19

Kurier Galicyjski * 16 – 29 listopada 2010

zNaWcy sToLic

już nie tylko wstecznictwa, ale wprost

Należy przy tym pamiętać o jednym:

sarstwa, a pod względem ilości stu-

obskurantyzmu”. Mocne oskarżenie.

Podolacy, podobnie jak i stańczycy, nie

dentów plasowała się na drugiej lo-

Dotyczy ono zarówno mentalności, jak

stworzyli stronnictwa w nowoczesnym

kacie, ustępując tylko Uniwersytetowi

i poglądów ideowo-politycznych Podo-

tego słowa znaczeniu, tylko luźne ugru-

Wiedeńskiemu.

europejskich

laków, które dla socjalisty Feldmana

powanie, powiązane wspólnotą poglą-

Jeśli chodzi o „naukowy Lwów”,

wstecznymi być musiały. Jaki obraz Po-

dów, a często także licznymi więzami

to tam właśnie, „we Lwowie i w Jezu-

polu tworzył swe bogate intelektualne

dolaków daje Feldman? Jego zdaniem,

pokrewieństwa wśród zamożnych

koncepcje” Podolak Wojciech hr.

szlachta wschodniogalicyjska, bardziej

rodów ziemiańskich Rusi Czerwonej

Przykarpacia już po raz drugi brali

hALINA PłUGATOR

Dzieduszycki (1848-1909), wie-

niż zachodniogalicyjska, „odznacza się

i Podola. Ale w latach 80. XIX wieku

udział w podobnym konkursie. Europej-

lokrotny poseł na Sejm Krajowy i do

zachowawczością więcej tępą i uporną,

nie mieli jeszcze konkurencji w po-

czyków pozytywnie zaskoczył i zapas

Trzy uczennice z iwano-

Izby Poselskiej, w latach 1895-1900

a wojowniczość mu właściwa także

staci nowocześnie zorganizowanych

słów, i piękna wymowa przykarpac-

frankowskiej szkoły nr 1, zo-

należy do tradycji; instynkt przeważa

wiceprezes Koła Polskiego, 1904-1906

stronnictw.

kich uczennic.

stały laureatkami II Między-

tu nad inteligencją, temperament nad

prezes Koła, 1906-1907 minister dla Ga-

Dziewczyny cały czas rozmawiały

narodowego Konkursu z Ję-

myślą polityczną”. I dalej: „dążność

licji, od 1907 ponownie wiceprezes Koła

Spór o Podolaków

ze swoimi rówieśnikami, opowiadały

zyka Angielskiego „Stolice

do utrzymania status quo przemieniła

Polskiego. Także we Lwowie działał

(o poziomie naukowym

o Ukrainie, Iwano-Frankowsku (byłym

Europy”. Konkurs odbył się

się w konserwatyzm namiętny, fana-

„głębszy naukowo” – zdaniem Bobrzyń-

i mentalności)

Stanisławowie).

w Rzeszowie.

tyczny, dochodzący częstokroć do

skiego – od Dzieduszyckiego, profesor

Wielu autorów bezkrytycznie po-

- Nasze rodzinne miasto już od

obskurantyzmu”. Nieco dalej Feldman

Leon hr. Piniński (1857-1938),

wtarza za Wilhelmem Feldmanem opi-

W konkursie wzięły udział drużyny

dawna jest europejskie, nie ma co do

pisał, że szlachta podolska „trzyma

członek Izby Poselskiej w latach 1889-

nię Tadeusza Romanowicza – demo-

starszych klas z siedmiu krajów Euro-

tego żadnych wątpliwości – twierdzi

się kurczowo stosunków istniejących,

1898, namiestnik Galicji w latach 1898-

kraty i politycznego wroga Podolaków,

py. Każda delegacja liczyła sobie trzech

Wiktoria Kromkach – Przyjezdni zza

choćby przestarzałych, zgubnych, nie

1903, od 1903 roku dożywotni członek

że konserwatyści wschodniogalicyjscy

uczniów oraz po jednym nauczycielu.

granicy również często podkreślają

dających się konserwować, i jak zarazy

„są to tacy sami stańczycy, jak krakow-

Izby Panów. Piniński dość powszechnie

Iwano-frankowskie uczennice: Ludmiła

piękno, spokój i gościnność Iwano-

uznawany był za uczonego wysokiej

boi się wszelkiego postępu”.

