WolNi z WolNymi

9

Kurier Galicyjski * 2010

kudak

wano od nowa. W roku 1806 ewaku-

się zrozumieć Michała Korybuta. Co

żupanie. Podobnie jak głowa, lewa

owano zwłoki, pochowane w krypcie

on mógł innego zrobić, gdyby się oka-

ręka mumii oderwana była od tułowia

pod spalonym kościołem, ekshumu-

zało (bo tak się najprawdopodobniej

w obrębie stawu barkowego.

jąc je do jednej, zbiorczej trumny.

okazało), że w krypcie nie ma już

Co to wszystko mogło znaczyć?

Na Świętym Krzyżu powstaje wię-

ciała Jaremy? Epitafium, początkowo

– Chyba tylko jedno. Grabieżcy wdarli

zienie. Początkowo tylko dla księży

na pewno znajdowało się w kościele.

się do krypty, rozbili trumnę, wycią-

gnęli zwłoki… Ktoś to potem poukła-

demerytów (skazani przez władze

Świadectwo przebywania w ogniu po-

dał, jak umiał, starając się przywrócić

duchowne za odstępstwa pod powo-

żaru widać było na kamiennej tablicy

choćby tylko pozory porządku.

łania, księża zdrożni), a od roku 1882

jeszcze przed ostatnią wojną świa-

władze carskie urządziły tu zwyczajne

tową. Ani Kaplica Oleśnickich, ani

więzienie karne.

krużganki, nigdy się nie paliły. A więc

Zwłoki, ale nie te

Zmarły niewątpliwie był mężczy-

Dopiero od roku 1936 do klasz-

ciało Jaremy MUSIAŁO znajdować

zną. Miał około 163 cm wzrostu. Na

toru wrócili zakonnicy. Ojcowie Mi-

się w krypcie pod kościołem. Czemu

więc po roku 1936 szukano Jaremy

podstawie  zdjęć  rentgenowskich

sjonarze Oblaci. Na Świętym Krzyżu,

ustalono wiek zmarłego na około 50 -

obok klasztoru Oblatów nadal istniało

w krypcie Oleśnickich, położonej pod

55 lat. Instytut Fizyki Politechniki Ślą-

więzienie. Tym razem polskie. Trwało

zupełnie innym budynkiem, niż ko-

ściół? Złośliwie można powiedzieć,

skiej w Gliwicach wykonał dwukrotne

tak, aż do wejścia Niemców we wrze-

że szukano w krypcie Oleśnickich, bo

badania fragmentów ciała mumii

śniu 1939.

metodą chronometrii radiowęglowej.

Badania wykazały, że mężczyzna,

którego zwłoki badano, naprawdę żył

Gmach trybunału Koronnego. miejsce diabelskiego sądu

w czasach Wiśniowieckiego. Ale na

badanych zwłokach nie ma żadnego

SzyMON KAzIMIERSKI

śladu po sekcji, jaką przeszły zwłoki

księcia jeszcze na Ukrainie. Cięcia

W roku 1635 na mocy de-

powinny być wyraźnie widoczne, bo

cyzji sejmu rzeczypospolitej,

sekcja obejmowała przecież całą

została zbudowana twierdza

klatkę piersiową i jamę brzuszną.

Kudak. Inicjatorem budowy

Mumia nie ma żadnych śladów po

twierdzy był wielki hetman ko-

sekcji, a jej narządy wewnętrzne za-

ronny stanisław Koniecpolski.

chowane są w prawidłowym porząd-

Projektantem i budowniczym

ku anatomicznym.

diabelska dłoń wypalona na

Kudaku został Guillaume de

Badany zmarły nie może być

blacie sądowego stołu

Vasseur de beauplan, fran-

księciem Wiśniowieckim, bo po

cuz, od 1630 roku w służbie

pierwsze jest na to za stary. Książę,

około 200 kilometrów, a więc mniej wię-

rzeczypospolitej, inżynier, ar-

pamiętajmy, gdy umierał, miał tylko

cej tyle, co trzecia część szerokości

chitekt i kartograf.

39 lat. W dodatku, badany zmarły nie

Bardzo często nazywa się Kudak

obecnej Polski. Nawet dzisiaj jest to

może być księciem Wiśniowieckim,

zamkiem, więc tym silniej podkreślę,

dystans poważny, wcale nie taki łatwy

bo nigdy nie przeprowadzano na nim

że Kudak żadnym zamkiem nie był.

do przebycia.

sekcji.

