rozmowy Kuriera

8

16 – 29 listopada 2010 * Kurier Galicyjski

WiToLd dziĘcioŁoWski –

czŁoWiek kT remu chce siĘ chcieĆ

robią się coraz większe, więc chyba

„Wyjechawszy po południu

Odessa też okaże się incydentem.

z Chreptiowa, drugiego dnia

W tej chwili zmieniamy kierunek na

w południe ujrzeli wyniosłe

Rumunię – polskie wioski w Rumunii,

skały kamienieckie. Na widok

Bukowina ze świetnymi malowanymi

baszt i murów fortecznych

monastyrami. To wydaje się być nie

zdobiących szczyty skał

tak bardzo daleko, nie tak bardzo

wielka otucha zstąpiła im

drogo, a przy okazji jest dość intere-

zaraz w serca. Albowiem wy-

sujące. Ma to swoje konsekwencje.

dawało się niepodobnym, by

Jeśli po Ukrainie mogła z nami jeździć

jaka inna ręka prócz boskiej

młodzież z Ukrainy, to do Rumunii z

mogła zburzyć to gniazdo...

powodu nowej granicy, wizy i kosztów

Dzień był letni i cudny, wieże

nie tak łatwo udaje się to załatwić.

kościołów i cerkwi wyglądają-

Ukrainę na takie wyprawy nie stać,

ce spoza murów świeciły jak

więc ograniczamy się wycieczkami

olbrzymie świece”.

do Polski. Dziś raczej koncentrujemy

henryk Sienkiewicz

się na polskiej szkole we Frankow-

o ostatnich chwilach

sku, jeśli nie, to w innych miejscach też

Kamieńca Podolskiego przed

można porozmawiać ze środowiska-

zdobyciem Miasta i Twierdzy

mi polskimi. Jeśli sprawa ze szkołami

przez Turków w 1672

Warszawy i Iwano-Frankowska jest

jasna, to z Polakami z Ukrainy sprawa

Witka Dzięciołowskiego po-

wygląda dość płynnie. Być może będą

znałem pięć lat temu, podczas

inne miejsca. Ważnymi instytucjami,

prezentacji plonu jego kolej-

organizacjami, które wspomagały sy-

nej kamienieckiej wyprawy

tuację, przynajmniej z punktu widzenia

na „poddaszu artystycznym”

polskich uczestników, jest Fundacja Po-

nerze artystycznym. Trochę tu iskrzy,

czasie do różnych państw, można

plastyczny. Plastyka była pretekstem

w kamienicy przy ul. Ryleje-

mocy Polakom na Wschodzie czy Sto-

ale generalnie rzecz biorąc, myślę, że

powiedzieć sporo. W Warszawie, jak

zanurzenia się w atmosferze, która

wa 9 we Lwowie. Później wi-

warzyszenie Wspólnota Polska. Jest

z roku na rok jest lepiej.

i w całej Polsce jest dużo Ukraińców.

tam panuje. pierwszy plener nie był

dywaliśmy się często w róż-

jeszcze jeden element: wystawy. Po

Ukraina to biedny kraj, przeżywający

tak długi tak liczebny. Ale wystawa

nych miejscach – i tak jest do

Co z resztą miast?

plenerze zawsze we wrześniu odbywa

Rok później, na trzecim plene-

kryzys, mający różne, nie do końca

pojawiła się, a ludzie przyjechali za-

dzisiaj. Od dwóch lat „Kurier

się wystawa, organizowana i otwierana

rze, w 2003 r., pojawiły się osoby z

zrozumiałe, zawirowania polityczne.

dowoleni.

Galicyjski” kibicuje jego dzia-

w Warszawie. Przez pierwsze dwa czy

Iwano-Frankowska (Stanisławowa),

Ludzie mają średnie, o ile nie żadne

łaniom jako partner medialny

O szczegóły poproszę, w

cztery lata próbowaliśmy tę wystawę

z ukraińskiej szkoły. Próbowaliśmy

pojecie o Ukrainie. Wiedza szkolna

programu  „Współpraca  ze

końcu praca z dzieciakami nie

spakować i wysłać autem przez grani-

załączyć też uczniów polskiej szkoły

młodzieży o Ukrainie, jest starą pod-

Wschodem. Ochota dla tra-

należy do najłatwiejszych.

ce na Ukrainę, do Kamieńca, Lwowa

z Kamieńca, ale to był nie trafiony

ręcznikową wiedzą szkolną, zapomina-

Rok później pomysł rozwinął się

dycji.” Witold Dzięciołowski

czy Frankowska. Problem polega na

pomysł – trochę wychodziło, ale w

ną po zdaniu matury. Ostatnią rzeczą,

o tyle, że dzięki kontaktom zawartym

czyli Pan Witek, bo tak też o

tym, że poziom zbiurokratyzowania

ostateczności nie to miało sensu.