scy, tylko… mniej mądrzy”. I na tym po-

Komar, Wiktoria Kroczak i Irena Kara-

Frankowska. Jestem dumna ze swo-

klasy, a jego rozprawy ekonomiczne

Nie tylko Feldman, zaprzysięgły

przestają, czując się tym twierdzeniem

putna za zadanie miały rozwiązanie

jego miasta.

i o prawie rzymskim były czytane i po-

socjalista, krytykował mentalność Po-

poniekąd zwolnieni z poświęcania Po-

szeregu testów ze znajomości historii,

Ukraińców przyjęto w gimnazjum

ważane również za granicą. Obydwu

dolaków, ale czyniły to i środowiska

dolakom, jako konserwatystom galicyj-

kultury, architektury, geografii europej-

nr 9 im. Królowej Jadwigi. Dzieci wraz

profesorów łączyło nie tylko szerokie

związane ze stańczykami. W „Czasie”

skim, większej uwagi nie tylko w sensie

skich stolic. Np. przedstawione foto-

z nauczycielami, nocowały w jednym

wykształcenie, ale także europejska

znalazła się taka oto charakterystyka

naukowym, ale i czysto poznawczym.

grafie należało dopasować do jednej

z akademików rzeszowskich. Goście,

konserwatyzmu podolskiego, graniczą-

ze stolic Europy.

po sytych obiadach, nocami zwiedzali

cego z zacofaniem, ze wstecznictwem:

- Konkurs ten udowodnił, że meto-

Rzeszów, a pod koniec pobytu – tak-

„Wstecznik – teraźniejszości nie lubi, bo

dyka nauczania języków obcych jest u

że pałac Potockich w Łańcucie.

w niej tendencye reformy i ulepszeń od-

nas na wystarczająco wysokim pozio-

Wrażenie na uczennicach wywar-

gadywa, a przede wszystkim, nie chce on

mie – mówi Irena Bojczuk, nauczyciel-

ły także prezenty. Za pierwsze miej-

zmian. Wstecznik radby teraźniejszość

ka języka angielskiego. Swoje uczen-

sce – internetowe kamery i dziesiątki

i życie całe torturować, byleby je wtłoczyć

nice przygotowywała do konkursu dwa

upominków.

w ramy przeszłości. Nie o rozszerzenie

tygodnie. Pierwszy tydzień poświęco-

- Niesamowitym jest fakt, że na-

podstaw bytu narodowego mu chodzi,

no na wyszukiwanie informacji na te-

sze uczennice znają najlepiej euro-

ale o gilotynowanie wszystkiego co nowe

mat stolic europejskich. Drugi zaś, na

pejskie kraje – mówi Irena Bojczuk –

(…). Jest w konserwatyzmie podolskim

trening w postaci pytań – odpowiedzi.

Są mądre, pewne siebie. Na wysokim

buńczuczność, mająca pozory radyka-

Dziewczyny cały czas pogłębiają

poziomie posługują się językiem an-

lizmu, a nie ma niebezpieczniejszego

swoją wiedzę, a swoją przyszłość wi-

gielskim, godnie prezentują Ukrainę.

radykalizmu od tego, który z zagasłego

dzą na arenie stosunków międzyna-

Swoją drogą, drugie i trzecie miej-

wulkanu zacofańca wytrysnąć przy nie

rodowych. Na poziom przygotowań

sce zajęły drużyny ze Lwowa i Łucka.

dających się przewidzieć okoliczno-

wpłynęło także to, że mieszkańcy

kG

Podhorce, rys. Napoleon Orda

ściach zawsze może”.

