Wydanie specjalne

30

2010 * Kurier Galicyjski

ostatNi z jaGielloN W

temu, że zdaje sobie sprawę z tego,

jak trudnym było to porozumienie z

WłodZImIErZ osadcZy

1920 r. Prezydent Rzeczypospolitej

podkreślił również doniosłość tego

niej na bazie wspólnoty interesów i

tytułu tego użyłem przed

aktu, który „przynieść miał odbudo-

europejskich wartości. Jak w czasach

kilkoma tygodniami, w swym

wę państwowości ukraińskiej”. Jest

zmierzchłych, tak i teraz, zdawano

wystąpieniu w Lubelskim try-

to wydarzenie nie tylko należące do

sobie sprawę, iż osią tego projektu,

bunale Koronnym, dla przed-

historii, ale i mające ogromny wpływ

powinno stać się porozumienie pol-

stawienia twórców sojuszu

na kształtowanie się współczesnych

sko-ukraińskie. Dawna Rzeczpospo-

polsko-ukraińskiego z 1920 r.

stosunków polsko-ukraińskich. „I Pol-

lita Obojga Narodów bowiem tylko z

– Józefa Piłsudskiego i sy-

ska, i Ukraina dopiero dzisiaj, po od-

imienia była państwem polsko-litew-

mona Petlury. Jak i poprzed-

zyskaniu suwerenności, mogą odda-

skim, w rzeczywistości jak Korona,

nie inicjatywy, zorganizowane

wać należny hołd tym dwóm wielkim

tak i Wielkie Księstwo, składały się w

przez centrum UcraInIcUm

ludziom. Dla współczesnych stosun-

znacznej mierze z tzw. ziem ruskich –

w Lublinie, uroczysta akade-

ków polsko-ukraińskich jest niezwy-

współczesnej Ukrainy i Białorusi. Stąd

mia poświęcona 90. roczni-

kle ważne, że Józef Piłsudski i Semen

też, tak ważne miejsce w polityce ze-

cy niewykorzystanej szansy

Petlura to nie tylko przywódcy swoich

wnętrznej śp. Prezydenta zajmowały

stworzenia trwałych podwalin

narodów w kluczowych momentach

sprawy, dotyczące Ukrainy.

środkowoeuropejskiej prze-

dziejów, ale także twórcy sąsiedzkie-

Mimo wielkiej, przykładnej tradycji

strzeni geopolitycznej, od razu

go porozumienia, które przeszło do

historycznej i wieków normalności, w

znalazła poparcie Prezydenta

historii pod ich nazwiskami. Uznać ich

relacjach polsko-ukraińskich tematy te

rzeczypospolitej Polskiej.

W kontekście ostatnich wydarzeń i

możemy za patronów przyjacielskich

w sferze ideowej zdominowały „waż-

głębszej refleksji nad osobą i dokona-

związków między Rzeczpospolitą

kie” zagadnienia, nawiązujące do naj-

niami śp. prof. Lecha Kaczyńskiego,

Polską i Ukrainą obecnej doby”.

nowszej historii, naznaczonej drama-

jako Głowy Państwa Polskiego, trud-

Składając hołd Prezydentowi Ka-

tycznymi doświadczeniami z okresu II

no się oprzeć myśli, że oto żegnamy

czyńskiemu, nie mogę nie wspomnieć

wojny światowej.

tak naprawdę ostatniego z kontynu-

też o jego bliskim współpracowniku śp.

Prezydent, zresztą jak i wszyscy

atorów polityki domu Jagiellońskiego.

Ministrze Mariuszu Handzliku, który

poszukujący uczciwego porozumienia

Była ona skierowana na wzmocnienie

tak wielką wagę przywiązywał do tego,

między Polakami i Ukraińcami, mieli

sojuszu narodów Międzymorza – tzw.

by relacje polsko-ukraińskie przybrały

nieproste wyzwanie. Po stronie ukra-

Europy Środkowo-Wschodniej. Jed-

właściwych kształtów i opierały się na

ińskiej, jako naturalny sojusznik, po-

nak nie poprzez podboje, ale łącząc

wielkim doświadczeniu dziejowym,

strzegany był tzw. obóz „pomarańczo-

drogą kolejnych unii „wolnych z wol-

płynącym ze spuścizny wielonaro-

wy”, uchodzący za wyraziciela dążeń

nymi i równych z równymi”. Polityka

dowej Rzeczypospolitej, tworzonej w

proeuropejskich i demokratycznych.

