tadeusza olszańskiego

23

Kurier Galicyjski *17 – 29 września 2010

wzorem i coraz mu bliżej do nas. W

mity Westerplatte

tym mieście też urodził się, miesz-

ka i tworzy najwybitniejszy pisarz

współczesnej Ukrainy – Jurij Andru-

chowicz. Świetnie, jak ongiś Iwan

Franko, mówi on po polsku i nie na-

zywa inaczej Iwano-Frankiwska, jak

pieszczotliwie Staszkiem lub Fran-

kiem! A jego tłumaczona na wiele

Opracował

języków, w tym oczywiście również

KRzyszTOf szymAńsKI

na polski, krytyczna wobec czasów

zdjęcia archiwalne

komuny, mądra proza, przepojona

Pancernik schlezwig-Holstein

jest charakterystyczną dla Karpat

w akcji

Heroiczna obrona Wojsko-

nutą nostalgii i tolerancji. I jest coś

wej strażnicy Tranzytowej

z Andruchowicza na zamienionej

A sam mjr Sucharski zmarł w Neapolu

na Westerplatte była symbo-

w reprezentacyjny deptak miasta

30 sierpnia 1946 roku.

lem wytrwałości polskiego

dawnej głównej ulicy Sapieżyńskiej.

Niemcy nie spodziewali się tak

żołnierza, jego bohaterstwa

Mnóstwo urodziwej, pogodnej mło-

zaciętej obrony i wstrzymali ataki na

w obliczu przeważającego

dzieży, z reguły serdecznej wobec

Strażnicę. Sporadycznie ostrzelali ją

wroga i wierności Ojczyźnie.

polskich gości. Sporo tej studenc-

tylko 3 września.

Jak by tam teraz nie opisy-

kiej młodzieży. Jedna dziesiąta

W obrońców jednak wstąpiła otu-

wano obronę tego polskiego

250-tysiecznego dziś miasta!

Kapitulacja. Od prawej w polskich mundurach: por. Grodec-

cha, gdy z nasłuchu radiowego dowie-

skrawka w Wolnym mieście

Obroniła się też w minionych, trud-

ki(w berecie), kpt. Dąbrowski, ppor. Kręgielski, kpt. słaby

dzieli się, że Francja i Anglia wypowie-

Gdańsku, to jej znaczenie się

nych latach polska mniejszość. Prze-

działy Niemcom wojnę.

nie zmieni.

trwała do rozpadu Związku Radziec-

5 września stan majora Suchar-

O Wolnym Mieście Gdańsk, histo-

kiego i z nastaniem Ukrainy uzyskała

skiego poprawił się i znów zwołał on

rii jego powstania w 1920 roku i pra-

w 1990 roku możliwość powołania

naradę z propozycją kapitulacji. Z ze-

wach, jakie mieli tu Polacy, pisaliśmy w

własnych stowarzyszeń i co najważ-

branych oficerów i podoficerów tylko

poprzednim numerze „Kuriera Galicyj-

niejsze – wysyłania polskich dzieci na

Dąbrowski i Grodecki byli przeciwni

skiego”. Z tym sztucznym wytworem

kolonie do Polski. W tym pierwszym

kapitulacji. Twierdzili, że Niemcy i tak

politycznym związana jest nieroze-

okresie do polskości na terenie daw-

wszystkich rozstrzelają, więc lepiej

rwalnie historia początku II wojny świa-

nego województwa przyznało się oko-

zginąć z bronią w ręku. Na tej nara-

towej. Obrona przez nieliczną załogę

ło 3500 osób. Zaś w Iwano-Frankiwsku

dzie nie podjęto ostatecznej decyzji.

Wojskowej Składnicy Tranzytowej

2000. Z tego 40 procent z wyższym

Tymczasem Niemcy po krótkiej

stała się elementem propagandowym

wykształceniem. Z biegiem czasu,

przerwie postanowili atakować znów.

jak dla Polaków, tak i dla Niemców.

a zwłaszcza w perspektywie otrzyma-

5 września przygotowali przedpole

W pierwszych dniach września 1939

nia Karty Polaka i ułatwień wizowych,

saperzy, a 6 próbowano podpalić

roku Polacy z uwagą nasłuchiwali ko-

ilość ta znacznie się powiększyła. Do

Strażnicę cysterną z benzolem. Tylko

munikatów radiowych o tym, że „We-

dwóch, najbardziej liczących się to-

dzięki rozkręceniu części torów przez

sterplatte jeszcze się broni”. Niemcy

warzystw kultury polskiej im. Fran-

obrońców, próba się nie udała.