Marcin Król nazywa taką postawę

podziękowanie

Tymczasem już sam Feldman, wszak

kultura. Jednak nie tylko oni byli nie-

„instynktowną zachowawczością”,

też ideowy i polityczny przeciwnik kon-

przeciętnie wykształceni. Profesorem

której przeciwstawia „świadomy kon-

serwatystów galicyjskich, wyjaśnia jak

prawa konstytucyjnego Uniwersytetu

serwatyzm” stańczyków. Podolacy

Związek Polaków w Szepetówce składa serdeczne podziękowanie ks.

należy rozumieć to określenie Podo-

Lwowskiego był wszakże inny Po-

właśnie, to bardziej instynktowni

proboszczowi Zbigniewowi Stekielowi za okazywaną wielką życzliwość i zro-

laków: „…trafne, o ile chodzi o ogólną

dolak – Stanisław Starzyński

zachowawcy, to „umysły powierzchow-

zumienie dla potrzeb społeczności polskiej, mieszkającej w Szepetówce. Bóg

sumę wiedzy i inteligencji; profesorów,

(1853-1935), członek Izby Posel-

ne”, które „poprzestawały na zacho-

zapłać!

uczonych, poetów, w tamtem stronnic-

skiej w latach 1884-1888, 1901-1911

wawczym odruchu, na – zrozumiałej,

Walentyna Pasiecznik

twie [podolskim – przyp. A. G.] mało

i 1917-1918 oraz wieloletni poseł na

lecz politycznie bezpłodnej – <miłości

Prezes ZPU w Szepetówce

znajdujemy; niesłuszne jednak, gdy

Sejm Krajowy. Doktorat z prawa miał

do polskiego dworu>, do pewnego sty-

chodzi o celowość polityczną: poprzez

również pierwszy przywódca stron-

lu życia, który mimo że stanowił zgęsz-

Sprostowanie

czterdziestolecie działalności tego

nictwa – Kazimierz hr. Grocholski, a

czenie tego, co nazywamy polskością,

obozu przebija się świadoma, planowa

„radykalny konserwatysta” dr Wło-

nie mógł jednak w niezmienionym

myśl polityczna, a inna już rzecz – że

kształcie trwać wiecznie”.

dzimierz Kozłowski-Bolesta

W związku z tym, że w poprzed-

już ukończyłam. W związku z pisaną

organicznie do niej przyrosła klątwa

(1858-1917), członek Izby Posel-

Tak, Podolacy mieli mentalność

nim numerze „Kuriera Galicyjskiego”

przeze mnie pracą, jako niezależna

już nie tylko wstecznictwa, ale wprost

skiej w latach 1885-1902 i 1905-1917

konserwatywną, byli nieufni wobec

(nr 20, s. 6), w art. „Inauguracja 17.

badaczka, uczestniczę w niektórych

obskurantyzmu, że sądząc po formie,

oraz poseł na Sejm Krajowy w latach

„innych” i „nowego”. Jednakowoż, nie

roku akademickiego na Uniwersy-

wydarzeniach, które są organizowa-

tecie Trzeciego Wieku we Lwowie”,

ne przez lwowskie towarzystwa, na

musi się wydawać <niemądrą>”.

1889-1914, był nie tylko uznanym

byli przeciwni przemianom społecznym

pojawiło się moje nazwisko i zaszła

ich rzecz lub z ich udziałem. Z czę-

W powyższym cytacie należy zwró-

prawnikiem, ale i ekonomistą. Zresztą

(wręcz mieli świadomość ich nieuchron-

pomyłka, dotycząca informacji na mój

ścią prezesów już rozmawiałam na

cić uwagę na trzy istotne elementy.

Podolacy jako grupa polityczna, roz-

ności), a jedynie obawiali się ich gwał-

temat. Chciałabym wyjaśnić, że nie

temat reprezentowanych przez nich

Feldman pisze, że wśród Podo-

poczynając pod względem intelektu-

towności i zła, które może przynieść

jestem przedstawicielką Warszawskie-

organizacji, z częścią, mam nadzie-

laków mało znajdujemy „profesorów,

alnym z dość niskiego poziomu, stop-

zbyt daleko idąca zmiana. Jak pisał

go Uniwersytetu Trzeciego Wieku i na

ję, będę rozmawiać podczas mojego

uczonych, poetów”. Prawdą jest, że

niowo później naukowo awansowali.

