25

Kurier Galicyjski * 5 – 14 października 2010

artystyczne. Wpływowy „Tygodnik Ilu-

przez wroga polską artylerię. Czyn ten

także korespondencje wojenne do pol-

wrażliwego artysty uczyniła dzielnego

ku Szwoleżerów. W listopadzie 1918

strowany” w 1913 roku donosił:

nagrodzony został przez komendanta

skich gazet (między innymi „Dywizja

żołnierza – ułana.

roku uczestniczył w walkach w obronie

„We Lwowie urządził zbiorową

Piłsudskiego nadaniem Kajetanowi

jazdy generała Romera” w „Żołnierzu

Jeszcze przed wybuchem wojny

Lwowa, już 1 listopada wieczorem w

wystawę dzieł dekoratywnych młody

Polskim”i „Wileńska ofensywa” w tygo-

Soplicy Stefanowiczowi Orderu Virtuti

Kajetan Stefanowicz należał do Związ-

walkach o dworzec kolejowy, a następ-

artysta malarz Kajetan Stefanowicz.

dniku „Świat”).

Militari V klasy. W szarży na Kostoreń

ku Walki Czynnej i Związku Strzeleckie-

nie przydzielony do Milicji Obywatel-

Wystawa jest bardzo ciekawa i pięknie

Miłością szczególną otaczał swe

walczył na czele plutonu, zdobywając

go. Do wojska, do Legionu Wschodnie-

skiej na odcinek VI – znajdujący się na

świadczy o talencie twórcy tych rzeczy.

konie. W tekście (instrukcji wojskowej)

siedem karabinów maszynowych i

lewym skrzydle obrony, od rogatki Ja-

go we Lwowie, zgłosił się już w sierpniu

Stefanowicza poprzedziło uznanie w

„O Koniu” Kajetan Stefanowicz pisał:

biorąc do niewoli kilkudziesięciu jeń-

nowskiej po Kleparów i Zamarstynów,

1914 roku, w odpowiedzi na pierwszy

Paryżu, gdzie zyskał sobie w krótkim

„Kochać powinieneś go ułanie, szano-

ców. Wojna z bolszewikami miała się

aż do Nowej Rzeźni.

apel mobilizacyjny. Po rozwiązaniu

czasie dobre imię, co, jak wiadomo,

wać i dbać o niego bardziej niż o siebie

ku końcowi i rozejm był bliski, kiedy

Z 1. plutonem Pierwszego Pułku

Legionu w Mszanie Dolnej, w lutym

jest rzeczą niełatwą. Swojego czasu

samego, bo jest twoim wiernym służką

20 IX 1920 roku we wsi Ostróżki pod

Szwoleżerów walczył pod Chyrowem,

1915 roku, zaciągnął się do I Bryga-

czytaliśmy w Gil Blasie bardzo ciepło

i przyjacielem, towarzyszem nieod-

Rohaczewem nad Słuczem, w czasie

Samborem, Przemyślem i awansował

dy Legionów Polskich. Służył w dywizji

napisany przez znanego krytyka p. [M.

łącznym twojej doli i niedoli, pracowni-

zwiadu, trafiony w czoło nieprzyjaciel-

na stopień podporucznika. W 1919

kawalerii Władysława Beliny Prażmow-

ską kulą snajpera ppr. Kajetan Soplica

Louisa] Vauxelles, artykuł o naszym ar-

kiem bezimiennym twojej buńczucznej

roku uczestniczył w wyprawie wileń-

skiego (od 1916 roku – 1 Pułk Ułanów

Stefanowicz poległ na polu chwały.

tyście: w artykule tym pisarz francuski

świetności – twoją istotą! W połyskach

skiej, wyróżniając się dzielnością,

Legionowych). W stopniu kaprala, a

Obok krzyża Virtuti Militari, jego bo-

podnosił niezwykły dar kompozycyjny

dnia jasnego i chłodach nocy, niesie

a zarazem budzącą podziw wrażli-

następnie wachmistrza, przeszedł

haterski trud wyróżniony był Odznaką

i dużą sprawność dekoratora. W kar-

cię jego niezmordowany trud ku sła-

wością artysty w zdobywaniu Wilna.