z ataku na polską strażnicę zrobili wi-

ciszka Karpińskiego oraz „Przyjaźń,”

7 pancernik znów prowadził ostrzał.

zytówkę propagandową rozpoczęcia

należy w sumie 200 osób. Kierowane

do ataku ruszyły kompanie szturmo-

wojny. Ustawili w najdogodniejszych

przez Lucynę Kubicką towarzystwo

we, ale po kilkudziesięciu minutach

miejscach reporterów, żeby w prasie

„Przyjaźń” sprawuje opiekę na cmen-

rozpoznania, wycofali się. Niemcy

pokazać siłę ognia niemieckiego pan-

tarzem w Czarnym Lesie. Natomiast

sprowadzili ciężkie moździerze. Ich

cernika. W późniejszych opisach walk

prowadzone przez Wandę Ridosz to-

ostrzał zadał obrońcom największych

nazywali je „małym Verdum”.

warzystwo im. Karpińskiego zaopie-

szkód – burzył bunkry.

Według ustaleń międzynarodo-

kowało się z kolei zorganizowanymi

Kolejna narada oficerów. Dąbrow-

wych, strona polska na Westerplatte

w 2005 roku polskimi klasami, które

ski i Grodecki znów są przeciw kapi-

mogła mieć 88 żołnierzy. Ale Polska

znalazły siedzibę w gimnazjum w

tulacji. Jednak duże zniszczenia po

przewidując możliwość wybuchu woj-

dawnym klasztorze urszulanek. Mówi

ostatnich ostrzałach, straty w ludziach,

ny w sposób dyskretny doprowadziła

się, że to polska szkoła. To ważny

brak wody, kończąca się amunicja

załogę strażnicy do stanu 206 żoł-

przyczółek odradzania się polskiej

– wszystko to sprzyjało ostatecznej

nierzy. Wszystkie budynki, stojące w

inteligencji. Zresztą, środowisko pol-

decyzji o kapitulacji. Tym bardziej, że

strefie Strażnicy zostały w dyskretny

skiej inteligencji istnieje, tworzy. Cór-

nasłuchy radiowe przynosiły coraz

sposób wzmocnione i przekształcone

ka polskiego poety ze Stanisławowa,

posępniejsze wieści. O ataku sojuszni-

w bunkry. Żeby nie były widoczne te

Jerzego Wasidłowa – Żanna, która

Gest uznania wobec dowódcy mjr. sucharskiego

ków nie było mowy.

zmiany od zewnątrz (Niemcy pilnowa-

wyszła za mąż za Ukraińca Koma-

Na 8 Niemcy szykowali general-

li wszelkich zmian), Polacy wbudowy-

ra, doktoryzowała się niedawno na

jeden pojedynczy wystrzał z pisto-

Dąbrowski, zastępca komendanta,

ny szturm dużymi siłami z użyciem

wali betonowe konstrukcje wewnątrz

Uniwersytecie Lubelskim. Napisała

letu. Ale za 8 minut od potężnego

por. Grodecki i lekarz kpt Słaby. Re-

artylerii, pancernika, moździerzy i lot-

pomieszczeń.

kapitalną, liczącą ponad 400 stron

huku zatrzęsły się szyby w oknach

lacje z dalszych wydarzeń są różne.

nictwa. W tym wypadku los obrońców

Według planów Sztabu General-

rzecz „Trzecie miasto Galicji – Sta-

– dwa pierwsze pociski z pancerni-

Sucharski, jako dowódca w obliczu

Strażnicy byłby przesądzony.

nego, obrona Strażnicy przez załogę

nisławów i jego architektura w okresie

ka „Schlezwig-Holstein” wpadły do

strat i wykonania zadania (utrzyma-

7 września o 9.50 obrońcy wywie-

miała trwać 6 godzin. Po zniszczeniu

autonomii Galicyjskiej”. O tym kto,

zatoki. Po kilku minutach ogień arty-

nia placówki przez 12 godzin), propo-

szają białe flagi, wynoszą rannych na

wszystkich dokumentów załoga mia-

kiedy, gdzie i co zbudował. Dziesiątki

lerii pancernika przerwano i zaczęto

nuje kapitulację. Co dalej zaistniało

powietrze, przygotowują się do nie-

ła się poddać. Dowódcą Strażnicy

nazwisk – Jan Babczyszyn, Fryderyk

ostrzał Strażnicy z broni maszynowej

pomiędzy oficerami nie wiadomo. Z

woli. Heroiczna obrona skończona.