Rayski: „Nie jest to duch reakcyi, duch

inaugurację 17. roku akademickiego

najbliższego pobytu we Lwowie – po

Podolacy, właściciele ziemscy, prze-

Jako przykład niewykształconego, a wy-

wstecznictwa, jest to po prostu duch

na Uniwersytecie Trzeciego Wieku we

17 listopada.

ważnie zajmujący się gospodarowa-

bitnego Podolaka, który „mocno awan-

zbyt przezornego kwietyzmu, który w

Lwowie nie zostałam zaproszona jako

Osoby, które chciałyby się więcej

niem, od inteligenckich stańczyków

sował” podawany jest Dawid Abra-

każdej zmianie, w każdym więcej sa-

honorowy gość.

dowiedzieć na temat prowadzonych

„byli mniej wykształceni, mniej skłonni

hamowicz (1839-1926), w latach

moistnym kroku, przeraża się jakiemś

Jestem studentką Uniwersytetu

przeze mnie badań, mogą się ze

do pogłębionych ideologicznych roz-

1868-1918 poseł na Sejm Krajowy, czło-

złem, jakiemś gorszem nieokreślonem i

Warszawskiego, studiuję socjologię w

mną kontaktować poprzez e-mail:

Instytucie Stosowanych Nauk Społecz-

ważań”. Jednak, tak jak czołowi stań-

nek Izby Poselskiej w latach 1881-1909,

zarzekając się żywszego ruchu, stoi na

e.psiurska@student.uw.edu.

nych i przygotowuję pracę magister-

pl lub kierując korespondencję na

czycy gromadzili się wokół wszechnicy

w latach 1906-1907 prezes Koła Polskie-

miejscu jak posąg z napisem: <Spokoj-

ską, dotyczącą działalności organizacji

moje nazwisko na adres: Центр

krakowskiej, tak przywódcy Podolaków

go, w latach 1907-1909 minister dla Ga-

ność pierwszym obowiązkiem obywa-

Polaków, mieszkających we Lwowie.

Міської Історії Центрально-

byli często powiązani z Uniwersytetem

licji, a w 1912 mianowany dożywotnim

tela>”. Nie był to także sprzeciw wobec

Żeby lepiej zrozumieć ogólną sytu-

Східньої Європи, вул. Aкад.

Lwowskim. Owszem, uniwersytet kra-

członkiem Izby Panów. „Uznawano jego

postępu jako takiego. „Przeciwnikami

ację Polaków we Lwowie, przez mie-

Богомольця 6, 79005 Львів,

kowski, starszy i bardziej europejski,

talent wrodzony, wielkie doświadczenie

postępu nie jesteśmy i nie okażemy

siąc odbywałam praktykę studencką

co jest możliwe dzięki uprzejmości

górował dorobkiem intelektualnym

w sprawach publicznych, przytomność

się nimi w przyszłości, ale postęp poj-

w Konsulacie Generalnym Rzeczy-

pracowników tej instytucji.

nad uniwersytetem lwowskim, ale ten

umysłu i prędką decyzję, uznawano

mujemy bez przewrotu, reform chcemy,

pospolitej Polskiej we Lwowie, którą

Ewa Psiurska

ostatni przecież pustynią intelektualną

jego zasługę w niejednej sprawie żywo

ale nie reform na oślep” – zapewniał w

nie był. Wręcz przeciwnie. Po repoloni-

kraj obchodzącej, wiedziano, że jest

imieniu swego środowiska Leon hr. Pi-

Sprostowanie

zacji uniwersytetu we Lwowie w 1871

niewyczerpany w pracy i w znajdowaniu

niński, który jako namiestnik Galicji me-

roku (jeden z sukcesów polityki podol-

wyjścia z trudnych sytuacji” – pisał o nim

todami administracyjnymi bezwzględnie

W numerze 19 KG, ukazał się artykuł pod tytułem „Misja Wschód”. W

skiej!), wszak stolicy Królestwa Galicji

z uznaniem Bobrzyński.

zwalczał socjalistów i aresztował nawet

artykule pada stwierdzenie o „społeczności aryjskiej”, chodzi o społeczność

i Lodomerii, wszechnica ta uchodziła

Po drugie, Feldman zwrócił uwagę,

samego Ignacego Daszyńskiego.

asyryjską. Serdecznie naszych Czytelników przepraszamy!

za jedną z ważniejszych uczelni ce-

że do Podolaków „przyrosła klątwa

(cdn.)

Redakcja