z polskimi Termopilami w tle

14

16 – 29 listopada 2010 * Kurier Galicyjski

każdy ma sWoją hisToriĘ umieraNia

i dzieci nawet, żądna silnych wzruszeń,

spełnił historyczną rolę. Tej pięknej roli

ALEKSANDER SZUMAńSKI

nieopatrzna, a przemyślna, żyjąca du-

najwymowniejszym świadectwem jest

chem harcerskim, w lot umiała zaleźć

mogiła Zadwórza – symbol ofiarnego

Lwowski Cmentarz Łyczakowski,

się w sytuacji i przynieść korzyść, nieraz

żołnierza, który odcięty od swojego do-

a w nim Cmentarz Obrońców Lwowa,

pierwszorzędną. Znakomici wywiadow-

wódcy – służył wiernie Ojczyźnie aż do

zwany również Cmentarzem Orląt,

cy, łącznicy, noszący meldunki, raporty

utraty życia włącznie”.

w dniu 22 listopada w 92. rocznicę

i rozkazy, w sposób nieporównywanie

Konflikt ukraińsko-polski narastał

Obrony Lwowa, jak zwykle w tym

szybki, ochoczy, pełen werwy młodzień-

od końca XIX w., przy czym zaczął

czasie odwiedzany jest licznie przez

czej, znający wszystkie zaułki i skrytki

przybierać mocniej na sile przy końcu

wycieczki z kraju, zagranicy, turystów

macierzystej dzielnicy, stanowili mate-

I wojny światowej.

i rzeszę lwowian.

riał wprost nieoceniony… Tu przynosił

Odpowiednia dla Ukraińców sy-

amunicję, tam żywność, tu gdzieś znalazł

tuacja do przejęcia Lwowa nadarzyła

Wspominamy:

porzucony karabin, tam donosił o ukry-

Opracowania historyczne na temat

się w 1918 r., kiedy to następował

tych zapasach broni, czy nawet pozycji

obrony Lwowa podczas wojny pol-

kres istnienia państwa austrowęgier-

ukraińskiej (…). Ukraińcy z zawziętością

sko-ukraińskiej – 1918-1919 i polsko-

skiego. Dowództwo austriackie za-

ścigali tych malców, mszcząc się nieraz

bolszewickiej – 1919-1920 są bardzo

częło faworyzować stronę ukraińską

doraźnie na miejscu przewinienia (….).

skromne. Przed 1939 rokiem ukazało

i dopomagać jej w objęciu władzy we

Widok zwycięskich uczniów, tych mło-

się zaledwie kilka wspomnień.

Lwowie. W tym celu sprowadzano do

dziutkich bojowników, zdobywających

W czasie pierwszej i drugiej oku-

miasta pułki, składające się przeważ-

samotrzeć ukraiński samochód i pę-

pacji Lwowa temat związany z walkami

nie z Ukraińców, a Polaków wysyłano

dzących przed sobą wielokrotnie licz-

Polaków z Armią Czerwoną był oczywi-

w inne strony monarchii. Ukraińcy po-

niejszego przeciwnika (…).

ście oficjalnie zabroniony, tym bardziej,

częli czynić przygotowania do zbroj-

Uczniowie szkół średnich, rze-

że w tej wojnie osobiście był zaangażo-

nego zamachu i objęcia ważniejszych

mieślniczych itp. wcześnie zaprawiali

wany Józef Stalin. Od 1 listopada 1918

obiektów w mieście. W dniu 1 listo-

się do rycerskiej służby ojczyźnie. Ju-

roku do połowy 1919 roku Lwów bronił

pada, nad ranem, Ukraiński Komitet

Adam żurawski i Ryszard Mosingiewicz z Bytomia w roli

rek Bitschan – harcerz i gimnazjalista

się przed Ukraińcami. Miasto zostało w

Wojskowy dokonał zbrojnego zama-

Tońcia i Szczepcia

– zostawił list do ojca: Kochany Tatusiu

dniu 22 listopada 1918 roku opanowane

chu i opanował najważniejsze obiekty

idę dzisiaj zameldować się do wojska.

popełniło samobójstwo, aby nie wpaść

Słynna bitwa pod Zadwórzem ro-

przez Polaków, ale obrona oblężonego

w mieście, jednakże na szczęście dla

Chcę okazać, że znajdę tyle sił, by słu-

w ręce wroga. Zginął m.in. dziewięt-

zegrała się 17 sierpnia 1920 r. Dzień

przez wojska ukraińskie Lwowa, pozba-

strony polskiej – nie całego Lwowa.