Był początkowo cztero bastionowym

Wtedy, na pewno, dwustukilome-

Przy okazji przeprowadzono ba-

fortem otoczonym wałem i fosą, który

trowa podróż była stokroć trudniejsza.

danie mumii na obecność arszeniku.

wspomagały dwa pół bastiony. Odbu-

A mimo to Kudak stanął 200 kilome-

Nie wiadomo, po co przeprowadzo-

dowany po zniszczeniu, w roku 1639

trów od jakiejkolwiek cywilizacji, na

no to badanie, skoro wykluczono,

Kudak stał się sześciu-bastionową for-

pustkowiu, a wokół siebie nie miał

aby mumia należała do Jaremy. No,

tyle zostało z pałacu Jeremiego w łubniach. chłopi byli

tecą w stylu najbardziej wtedy nowo-

żadnego sąsiedztwa!

ale badanie wykonano. Arszeniku

bardzo dokładni

czesnych umocnień Europy zachod-

Popatrzmy, więc, uważnie na

nie stwierdzono. Widzicie, więc Pań-

niej. Twierdzę otaczały dodatkowo

miejsce, gdzie zbudowano warownię

stwo, że nic, ale to naprawdę nic nie

już gdziekolwiek indziej wszystko było

Poszukiwania

wały ziemne z przedpiersiami, trzy fosy

i zadajmy sobie pytanie. – Po co było

wskazuje na to, aby badany zmarły

od dawna wypalone i spenetrowane.

ciała Jaremy

i dwa rzędy częstokołów. Trzynaście

Polsce wystawiać taką fortecę na ta-

był Jaremą Wiśniowieckim. Poza

Myślę jednak, że, pomijając złośli-

Po objęciu opactwa przez Ojców

armat, brązowych i żelaznych, goto-

kim bezludziu?

wszystkim, o czym mówiliśmy do tej

wostki, można znaleźć dość logiczny

Oblatów, w oparciu o istniejącą w

wych było do rozpoczęcia strzelania.

Zaraz ktoś podpowie, że Ku-

pory, badany był na pewno, od Wi-

powód takiego akurat postępowa-

krużganku tablicę Michała Korybuta,

Stare ryciny, przedstawiające Ku-

dak był przecież pierwszą placówką

śniowieckiego wyższy. Książę był po

nia. Trzeba tylko wyjść z fałszywego

postanowiono odszukać miejsce po-

dak jako gotyckie zamczysko z wieża-

obronną Rzeczypospolitej. Jej tar-

prostu niski. Miał niewiele ponad 150

założenia, że epitafium od samego

chowania księcia Wiśniowieckiego.

mi i blankowanymi murami obronnymi,

czą, jej przedmurzem. Warował jak

centymetrów wzrostu. „Dzielny to był

początku jego istnienia umieszczono

Do przeszukania była właściwie tylko

są bzdurą. Jeśli już można przyrównać

pies. Czuwał nad bezpieczeństwem,

pan bardzo i lubo przy małym wzro-

w klasztornym krużganku. Wobec ta-

krypta pod Kaplicą Oleśnickich, bo

twierdzę kudacką do czegoś, przy-

czy co tam jeszcze. Tak się zresztą

ście” – jak o księciu pisały kroniki. W

kiego założenia, miejsce pochowania

krypta pod kościołem dawno już zosta-

równujmy ją raczej do nowoczesnych

najczęściej przedstawia motywy po-

sumie, badanie wyklucza, aby zwłoki

trumny Jaremy nie było określone

ła wypalona i opróżniona. Po otwarciu

wtedy fortyfikacji Zamościa, a nie do

wstanie tej fortecy. Ale takie gadanie,

leżące na Świętym Krzyżu były zwło-

jednoznacznie i mogło znajdować się

krypty Oleśnickich znaleziono w niej

starego, pokrzyżackiego Malborka.

proszę Państwa, jest zwyczajną lipą.

kami księcia Wiśniowieckiego.

w krypcie Oleśnickich. Centralnie, ja-

kilka pochówków i jedną, centralnie

Prawdziwe zagrożenie nadchodziło

koby „honorowo” umieszczona trumna

ustawioną trumnę, w której znajdowa-

do Polski z innej strony.

twierdza na bezludziu

w krypcie Oleśnickich, mogła się wy-

ły się jakieś zmumifikowane zwłoki.

nierozwiązana zagadka

Kudak wzniesiony został na pra-

To były stałe, podobne do wydep-

Tak naprawdę, nie wiemy, jak wy-

dawać trumną księcia Wiśniowieckie-

Właściwie, dlatego tylko, że trumna

wym, wysokim brzegu Dniepru, tuż

tanych gościńców, trasy tatarskich

glądał Jarema Wiśniowiecki. Portret,

go. Jak, więc, Państwo widzicie, w

zajmowała centralne miejsce w kryp-

przy wodzie, w miejscu, gdzie znajdo-

napadów znane każdemu dziecku.

uznawany dotychczas jako wizerunek

nazwaniu zmumifikowanego niebosz-

cie, okrzyknięto ją trumną księcia Wi-

wał się pierwszy, licząc od góry rzeki,

Nie trzeba było zostać hetmanem,

księcia, najprawdopodobniej należał

czyka z krypty pod kaplicą Oleśnickich

śniowieckiego. Miejsce umieszczenia

poroh Kudacki. Obecnie miejsce, na

żeby o tym wiedzieć. Tatarzy, aby nie

do kogoś innego. Mały, gruby i wesoły,

księciem Wiśniowieckim, nie ma ab-

trumny uznano, bowiem za honorowe,

którym stała forteca, jest zalane spię-

przeprawiać się przez dopływy głów-

– bo takim zapewne był książę, bardziej

solutnie nic pewnego, a rzecz cała

a więc godne księcia i bohatera. Nie

trzonymi wodami Dniepru i znajduje

nych rzek, prowadzili swe szlaki po

pasuje do portretu z Muzeum Wojska

oparta jest tylko na pobożnych ży-

ma nigdzie ani jednego przekazu, któ-

się 10 km poniżej miasta Dniepro-

działach wodnych.

