ku europie! razem! razem!

21

Kurier Galicyjski * 16 – 29 listopada 2010

Wsp LNe dziedzicTWo kuLTuroWe –

odNaWiamy Wsp LNym WysiŁkiem!

(dokończenie z poprzedniego nr)

JURIJ SMIRNOW

tekst i zdjęcia

Polsko-ukraińska komisja

pod kierownictwem Jacka

Milera, dyrektora Departa-

mentu Dziedzictwa Kulturo-

wego MKiDN RP, przeprowa-

dziła ocenę prac konserwa-

torskich wykonanych w 2010

roku w katedrze ormiań-

skiej i katedrze rzymskoka-

tolickiej we Lwowie.

W skład komisji weszli: przed-

stawiciel Departamentu Dziedzic-

twa Kulturowego Ministerstwa Kultury

i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN)

RP Jakub Ber, z-ca dyrektora Zamku

Królewskiego na Wawelu prof. Jerzy

Petrus, dyrektor Zarządu Ochrony

Środowiska Historycznego Lwowskiej

Prof. Jerzy Petros (od lewej) i konserwator Jan Wiłkojć

Rady Miejskiej, główny konserwator

konserwatorki malowideł J. h. Rosena

Lwowa p. Lila Onyszczenko, prezes

W kaplicy znajduje się też kilka

konserwatorskie przeprowadziła pol-

nogradu, a po stronie polskiej Joanna

Stowarzyszenia Ochrony Zabytków

epitafii, abpa Franciszka Wierzchlej-

sko-ukraińska grupa konserwatorów

Czernichowska, Agnieszka Pawlak

Kultury Lwowa Andrij Saluk, prezes

skiego i wojewody Mikołaja Krosnow-

pod kierownictwem Andrzeja Ka-

i Agnieszka Kalbarczyk. Wyniki pracy

Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian

skiego (zm. 1723). Konserwator J.

zberuka, przy wsparciu finansowym

konserwatorów przedstawili komisji

Polskich (Warszawa) Ewa Abgaro-

Wiłkojć powiedział: „Zakres pracy w

MKiDN RP, we współpracy z Fundacją

Joanna Czernichowska i Paweł Ba-

wicz i Konsul RP we Lwowie Jacek

tej kaplicy jest większy od odnowienia

Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich,

ranowski z Warszawy. Pani J. Czerni-

Żur. Prace konserwatorskie na tere-

jednego kościoła. Sklepienia opano-

lwowskich organizacji i fundacji. „W

chowska jest konserwatorem z wielkim

nie katedry prowadzono „pełną parą”

wał grzybek i pleśń. Latarnia prze-

2010 roku zdemontowaliśmy wszyst-

doświadczeniem i wybitnymi zdolno-

(o tym „KG” informował czytelników w

cieka. Witraże potrzebują rozbiórki

kie części ołtarza, przenieśliśmy do

ściami. To ona zorganizowała zespół

nr 18). Część prac konserwatorskich

i żmudnej konserwacji. Częściowo

katedry i umieściliśmy na chórze. Są

młodych i ambitnych wykonawców, któ-

finansuje rada Miejska, część MKiDN

spudrowana jest polichromia, prze-

tam idealne warunki – wyremontowane

rzy od trzech lat z sukcesami pracują

RP oraz Fundacja Kultury i Dzie-

malowana temperą w XX w. Myślę,

pomieszczenie, stelaże. W tym roku

w katedrze ormiańskiej. Kierowniczka

dzictwa Ormian Polskich. Znaczną

że możemy jeszcze uratować ory-

urządziliśmy tam naszą pracownię” –

zespołu bardzo przejmowała się wyni-

jest też życzliwość i pomoc parafii

ginalnego Stroińskiego, gdyż prze-

powiedział A. Kozberuk. „W tym roku

kiem prac i mówiła ze wzruszeniem.

ormiańskiej na czele z ks. probosz-

malowano ją w mniejszym stopniu,

skupiliśmy się na pracach w podwórku.

Nic w tym dziwnego. Podobne uczu-

czem Tadeosem Geworgianem i To-

niż freski w nawie głównej. Oryginał

Odnowiono ramę drewnianą, planuje-

cia ogarniają każdego, kto przenika

warzystwa ormiańskiego we Lwowie.

fresku prawdopodobnie jest już nie

my zająć się fundamentem kaplicy, czę-

w mistyczny świat świętych, w twór-

Dyrektor Jacek Miler poinformował

do uratowania. Problem polega też

ściowo wyłożonym starymi nagrobkami

czość wybitnego polskiego malarza

dziennikarzy i wszystkich obecnych,

na tym, że katedra nie ma central-

ormiańskimi. Niektóre części drewniane

J. H. Rosena. Mieliśmy wrażenie, że

że: „Wśród najważniejszych projek-

nego ogrzewania, a wilgoć jest bar-

kaplicy są zniszczone. Mamy przed

w tej na pół ciemnej świątyni obecny

tów na Ukrainie, prowadzonych w

dzo wysoka. Rozebraliśmy strukturę

sobą bardzo żmudną i trudną pracę

jest sam autor i uważnie śledzi postę-

ostatnich latach, należy wymienić

ołtarzową. Trzeba poddać wszystko

ich konserwacji i uzupełnienia”.