śp. minister mariusz Handzlik na konferencji w Lublinie

taka wytworzyła nową rzeczywistość

ciągu wieków przez różne narody. Bę-

Dla wielkiego celu, jakim miało być

polityczną na styku jakże sobie od-

dąc Podsekretarzem Stanu w Kance-

Dopiero po tym, jak zdyskredy-

hetmanowi Iwanowi Mazepie, zorga-

partnerstwo strategiczne, przymykano

miennych potęg – europejskiego

larii Prezydenta RP, odpowiadał on za

towany idol Majdanu, poniósł dru-

nizowanej przez Centrum UCRAINI-

oczy na sprawy bardzo istotne, mające

Zachodu, przejawiającego się w sto-

stosunki międzynarodowe. Z wielkim

zgocącą klęskę w wyborach i w myśl

CUM w Lublinie, w dniach 4-5 grudnia

zasadnicze znaczenie w nowoczesnej

sunku do narodów środkowoeuropej-

uznaniem odnosił się do wszystkich

zasady, że „po mnie niech się cały

2009 r. Prezydent powiedział, że był

świadomości historycznej Polaków,

skich w bardzo agresywnej postaci

inicjatyw, podejmowanych przez Cen-

świat wali” – wpuścił ducha podziału

to: „polityk wybitny, znacznie wyprze-

dotyczące martyrologii cywilnej ludno-

niemieckiego natarcia „Drag nacht

trum UCRAINICUM i zawsze śpieszył

w narodzie i niezgody w stosunkach

dzający swoje czasy”. A dalej zazna-

ści na Kresach, zgładzonej w sposób

Osten” oraz euroazjatyckiego mocar-

z poparciem i pomocą dla naszej

między pobratymczymi, bardzo so-

czał – „Jego nadrzędnym celem stała

okrutny przez nacjonalistów ukraiń-

stwa, które na drodze od Księstwa

działalności. Odczytując 19 marca,

bie bliskimi krajami, Prezydent Polski

się wolność i niezależność ojczystej

skich. Przeżywając euforię z powodu

Moskiewskiego do Imperium Rosyj-

w lubelskim Trybunale Koronnym list

wypowiedział stanowczy protest w

ziemi [...] Iwan Mazepa był człowie-

zwycięstwa demokracji na kijowskim

skiego dokonywało nieustających

Prezydenta do uczestników akademii,

sprawie gloryfikacji na Ukrainie katów

kiem o szerokich horyzontach, wy-

Majdanie, wolało się nie dostrzegać,

podbojów, kierując swe zakusy tery-

poświęconej sojuszowi Piłsudski-Pe-

ponad 100 tys. Polaków, którzy zgi-

kształconym i otwartym na nowe idee.

że obok liderów sił, wspieranych

torialne również na zachód. W ciągu

tlura, p. Minister ze wszech sił zachę-

nęli „tylko dlatego, że byli Polakami”.

Rola, jaką odegrał w polityce i historii

przez Polskę, bardzo blisko stały oso-

wieków logika dziejów specjalnie się

cał nas do kontynuacji tej sprawy. Tuż

Zaznaczył on w swym oświadczeniu z

óczesnych państw i narodów, została

by bądź to instytucjonalnie związane

nie zmieniła. Jedynie na samej prze-

po Świętach Wielkiej Nocy umówili-

4 lutego 2010 r., że takie kroki „godzą

doceniona w kulturze europejskiej.

z obozem nacjonalistycznym, bądź

strzeni Międzymorza coraz trudniej

śmy się na spotkanie w Warszawie.

w proces dialogu historycznego i po-

Wybitne utwory poetyckie, muzyczne

też ideowo całkowicie identyfikujące

można było osiągnąć porozumienie

Niestety, przybyliśmy już na pogrzeb.

jednania. Bieżące interesy polityczne

i malarskie poświęcili mu twórcy w

się ze środowiskami, nie mogącymi

pomiędzy państwami, tworzącymi

Pożegnaliśmy Pana Prezydenta, po-

zwyciężyły nad prawdą historyczną”.

