczne,

ińców duchowa więź i droga wyjścia

socjalizm był dla Piłsudskiego środ-

akceptacji reżimu carskiego, pozo-

Sytuacja z Ukrainą wyglądała

finansowe i dyplomatyczne umowy

z animozji i uprzedzeń ku braterstwu

kiem do odzyskania niepodległości,

stawiał także miejsce dla Rosji w

jeszcze inaczej. Chodzi tu raczej

polsko-ukraińskiej  miały  miejsce

i przymierzu.

to federalizm stał się narzędziem

sojuszu równouprawnionych naro-

o Ukraińską Republikę Ludową. Inna

niemalże jednocześnie ze wspólnym

do jej umocnienia. Okazawszy się

dów. Przez całe życie, jak twierdzi

część ziem ukraińskich – Zachod-

antybolszewickim wymarszem na

(„Kurier Galicyjski” nr 23-24/

w niewygodnej sytuacji geopolitycz-

polski historyk Andrzej Nowak, trwał

nioukraińska Republika Ludowa

Kijów, który się rozpoczął 25 kwiet-

2008, 16.12.2008 r.)

nej – między Niemcami i Rosją – nie

w poszukiwaniach tzw. „trzeciej Ro-

latem 1919 roku była już zupełnie

nia 1920 r. pod hasłem polskich