z pułkiem całą kampanię legiono-

za Wierną Służbę, Krzyżem Obrony

tonach, które wystawił obecnie, znać

wie i otacza poezję tak rzewną, jak

wą. W legionach przyjął przydomek

„Wojaczkę Stefanowicza opromienia-

Lwowa, Krzyżem Walecznych i Krzy-

dążenia do rozwiązywania trudniej-

twoja tęsknota, lub mocną i ostrą, jak

ło szczególnym wdziękiem to właśnie,

Soplica. Po kryzysie przysięgowym

żem Niepodległości (w 1933 roku).

szych zadań ornamentacyi ściennej w

twoja broń dzwoniąca. On po tysiąc

że z męstwem srogiem łączył wielko-

w 1917 roku i kilkudniowych przesłu-

sposób oryginalny, bardzo już pewny,

kulturę artystyczną i smak wyrobiony

na najlepszych wzorcach. Kajetan

Stefanowicz (syn również artysty-ma-

larza) rozumie i czuje dekoracyę jak

mało kto z naszych młodych artystów.

A że umie wiele, że rysunek u niego

jest zawsze nienaganny, daje rzeczy,

w których widać dążenie do monumen-

talności, którą przyjdzie mu łatwo kiedyś

osiągnąć. Poza tematem roślinnym,

geometrycznym i figuralnym, artysta w

kompozycyach swoich sięga po treść

do bajek i życia Wschodu i tu porusza

się z taką maestryą i swobodą, tak od-

czuł i zrozumiał ten egzotyczny teren,

że podziwiać należy intuicyę jego.

Stylizacya rysunku i koloryt składają

się na całość pod każdym względem

ciekawą i uznania godną. Czuje się w

tem wszystkiem pewność ręki i oka

i szczerość zamysłów twórczych –

świetne zadatki na przyszłość. W Ste-

fanowiczu przybywa sztuce polskiej

Kobieta i niedźwiedź. (Lwowska Galeria Sztuki)

doskonały dekorator”.

Był współzałożycielem i głównym

korespondentem „Ilustrowanego czaso-

pisma artystycznego „WIANKI”, poświę-

conego polskiej twórczości artystycznej.

Wydawane w Krakowie od 1919 roku

czasopismo w zakresie politycznym

zdecydowanie orientowało się ku sfe-

rom piłsudczykowskim. Oddzielną kartę

twórczości artystycznej Stefanowicza

Kajetan Stefanowicz: Rysunki frontowe

stanowią jego prace z okresu walk w I

Pośmiertnie awansowany został na

Brygadzie Legionów Polskich i 1 Pułku

stopień rotmistrza. Uroczystości po-

Szwoleżerów im. Józefa Piłsudskiego,

grzebowe odbyły się 24 października

wśród których wybitne i trwałe miejsce

1920 we Lwowie. Kondukt pogrzebo-

w historii polskiej sztuki legionowej za-

wy wyruszył z kaplicy garnizonowego

pewnia mu teka 9 kartonów rysowanych

szpitala (z ul. Piekarskiej) z pełną

w styczniu i lutym 1916 roku pt. „Pieśń

paradą wojskową, przy dźwiękach

Legionisty w rysunkach Kajetana Stefa-

wojskowej orkiestry. Metalową trum-

nowicza – podoficera 1. Pułku Ułanów

nę wieziono na lawecie armatniej, w

Polskich”.