Europie Wschodniej i Zachodniej. Po-

uchodzić za wyrazicieli idei uczciwe-

ongiś potężny blok polityczny, prze-

żegnaliśmy współtowarzyszy jego

Razem z tym, śp. Prezydent

stać Iwana Mazepy znacząco wpływa

go pojednania polsko-ukraińskiego.

ciwdziałający agresywnym zakusom

ostatniej podróży, w tym pożegnali-

Kaczyński, pokazując głęboką wie-

również na świadomość historyczną

Wielokrotne wypowiedzi ukraińskie-

ze wschodu i zachodu.

śmy Naszego Przyjaciela Mariusza

dzę historyczną i bardzo subtelną

współczesnych Ukraińców, czego

go prezydenta wprawiały w kłopoty

Sam Pan Prezydent niechętnie

Handzlika.

wrażliwość na kwestie, związane z

dowodem jest chociażby powstały

tych w Polsce, którzy szczerze pra-

identyfikował się z metaforycznym

Odejście tylu wspaniałych łudzi

dążeniem narodu ukraińskiego do

niedawno film pod tytułem „Modlitwa

gnęli urzeczywistnienia europejskich

określeniem „polityki jagiellońskiej”.

powinno jednak zachęcić nas do

niepodległości, z całego serca po-

za hetmana Mazepę”.

planów dla jego państwa. Poważne

Na obiedzie, wydanym na cześć swe-

kontynuacji wielkiego dzieła, historia

pierał wszelkie inicjatywy, związane

rozterki miał senat Katolickiego Uni-

go ukraińskiego kolegi, 9 września

którego sięga zmierzchłych czasów,

z przywoływaniem postaci, które po-

Jak już wspomniałem na począt-

wersytetu Lubelskiego Jana Pawła II,

2009 roku, w czasie toastu powie-

w której zapisane są chwalebne do-

przez szlachetną i heroiczną służbę

ku, tak się złożyło, że swój ostatni

wyróżniając w szeregu przywódców

dział, że nie realizuje planów Jagiel-

konania najpotężniejszego w swym

swemu narodowi i swej ojczyźnie,

list, dotyczący stosunków polsko-

państw-sukcesorów Unii Lubelskiej

lonów, tylko swoją politykę zewnętrz-

czasie Domu Jagiellonów, a współ-

zyskały powszechne uznanie i nie

ukraińskich śp. Prezydent Kaczyński

honorowym doktoratem także ukra-

ną. Razem z tym, w powszechnym

cześnie wzbogacone imionami wybit-

budzą kontrowersji, przynajmniej w

skierował do zebranych w Lublinie

ińskiego lidera, który w swej retoryce

odbiorze, polityka ta jednoznacznie

nych polityków – Prezydenta Rzeczy-

środowiskach popierających myśl o

uczestników uroczystej akademii,

coraz częściej przywoływał jako przy-

oceniana była w kategoriach realiza-

pospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskigo

niepodległości Ukrainy. Tak, w swym

poświęconej 90. rocznicy sojuszu pol-

kład bohaterstwa – siły jednoznacznie

cji ambitnego programu – integracji

i Podsekretarza Stanu w Kancelarii

liście, skierowanym do uczestników

sko-ukraińskiego Józefa Piłsudskiego

i bezdyskusyjnie, w sposób drama-

krajów Europy Środkowej i Wschod-

Prezydenta Mariusza Handzlika.

konferencji, poświęconej kozackiemu

i Symona Petlury. Dając świadectwo

tyczny, wpisane w polską historię.

zmiana paradygmatu...

Drugim paradygmatem to jest para-

Wypowiedź

dygmat narodowy Gruszewskiego, któ-

prof. Leonida Zaszkilniaka

Wiele lat zajmuję się ukraińsko-

ry dziś świętujemy, za który walczyliśmy.

zumieć, uświadomić, pracować i żyć

stało się to bez żadnej zmiany

i Polska, i Ukraina jeszcze bardzo sil-

polskimi stosunkami. Nieraz bywałem

Wbrew pozorom – marksistowski czy

dla przyszłości.

paradygmatu. Taka zmiana, taka poli-

nie w niej tkwią.

w Polsce, mam wielu polskich przy-

radziecki paradygmat oraz paradyg-

tyczna rewolucja nie potrzebuje zmiany

Za czasów komunistycznych nie

jaciół, kolegów na różnych uniwersyte-

mat narodowy, są do siebie podobne.

naukowego paradygmatu. Naprawdę

było lepszej historiografii aniżeli polska.