w grudniu 1938 roku zostaje major

Janusch, Alfred Kamieniobrodzki, Jan

z drugiego brzegu kanału. O 4.50 do

powojennych relacji żołnierzy po tej

Straty wśród obrońców – 15 zabitych

Henryk Sucharski – zawodowy ofi-

Tomasz Kudelski, Józef Łapicki, Jan

Dowództwa Marynarki w Gdyni mjr

naradzie, dowództwo przejął kpt Dą-

i kilkudziesięciu rannych. Straty Nie-

cer, który swoje doświadczenie bo-

Pawłowicz, Franciszek Skowron, że

Sucharski wysłał meldunek o rozpo-

browski. To on wspólnie z por. Gro-

mieckie – 53 zabitych i 120 rannych.

jowe zdobywał w walkach z bolsze-

wymienię tylko kilku. To oni na przeło-

częciu działań bojowych. Około 7 na-

deckim kierowali dalszą obroną, aż

Niemcy z niedowierzaniem oglą-

wikami w 1920 roku. Po ukończeniu

mie minionych stuleci zaprojektowali

stąpił atak kompanii szturmowej. Na-

do wymuszonej kapitulacji. W dalszej

dali polskie umocnienia. Dziwił ich

kursów specjalistycznych zostaje

i zbudowali kamienice, szkoły, szpita-

potkała zmasowany ogień obrońców

części obrony mjr Sucharski był jak-

sposób powstania bunkrów pod ich

skierowany na dowódcę Strażnicy

le, pocztę, dworzec, teatr, elektrow-

i straciła 50 żołnierzy. Ale straty są

by przybity, nie pokazywał się wśród

nosem i to, że spoza tak słabych

na Westerplatte.

nię, które do dziś świadczą o polskich

też i wśród obrońców. Przygotowa-

żołnierzy.

umocnień tak długo Polacy potrafili

31 sierpnia 1939 roku na Wester-

korzeniach miasta. Z wydaną przez

ne bunkry nie są zdolne wytrzymać

W latach 90. pojawiła się relacja

się bronić. W geście uznania, pozwo-

platte przybywa szef Wydziału Woj-

krakowskie Międzynarodowe Cen-

ogień pancernika. Po 12 godzinach

wydarzeń. Według niej, mjr Sucharski

lili dowódcy obrony majorowi Suchar-

skowego Komisariatu Generalnego

trum Kultury, świetnie udokumento-

walk bez jakiegokolwiek powodze-

wywiesił białą flagę na dachu budyn-

skiemu zachować w niewoli szablę

RP. W rozmowie w cztery oczy z do-

waną oraz bogato ilustrowaną książ-

nia, Niemcy postanawiają wykorzy-

ku koszar. Kpt Dąbrowski miał ten

oficerską. Obrońcy placówki stali się

wódcą placówki oznajmia, że Strażni-

ką w ręku odszukujemy kolejne ka-

stać lotnictwo. Bombowce nurkujące

symbol kapitulacji zedrzeć i z ostrymi

za życia bohaterami, pisano o nich

ca ma bronić się nie 6 a 12 godzin,

mienice Chowańców i Hauswaldów,

zadają najdotkliwszych strat obroń-

słowami rzucić Sucharskiemu pod

wiersze…

że obrońcy nie mogą się spodziewać

restaurację Haubenstocka, siedzibę

com. Po pierwszym nalocie zginęło

nogi. Major wzburzony na tę niesub-

Ale jakie tajemnice kryła w sobie

żadnego wsparcia ani odsieczy. Cho-

Sokoła, secesyjną Kazimierzowską

10, a kilku zostało rannych.

ordynację podwładnego, doznał ataku

obrona Wojskowej Składnicy Tranzy-

dzi o podkreślenie praw Polaków do

czy Sapieżyńską. Za każdym razem,

Mimo strat, duch obrońców nie

epilepsji i został przywiązany pasami

towej w Wolnym Mieście Gdańsku na

Gdańska.

kiedy tam jedziemy, odnajdujemy

opuszcza. Nikt nie myśli o kapitulacji.

do łóżka. Tak tę sprawę przedstawił

Westerplatte chyba nie dowiemy się

Noc przed atakiem była ciepła i ci-

swoje ulice i domy! I czujemy wręcz

Ale jednak po nalocie, widząc straty,

w swoich wspomnieniach podporucz-

nigdy.

cha i nic nie wskazywało wybuchu woj-

fizycznie, że Stanisławów żyje. Czy

mjr Sucharski zarządza naradę. Na

nik Kręgielski. Nie był on jednak bez-

ny, aż do 4.40. Wtedy, według relacji od

tylko w nas?

kG

niej są oficerowie: kpt Franciszek

pośrednim świadkiem tych wydarzeń.

strony basenu portowego, usłyszano

kG