honorowej asyście szwadronu ułanów

W marcu i kwietniu 1916 roku wy-

oraz plutonu piechoty. Niezliczony tłum

stawiał swoje prace w Krakowie na

odprowadzających w ostatnią drogę ar-

wystawie prac artystów legionowych

tystę-żołnierza na Cmentarz Obrońców

i w kwietniu 1917 roku w Towarzystwie

Antoni Stefanowicz: pośmiert-

Lwowa prowadził ksiądz kanonik Wiktor

Zachęty Sztuk Pięknych w Warsza-

ny portret syna, Kajetana

Piotrowicz, duchowny ormiańskokato-

wie. Pośmiertnie prace artysty z tego

razy przywraca cię życiu – wiatrono-

licki, w asyście kapelanów wojskowych

okresu pokazano między innymi na

gi zbawca – gdy od śmierci dzieli cię

z ks. kapelanem Pączkiem. Nad otwar-

wystawie zorganizowanej w 1933 roku

tylko westchnienie… On jest mocnem

tą mogiłą przemawiał w imieniu środo-

w Warszawie przez Legionowy Insty-

wiązaniem twego życia z czynem i twej

wiska artystów polskich prof. Ludwik

tut Studiów oraz na Historycznej Wy-

miłości z prawdą”.

Misky. Grobowiec w alei zasłużonych

stawie Legionów Polskich w Muzeum

Kajetan Stefanowicz: Kwatera Główna w Konarach. (Akwarela,

Po powrocie z wyprawy wileńskiej

Cmentarza Obrońców Lwowa, pomnik

Narodowym w Krakowie w sierpniu

1915. Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu)

przeniesiony został w 1920 roku do re-

dzieła Abla Periera, przyozdobiła ka-

1934, w dwudziestolecie czynu zbroj-

zerwy oficerskiej i mianowany referen-

mienna rzeźba czapki ułańskiej, wyko-

chaniach w Przemyślu przez gen. J.

nego Józefa Piłsudskiego. Był też auto-

duszną łagodność. Widzieli wiele razy

tem ds. szkoleniowych w Ministerstwie

nana na wzór tej z rysunku poległego

Schilinga został na krótko wcielony

rem projektu artystycznego legitymacji

koledzy, jak w boju wręcz, przez wroga

Spraw Wojskowych, jednak w czasie

artysty, ilustrującego pieśń legionisty:

do armii austrowęgierskiej, ale rychło,

i odznaki pułkowej 1. Pułku Ułanów

o dwa kroki strzałami zagabnięty, od-

wojny polsko-bolszewickiej bez chwili

„wśród świec, wśród woni doniczek z

jako nauczyciel uzyskał całkowite

Legionowych, wykonanej przez firmę

powiadał zwykłem uderzeniem kułaka.

wahania powrócił do swojego pułku na

miętą stoi z orzełkiem ułański kask”.

zwolnienie ze służby wojskowej. Pomi-

grawerską B. Szuleckiego.

Tak było w Wilnie, tak było w Koziatynie,

front. W maju 1920 roku wziął udział w

Na froncie grobowca umieszczono na-

mo zwolnienia od służby, już w sierp-

Będąc wielkim miłośnikiem i znaw-

gdzie już stał o mały włos od śmierci” –

wyprawie na Kijów. Odznaczył się w

pis: „Kajetan Soplica Stefanowicz – ar-

niu 1918 roku zgłosił się do Polskiej

cą kultury Dalekiego Wschodu marzył

wspominał go adiutant komendanta Pił-

bojach zagonu na Koziatyń. W walkach

tysta malarz – ułan Beliny – Rotmistrz

Siły Zbrojnej, wracając w stopniu pod-

o podróży do Indii, na którą zgromadził

sudskiego i kronikarz I Brygady, Juliusz

z kawalerią przeciwnika pod Mikołaje-

I. p. Szwoleżerów – poległ śmiercią

chorążego pod komendę Władysława

niezbędne środki, ale wytężoną pra-

Kaden Bandrowski.

wem poprowadził na własną rękę dwa

bohaterską dn. 20 IX 1920 r. – pod Ro-

Beliny Prażmowskiego do formowanej

cę artystyczną i związane z nią plany

Po trudach walki każdą wolną

plutony do szarży, ratując okrążoną

haczewem nad Słuczą w 34 r. życia”.

przez niego brygady kawalerii 1. Puł-

przerwała w 1914 roku wojna, która z

chwilę poświęcał pracy twórczej. Pisał