którą dzieci w Polsce wiedzą o Ukra-

na Ukrainie, załączyliśmy do uczest-

nim powszechnie mówią, jest

i sformalizowania tego, co się dzieje

Dla dzieci z Kamieńca miasto było

inie – to Orlęta Lwowskie i rok 1918,

nictwa w plenerze również uczniów

od początku jego pomysło-

na granicy ukraińskiej, z próbą prze-

codziennością, dla nas bajką i świę-

koniec I wojny światowej. Jeżeli dorośli

polskich szkół na Ukrainie. Wtedy

dawcą i animatorem. Od wielu

wiezienia kilkudziesięciu dziecięcych

tem. Tak organizacja ustaliła się na

słyszeli o różnych trudnych sprawach,

akurat znaliśmy się ze szkołą nr 24

lat jest radnym warszawskiej

rysunków czy zdjęć i poziom ewentu-

następne lata: Warszawa – ukraiński

związanych z II wojną światową czy

im. M. Konopnickiej we Lwowie. Toteż

dzielnicy Ochota. To czło-

alnych zgód różnych ministerstw tak,

i polski Iwano-Frankowsk, „polski”

powojenną historią, dotycząca Pola-

w następnym roku (2002), na drugim

wiek niezwykły. Pełen pasji,

żeby to wszystko przebiegało zgodnie

Lwów. Pierwsze trzy plenery trwały

ków i Ukraińców, Polaków na Ukra-

plenerze, pojawiły się również osoby

energiczny,  niezmordowany

z przepisami prawnymi, poziom dyskusji

dziewięć dni, dotyczyły tylko Kamień-

inie czy Ukraińców w Polsce, to mam

z Ukrainy, ze Lwowa. To było jedno

i konsekwentny w realizacji

z celnikami na Ukrainie czy to przypad-

ca i Lwowa. Chodziło o to, by dzieci

wrażenie, że młodzież szkolna nawet

z doświadczeń, o którym wszyscy

swoich pomysłów. Niezwykle

kiem nie są jakieś milionowo dolarowej

nie tylko rysowały, ale też coś zoba-

nie ma stereotypów. Wydaje mi się,

wspominają przy spotkaniach. Logi-

zaangażowany w patriotycz-

wartości prace, były tak absurdalne,

czyły, żeby było trochę turystycznie

że temat jest absolutnie nieobecny w

stykę zorganizowaliśmy tak, jak mie-

ne wychowanie młodzieży.

że w pewnym momencie uznaliśmy,

z mocnym akcentem historycznym.

polskich domach. Ewentualna wiedza

liśmy podczas wypraw do Lwowa.

Zaangażowany w realne zbli-

że nie jest to warte tego wszystkiego.

Czwarty czy piąty plener rzucił nas na

ogranicza się do tego, że jest to kraj

Bardzo nam się podobało mieszkanie

żenie polsko-ukraińskie, poj-

Trzeba było wszystko uprościć Prze-

huculszczyznę, do Werhowyny. Tury-

biedny, pełny kryzysów, ale to nie jest

u polskich rodzin, więc zorganizowa-

mowane niezwykle pragma-

staliśmy to robić i nie wiemy, czy do

stycznie było ok, natomiast poziom

sensownie ułożona historia, a raczej

liśmy to również w Kamieńcu. Poziom

tycznie. Jednocześnie daleki

tego wrócimy. Gdyby nie był to dramat,

zainteresowania i zrozumienia przez

jakieś urywki lektur szkolnych, co nie

chaosu, jaki powstał w związku z tym,

o zabieganie o błysk fleszy,

byłoby to po prostu śmieszne. Od kilku

dzieci historii i problemów górali hu-

do końca jest prawdziwe. Młodzi lu-

był ogromny. Jedni mieli lepsze warunki,

zupełnie pozbawiony „parcia

lat mer Iwano-Frankowska i burmistrz

culskich, był ograniczony (żeby nie

dzie, dzięki bezpośrednim kontaktom

drudzy – gorsze. Jedni trafili na gospo-

na szkło”. Człowiek, któremu

na Ochocie sprawują nad plenerem

powiedzieć – żaden. To ich mało ba-

zapoznają się z Kresami i ich roli w

darzy, którzy mówili po polsku, inni mieli

chce się chcieć.

patronat honorowy, „Kurier Galicyjski”

wiło, nie wzbudzało zainteresowania

historii Polski. Są one coraz bliżej

problemy z porozumieniem się. Gubi-

Marcin roMer

objął patronat medialny, już formalny

i nie bardzo było wiadomo co możemy

Warszawy. To jest ważne dla polskiej

liśmy dzieci, spóźniały się na zbiórki.