żyć i wytrzymać. Obowiązkiem moim

nastoletni  Konstanty  Zarugiewicz,

wcześniej, 16 sierpnia, I batalion 54

wionego dostaw żywności, wody i elek-

Od razu postały dwa ośrodki

jest iść, gdyż mam dość sił, bo brakuje

uczeń siódmej klasy pierwszej szkoły

pułku piechoty został zaatakowany

tryczności trwała do połowy 1919 roku,

oporu: w szkole im. Sienkiewicza i w

ciągle ludzi do wyswobodzenia Lwowa,

realnej, obrońca Lwowa z 1918 roku,

pod Zadwórzem przez oddziały 6 dy-

kiedy wojska polskie przybyły z odsie-

Domu Technika. Po pierwszym szoku,

Jerzy. Rychło zginął na Łyczakowie”.

kawaler Virtuti Militari i Krzyża Walecz-

wizji konnej armii Budionnego i prawie

czą, przerywając oblężenie. W okresie

zaczęła zgłaszać się do polskich punk-

nych. Matce jego przypadł w 1925 r.

cały wybity. 17 sierpnia batalion mło-

walk o Lwów, regularne oddziały ukraiń-

tów werbunkowych przede wszystkim

zaszczyt wyboru trumny spośród 124

dych lwowskich ochotników, wcho-

skie zostały skutecznie powstrzymane

młodzież. Na ogólnoakademickim

O Cmentarzu

nierozpoznanych zwłok uczestników

dzący w skład zgrupowania rotmistrza

m.in. przez oddziały polskich gimnazja-

zjeździe młodzieży podjęto uchwałę o

Obrońców Lwowa

walk o Lwow. Zwłoki te przewieziono

Romana Abrahama, walczącego na

listów – Lwowskie Orlęta.

przyłączeniu się do walki o miasto i we-

pisał Kornel Makuszyński:

„Na te groby powinni z daleka przy-

następnie z najwyższymi honorami do

całym południowo-wschodnim froncie

Ale na tym nie zakończyła się obro-

zwano do tego innych. Ten apel nie po-

chodzić pielgrzymi, by się uczyć miłości

Warszawy i umieszczono w Grobie

i odnoszącego wiele bojowych sukce-

na Lwowa i udział w wojnie Lwowskich

został bez odzewu, gdyż do szeregów

do Ojczyzny (…) A że tu leżą uczniowie

Nieznanego Żołnierza.

sów, maszerował z Krasnego, wzdłuż

Orląt. W sierpniu 1920 roku Lwów bro-

walczących poczęła napływać mło-

w mundurkach, przeto ten cmentarz

Zadwórze stało sie symbolem

linii kolejowej, na Lwów. Batalionem

nił się przed wojskami bolszewickimi,

dzież, pochodząca z różnych warstw

jest szkołą, najdziwniejszą szkołą, w

bohaterskiej walki młodzieży lwow-

dowodził kpt. Bolesław Zajączkowski.

gdy południowa flanka wojsk Rosji

społecznych i grupa dziewcząt. Tak

której dzieci jasnowłose i błękitnookie

skiej. Bitwę pod Zadwórzem nazwano

Gdy oddział doszedł do wsi Kutkorz,

Sowieckiej idących na Warszawę pod

właśnie powstały Orlęta Lwowskie.

nauczają siwych o tym, że ze śmierci

Polskimi Termopilami. Batalion kpt.

znalazł się nagle w silnym ogniu z bro-

dowództwem Siemiona Budionnego z

ofiarnej najbujniejsze wyrasta życie”.

Zajączkowskiego złożył wielką ofia-

ni maszynowej od strony Zadwórza.

Józefem Stalinem, jako komisarzem

Śluby lwowskie

„Cracovia Leopolis” nr 3/ 2005 cy-

rę krwi i swą walką umożliwił innym

Kapitan Zajączkowski rozwinął baon

politycznym, nacierała na pozbawiony

Jana kazimierza

tuje fragment poematu „Fotografie pol-

oddziałom polskim wycofanie się i za-

w tyralierę i zaczął posuwać się sko-

realnych sił polskiego wojska Lwów.

Lwów zawsze otaczała swoją

skie”, wydanie 2000 /autor Aleksander

jęcie pozycji obronnych pod Lwowem

kami ku zajętej przez bolszewików wsi

Orlęta wówczas również stanęły

opieką Matka Boża Królowa Polski.

Szumański/, traktujący o dramacie pol-

oraz powstrzymał nawałę konnicy Bu-

Zadwórze. W pobliżu zadwórzańskiej

do obrony Lwowa. Słynna bitwa pod

Tak też było w 262 lata wcześniej, gdy

skości związanej ze Lwowem w patrio-

dionnego, prącą na Lwów.

stacji nastąpiła dalsza wymiana ognia.