Polskiego, który też przypisywany

czeniach miłośników polskiej historii

ry by mówił, że księcia kiedykolwiek

pietrowska. Teraz tak to wygląda, ale

Szlak „Czarny” – między Dnieprem

jest Wiśniowieckiemu. Co naprawdę

i tradycji.

pochowano w krypcie Oleśnickich.

wtedy?

i Bohem, na Wołyń. Szlak „Kuczmań-

stało się ze zwłokami Jaremy? Czy

10 września 1980 roku doszło z

Przeciwnie. Wiele wskazuje na to, że

„Ostatnie ślady osiadłego życia

ski” – między Bohem i Dniestrem, na

wyrzucili je na śmietnik Szwedzi? Czy

inicjatywy profesorów Jana Widackie-

po przywiezieniu przez księżną Gry-

kończyły się, idąc ku południowi, nie-

Podole. Szlak „Wołoski” – z Budziaku

spłonęły w pożarze kościoła? – nie

go i Zdzisława Marka do gruntownego

zeldę trumny Jaremy, zakonnicy zło-

daleko za Czehrynem ode Dniepru,

na Ruś Czerwoną. A straty? – Proszę

wiemy i chyba nigdy nie będziemy

przebadania (włącznie z wykonywa-

żyli ją do krypty pod kościołem, krypty

a od Dniestru – niedaleko za Huma-

bardzo!

tego wiedzieć.

niem zdjęć rentgenowskich) zacho-

klasztornej, jak się wtedy mówiło. To

niem, a potem już hen, ku limanom

Jedynie w latach, poprzedzają-

Mumia na Świętym Krzyżu będzie

wanej na Świętym Krzyżu mumii,

dlatego Michał Korybut umieścił swoją

i morzu, step i step, w dwie rzeki jakby

cych budowę Kudaku i tylko z Rusi

zapewne przez następne stulecia

uznanej za zwłoki księcia Jeremiego

tablicę w kościele, nie w kaplicy Ole-

w ramę ujęty”. – To Henryk Sienkiewicz

Czerwonej, Tatarzy porwali i uprowa-

udawała Jaremę, a że wszystkiego,

Wiśniowieckiego. Już pierwsze oglę-

śnickich. Można tylko się spierać, czy

i jego opis tak zwanych Dzikich Pól.

dzili ponad 100 tysięcy ludzi, a 24 ty-

czego ten książę dokonał i ze wszyst-

dziny wypadły dla wszystkich zaska-

w krypcie zakonnej znajdowały się

Nie mamy powodu, aby w kwestiach

siące zamordowali. Już nie liczę tego,

kiego, co ten książę powiedział, w

kująco. Trumna okazała się być prze-

wtedy zwłoki Jaremy, czy może już

geografii dawnej Ukrainy panu Sienkie-

co spalili, nie liczę rannych, nie liczę

pamięci potomnych pozostanie tyl-

rabiana, lub remontowana??! Zwłoki

ich tam nie było? Może już wcześniej

wiczowi nie wierzyć. Czehryn był więc

innych strat materialnych, uprowadzo-

ko „…mordować tak, by wiedzieli że

nie były ubrane! Poprzykrywane

uległy zniszczeniu przez plądrujących

wtedy ostatnim miastem zasiedlonej

nego bydła czy koni. Czemu, więc, tu-

umierają”.

tylko najdziwniejszymi fragmenta-

wszędzie Szwedów? Dziwnie wyglą-

części Ukrainy, a tuż za Czehrynem

taj nie zbudowano nowoczesnej, eu-

mi tkanin. Rozpoznano na przykład

da polski król, który nie wyprawia ojcu

należało się spodziewać pustkowia

ropejskiej fortecy? Czemu postawiono

połówkę damskiego gorsetu. Głowa

pogrzebu, a zadowala się tylko zawie-

(„Kurier Galicyjski” nr 5/2008,

Dzikich Pól. Od Czehryna do obecne-

ją gdzieś, hen, na niewyobrażalnym,

mumii była oderwana od ciała. Spo-

szeniem na ścianie kościoła poświę-

17.03.2008 r.)

go Dniepropietrowska jest w linii prostej

pardon, zadupiu, a nie tam, gdzie

czywała na kilkakrotnie złożonym

conego mu epitafium. Ale postarajmy