Wypowiedź

tach i w różnych miastach. Mam po pro-

Zmiana paradygmatu jest możliwa

stało się to wszystko przy istniejących,

Brak nowego paradygmatu jest bardziej

prof. Jarosława Hrycaka

stu przyjaciół wśród Polaków i powiem

wówczas, kiedy gromadzi się pewna

- Coś bardzo ważnego stało się w

skomplikowanych paradygmatach, któ-

odczuwalny w ukraińskim wypadku ani-

wam, że nigdzie i nigdy nie miałem

liczba faktów, które mu przeczą, nie

polsko-ukraińskich stosunkach 20 lat

re znaliśmy i z których korzystaliśmy.

żeli w polskim dlatego, że ciągle istnieje

żadnych trudności w kontaktach z

dają odpowiedzi. Zmiana taka będzie

temu. To była polityczna rewolucja, że

Uważam, że ani polscy, ani ukra-

sowiecki paradygmat (nie nazywam go

nimi, nawet jeśli dotyczyły one proble-

łatwiejsza wówczas, gdy jest źle. Para-

Ukraińcy i Polacy potrafili się pojed-

ińscy historycy nie są zdolni zmienić

marksistowskim, dlatego, że był on wul-

mów historycznych i tych, na co dzień.

doksalnie, im gorsza sytuacja, tym lep-

nać. Potrafili, chociaż przeszli ciężką

paradygmatu. Zmiana paradygma-

garną mieszanka marksizmu z carską

Każdy miał własne zdanie, ale zawsze

sza będzie zmiana. Tylko w warunkach

krwawą drogę strasznej historii i oba

tu to rewolucja. to nie gromadzenie

imperialną ideologią). Według niego

znajdowaliśmy wspólny język. Z pew-

głębokiego kryzysu jest możliwa taka

narody były winne temu, co się stało.

wiedzy, a coś poza nim, co w pewnym

Ukraińcy mają tylko takie wyjście, żeby

nością najlepszym wyjściem i decyzją

zmiana paradygmatów. Mogę więc

Uważam, że to jest polityczna rewolu-

momencie wybucha. Paradygmaty

łączyć się z rosyjskim narodem i w wal-

byłoby puszczenie w niepamięć całej

podzielić się ze wszystkimi nadzieją –

cja, lokalne pojednanie.

we Wschodniej Europie powstawa-

ce przeciw Zachodowi budować komu-

dawnej historii ukraińsko-polskich sto-

mamy dobre szanse.

Europa zaczynała się dzięki fran-

ły przeważnie poza jej granicami.

nizm gdzie nie byłoby żadnego narodu,

sunków i rozpoczęcie wszystkiego z

(fragmenty wypowiedzi w dyskusji polskich

cusko-niemieckiemu pojednaniu 50 lat

Wschodnia Europa doznała wpływu

ale wszyscy by rozmawiali językiem ro-

i ukraińskich historyków na temat „Zmiana

czystej kartki. Proponuję jednak inną

temu. Uważam, że to, czym było fran-

wszystkich modernistycznych epok.

syjskim. Uważano w 89 roku, że sche-

paradygmatu w badaniach najnowszej

opcję. Należy lepiej poznać historię,

cusko-niemieckim pojednaniem dla

Żeby nastała zmiana paradygmatu,

mat taki po prostu umrze. Niestety nie

historii Polski i Ukrainy”. 11 września 2009.

historię przedstawioną przez wiele

Zachodu, tym jest polsko-ukraińskie

Wschodnia Europa powinna przestać

umiera, jeszcze tu jest i bardzo często

Lwowska Biblioteka im. Stefanyka)

osób. Lepiej poznać po to, żeby zro-

dla Wschodu.

być Wschodnią Europą. Tymczasem

możemy się z nim zetknąć.