Zadwórzem, o której niżej, na przed-

1 kwietnia 1656 roku król Polski Jan

tycznym wierszu „Obrońcy Lwowa”:

Po zakończeniu działań wojennych,

Porucznik Antoni Dawidowicz popro-

polu Lwowa, w której 17 sierpnia 1920

Kazimierz, w dobie potopu szwedz-

Małopolskie Oddziały Armii Ochotni-

wadził tyralierę na stojące obok stacji

roku zginęło 318 z 330 walczących

kiego, złożył swoje śluby w Katedrze

Obrońcy Lwowa

czej zostały rozwiązane. W pożegnal-

działa. Na Polaków ruszyła wówczas

Orląt Lwowskich, powstrzymała wów-

Lwowskiej. W historii Europy był to

Oni trójkami młodej krwi,

nym rozkazie dowództwa płk Czesław

spod pobliskiego lasu sowiecka kawa-

czas pochód bolszewików na Lwów.

fakt bez precedensu.

Wpatrzeni tylko w gród swój stary

Mączyński, dowódca obrony Lwowa,

leria. Abrahamczycy odparli ten atak.

Bitwa garstki obrońców z silnymi od-

Tego dnia, podczas uroczystej Mszy

Szli bez okopów w wolność dni

podkreślił: „...Wasza w znacznej mie-

W wyniku walki, w południe zdobyli

działami 6 Dywizji Konnej Budionne-

św. w Katedrze Lwowskiej, w obecności

Bo strojni byli w łez sztandary.

rze zasługa, że wróg nie ruszył na

stację kolejową. Zaczynało brakować

go, która trwała 11 godzin. nazwana

senatorów, biskupów, szlachty i ogrom-

Lwów bezbronny”.

im amunicji, zabierali więc ją zabitym

została Polskim Termopilami.

nych rzesz zwykłego ludu, król Jan Ka-

A niebosiężna tylko moc

Gdy 22 listopada 1918 roku marsza-

i rannym. Tymczasem bolszewicy na-

Mianem Orląt Lwowskich określa

zimierz – dokonawszy wpierw koronacji

Zbroiła tuman młodych rot,

łek Józef Piłsudski dekorując herb Lwo-

silali natarcie. Młodzi lwowiacy, bronią-

się uczniów, studentów, robotników,

Matki Bożej na KRÓLOWĄ KORONY

Szrapneli zmowę w Orlą Noc,

wa, powiedział: „Za zasługi położone dla

cy się już tylko bagnetami, do wieczora

urzędników, chłopców i dziewczęta,

POLSKIEJ – klęknął przed wizerunkiem

Ramiony bronił tylko splot.

polskości tego grodu i jego przynależ-

toczyli krwawy bój, ponosząc wielkie

kilku i kilkunastoletnich mieszkańców

MATKI BOŻEJ ŁASKAWEJ i wypo-

ności do Polski, mianuję miasto Lwów

straty. Odparli jednak sześć konnych

Lwowa, którzy wobec braku we Lwowie

wiedział następujące słowa:

Oni trójkami w niebo szli,

kawalerem Krzyża Virtuti Militari”.

szarż, wytrwali pod ciężkim ostrzałem

w owym czasie polskich oddziałów woj-

„Wielka człowieczeństwa Boskie-

Bo taki trwał ojczyzny los,

artylerii. Porucznik Dawidowicz ata-

skowych, wysłanych przez zaborców /

go Matko i Panno! Ja, Jan Kazimierz,

Historię wbarwił ból tych dni,

kiem, po krótkiej walce, zdobył stację

austriackie dowództwo/ w inne regiony

Twego Syna, Króla królów i Pana mo-

herb Lwowa

Wrażej potęgi czarci głos.

kolejową, a l kompania opanowała po-

Europy, początkowo praktycznie gołymi

jego i Twoim zmiłowaniem się król,

z orderem Virtuti Militari

Męczeńską śmiercią, w tym sa-

bliskie wzgórze. Nadciągnęły jednak

rękami, później – już ze zdobytą na wro-

do Twych Najświętszych Stóp przy-

Szlakami ulic szli nieznani,

mym czasie co pod Zadwórzem, zgi-

nowe siły bolszewickie, które zaczęły

gu bronią, postanowili wyzwolić swoje

chodząc, tę oto konfedyracyję czynię:

Nad nimi zaś granatów mowa,

nęło 80 żołnierzy polskich pod Horpi-

okrążać lwowski batalion. Na krótko

miasto, przekazane przez ustępujących

Ciebie za Patronkę moją i państwa

Podle zbrojeni ukochani,

nem, gdzie czerwonoarmiści dokonali

jego walkę wsparły trzy polskie samo-

zaborców wojskowym oddziałom ukra-

mego Królową dzisiaj obieram. Mnie,

Broniący piękna swego Lwowa.

krwawej masakry jeńców, a nieco

loty, które nadleciały od strony Lwowa i

ińskim, ściągniętym celowo do Lwowa.