i pomaga przy rekrutacji uczestników

w tej Werhowynie robić. Tam niedale-

historii i literatury, w ogóle – bardzo

Była sytuacja taka, że powiedzieliśmy

Z WITOLDEM DZIęCIOłOW-

z Ukrainy z polskich środowisk. Jak na

ko są góry, Howerla – ważna góra,

ważna sprawa. Gdzieś te Kresy jed-

sobie – bez względu na sytuację i po-

SKIM – CZłOWIEKIEM, KTÓ-

dwa lata, to jest nadzwyczajna rzecz.

najświętsza góra Ukrainy. Wymaga

nak giną, nikną lub są przedstawiane

ziom tego, co się tam dzieje – nigdy wię-

REMU ChCE SIę ChCIEĆ roz-

Czy się nie zmęczymy przypadkiem

to jednak prawdziwego zorganizowa-

w taki sposób, że młodym się o tym

cej w ten sposób po rodzinach lokować

mawiał Marcin roMer

sobą, to nigdy nie wiadomo. Na razie

nia turystycznego, przewodników. Tak

nie chce słuchać, bo to jest wywoły-

nie będziemy. Pomysł ten był w sumie

nic na to nie wskazuje. Na razie rzecz

więc  Werhowyna i Huculszczyzna

waniem nieustających bitew, wojen,

dobry, ale nie dla Kamieńca. Podczas

„Współpraca ze Wscho-

wydaje się rozwojowa, odpowiadamy

była incydentem. Potem zmieniliśmy

powstań, nienawiści.

trzeciej edycji Kamieńca, wróciliśmy

dem. Ochota dla tradycji” –

na pomysły, np. pomysł z Rumunią,

trochę kierunek, wydłużając wspólny

na chwilę do kościoła. Kolejne „Ka-

co to za program?

Kiedy zaczynaliście w 2001

Wszystko,cosięzaczynazOchotą,

Bukowiną, który wyszedł od środo-

pobyt do dwu tygodni. Piąty czy szósty

mieńce” przeżyliśmy z pomocą miej-

roku swoje plenery w Kamień-

wiąże się z Kamieńcem. Kiedy zaczy-

wiska Kuriera Galicyjskiego. W 2010

plener był największym plenerem, jaki

scowej ludności ukraińskiej, w tym

cu, miasto jeszcze nie było

nały się wyprawy Ochoty na Wschód,

roku zrealizowaliśmy go po raz pierw-

kiedykolwiek udało się zorganizować.

– żony ówczesnego mera. Daliśmy

wzorem piękna.

na Ukrainę w 1999-2001 r., były bez

szy, ale mam wrażenie, że będzie on

Ponad 50 osób, coś jakby dwie gru-

Po pierwszych rozpoznawczych

sobie radę w Kamieńcu przy pomo-

nazwy rozpoznawczej. Dopiero po-

kontynuowany w latach następnych.

py. Pojechaliśmy przez Międzybórz,

wyprawach z dzielnicy Ochota na

cy kościoła i jego domów pielgrzyma.

mysł się pojawiał, to było nie do końca

Bez gazety nie dowiedzielibyśmy

Latyczów, Humań, do Odessy. Prze-

Ukrainę zobaczyliśmy, w porównaniu

Ostatecznie uznaliśmy, że przydałoby

nazwane, sformalizowane, napisane.

się o ludziach, związanych z polską

prowadziliśmy część pleneru trochę

z dniem dzisiejszym, dość niewyraź-

się na tym poprzestać, tam jest naj-

Poprzez Projekt próbujemy pokazać

Bukowiną w Rumunii, którzy istnieją

w Kamieńcu, potem wybraliśmy się

ny, wręcz przerażający stan Kamień-

lepiej nie tylko z powodu warunków,

dawną historię Polski i Ukrainy. jest to

i cos robią. Z całą sprawą wiąże się

turystycznie w dalsze rejony, żeby zo-

ca. Nie dotyczyło to jednak atmosfery

bo to jest inna sprawa, ale generalnie

próba rozmowy o historii obu narodów.

osoba Wojciecha Krysińskiego Mam

baczyć jak wygląda Ukraina nad Mo-

zabytkowego miasta. Pomyślałem,

rzecz biorąc – atmosfery i ludzi. Tro-

O samym państwie trudno cokolwiek

wrażenie, że dla młodzieży polskiej

rzem Czarnym, jak wygląda Odessa,

że warto tam zorganizować wyjazd

chę kościół narzeka, bo jednak na

powiedzieć, skoro Ukraina istnieje jako

z Warszawy jest to również ciekawe

Humań, czyli jedno z ważniejszych

młodzieży ze szkół gimnazjalnych i li-

pewno nie jesteśmy zwykłą religijną

państwo od niedawna, ale o narodzie

i podobnie jak dla mnie jest to coś no-

dla Polski miejsc. Humań z Odessą

cealnych Ochoty. Nie chodziło tu tyl-

grupą na pielgrzymce. Część osób

i terytorium, które należało w różnym

wego i niezwyczajnego.

są w tej chwili za daleko, a koszty

ko o zwiedzanie. Miał to być plener

zachowuje się jak na zwyczajnym ple-