Królestwo moje Polskie, Wielkie

później, koło Dytiatyna, wymordowali

ogniem karabinów maszynowych oraz

W sumie w walkach brało udział 1421

Księstwo Litewskie, Ruskie, Pruskie,

W polskości grodu zadumani,

i obdarli z mundurów kilkudziesięciu

bombami z góry, zaatakowały nieprzy-

młodocianych obrońców, z których

Mazowieckie, Żmudzkie, Inflandzkie

Nad nimi trwała wraża zmowa,

jeńców. Podczas odwrotu wojsk Bu-

jacielskie siły. Otoczeni przez wroga

najmłodszy liczył 9 lat. Antoś Petry-

i Czernihowskie, wojsko obojga naro-

A byli chciani choć niechciani

dionnego we wsi Firlejówka Kozacy

żołnierze, nie poddali sie nawet wtedy,

kiewicz, 13-letnie Orlątko, został naj-

dów i pospólstwo wszystko Twojej oso-

Orlęta, dzieci swego Lwowa.

wymordowali 34 ochotników.

kiedy zabrakło amunicji. Gdy przy ży-

młodszym w historii kawalerem Orde-

bliwej opiece i obronie polecam, Twojej

W miejscu męczeńskiej śmierci Or-

ciu było już tylko około trzystu żołnie-

ru Virtuti Militari. Ilu z tych młodych

pomocy i miłosierdzia w teraźniejszym

I w chwale swej wkraczali dumnie,

ląt Lwowskich usypano kurhan i umiesz-

rzy, kapitan Zajączkowski rozkazał o

bohaterów zginęło w obronie swojego

utrapieniu królestwa mego przeciwko

Pieśni nutami Kleparowa,

czono tablicę pamiątkową z napisem:

zmierzchu odrywanie się grupami do

Lwowa? Zapewne każdy z nich ma

nieprzyjaciołom pokornie żebrzę”.

Gołymi pięści walcząc szumnie,

„Orlętom poległym w dniu 17 sierpnia

borszczowickiego lasu. Jednak wojsko

swoją historię umierania. Niedawno,

Śluby Jana Kazimierza wiernie

Szły Orły, dzieci swego Lwowa.

1920 r. w walkach o całość ziem kreso-

polskie zostało zaatakowane z broni

w wieku ponad 103 lat, zmarł ostat-

„ku pokrzepieniu serc” opisał w „Poto-

wych”. To do uczestników uroczystości

maszynowej przez trzy sowieckie sa-

ni z Orląt Lwowskich mjr Aleksander

pie” polski laureat literackiej Nagrody

I sztandarami bój wygrały,

poświęcenia kamienia węgielnego pod

moloty. Ocalała grupa, bezbronna, oto-

Sałacki.

Nobla Henryk Sienkiewicz, a ślubo-

W dym już rozwiana siła wroga.

kurhan pisał 21 sierpnia 1927 r. ówcze-

czona przez Rosjan, walczyła jeszcze

wanie odnowił w katedrze lwowskiej

Bo to Orlęta tak śpiewały,

sny dowódca Okręgu Korpusu we Lwo-

krótko na kolby, w pobliżu budki dróż-

prezydent RP Lech Kaczyński. Dzień

Wspomina Maciej Rosolak –

Orlęta Dzieci swego Lwowa.

wie gen. dyw. Władysław Sikorski: „Kie-

nika. Sowieci, rozwścieczeni oporem

22 listopada przypominany jest rów-

„Rzeczpospolita”:

dy w śmiertelnej bitwie nad Wisłą 1920

młodych lwowiaków, rąbali ich szabla-

„O Orlętach Lwowskich głucho było

nież w formie artystycznej. Przypo-

I w łyczakowskim gruzu wale

roku rozstrzygały się losy polsko-rosyj-

mi, a rannych dobijali kolbami. Na polu

przez dziesiątki lat. Młodzież pozbawio-

mnę fragment jednego koncertu z

Spoczęły ich dziecięce słowa,

skiej wojny oraz zmartwychwstałej Rze-

walki padło 318 młodych bohaterów,

no tego wzorca dumy i miłości Ojczyzny.

dnia 22 listopada, który się odbył w

A w twardej ziemi, lwowskiej skale

czypospolitej, Lwów, wiążąc na swych

nieliczni dostali sie do niewoli. Kapitan

Młodzież szkół średnich i powszechnych

krakowskim teatrze „Groteska” z moją

Trwają do dziś Obrońcy Lwowa.

przedpolach groźną armię Budionnego,

Zajączkowski i kilku jego podwładnych

składała się przeważnie z podrostków

rolą konferansjera. Będzie więc opis