py prac konserwatorskich. W takich

prace konserwatorskie w lwowskich

konserwacji, usunąć późniejsze zło-

Następnie, komisja przeszła do

warunkach nie można się pomylić,

katedrach łacińskiej i ormiańskiej”.

cenia z lat 70 XX wieku. Na szczę-

katedry rzymskokatolickiej, gdzie

pozwolić sobie na niechlujstwo, coś

W ramach renowacji wnętrza

ście, stare złocenia zachowały się

czekali już konserwator z Krakowa

zepsuć. „W tym roku zrobiliśmy mniej,

katedry łacińskiej, przeprowadzono

na 75 %. Ogromna nas czeka praca.

Jan Wiłkojć i proboszcz katedry

niż się spodziewaliśmy” – powiedzia-

prace konserwatorskie m.in. przy

Baner inf. o konserwacji ka-

Kolumny ołtarzowe mają po 4 metry

Jan Nikiel. Prace w katedrze trwają

ła J. Czernichowska. Dysponujemy

trzech obrazach ołtarzowych („Wnie-

pliczki „Golgota”

wysokości, rzeźby świętych są natu-

od lat – konserwatorzy zrobili wiele,

niewielkimi środkami finansowymi, no

bowzięcie Najświętszej Marii Panny”,

ralnej wielkości. Program prac kon-

lecz jeszcze więcej pozostało im do

i warunki konserwacji są bardzo trudne

Boimów we Lwowie (obecnie filia

„Matka Boska Niepokalanie Poczę-

serwatorskich jest bardzo obszerny

zrobienia. Fundusze mają oni raczej

(wilgoć, wodne zacieki i in.). Malowidła

Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuk

ta”– z kaplicy Matki Boskiej Często-

– na 5 lat i to przy dobrym finanso-

skromne.

ornamentalne były znacznie zniszczo-

Pięknych).

chowskiej i „Święta Trójca” – z ołta-

waniu”.

W 2011 r. Jan Wiłkojć skupi się

ne, np.: fryz nad drzwiami – rysunku

Prace konserwatorskie w katedrze

rza Św. Trójcy), przy dwóch oknach

Na zakończenie trzeba podkre-

z pomocnikami na pracach w ka-

faktycznie już nie było, widniały tyl-

ormiańskiej objęły m.in. najstarsze

witrażowych w prezbiterium („Maryja

ślić, że już od lat polsko-ukraińskie

pliczce Najświętszego Sakramentu,

ko ogólne zarysy bez szczegółów; na

malowidła ścienne, malowidła Jana

Królowa Korony Polskiej” i „Konsekra-

prace konserwatorskie na terenie

dawniej Wiśniowieckich. Jej histo-

malowidle górnym „Ofiara Abrahama”

Henryka Rosena oraz witraż kopuły

cja arcybiskupa Grzegorza z Sanoka

Lwowa są prowadzone przy udziale

ria sięga XVI wieku. Współczesny

znikła część elementów i nie było widać

zachodniej. W 2010 r. rozpoczęto także

przez kardynała Zbigniewa Oleśnic-

najlepszych polskich konserwatorów.

wygląd kaplica otrzymała wskutek

baranka ofiarnego. Nie prowadzono od

renowację niezwykle cennego zabytku

kiego”). W 2008 r. zakończona została

Współpraca polsko-ukraińska ukła-

przebudowy kosztem kasztelana

lat żadnych prac konserwatorskich. Na-

– drewnianego kompleksu rzeźbiarskie-

kompleksowa konserwacja elementów

da się bardzo harmonijnie i owocnie.

krakowskiego księcia Janusza Wi-

dal istnieje problem techniczny – z na-

go „Golgota” (XVIII w.), znajdującego się

ruchomych ołtarza głównego. W 2009

Prace są prowadzone przejrzyście w

śniowieckiego i jego żony Teofilii z

rożnika od strony zachodniej, widoczne

na dziedzińcu katedry ormiańskiej.

i 2010 r. zrealizowano prace m.in. w

sensie finansowym. Wykorzystywane

Leszczyńskich (1733-1740). Według

są podciekania wody, zniszczona jest

W roku bieżącym, nakładem

kaplicach Najświętszego Sakramentu,

są stosowne technologie konserwa-

projektu Konrada Kutschenrejtera

nawet niedawno położona podłoga

MKiDN ukazała się monografia Jo-

Matki Boskiej i św. Antoniego, przy oł-

cyjne i materiały najwyższej jakości.

został wtedy zbudowany ołtarz, który

cementowa. Aby skontrolować stan

anny Wolańskiej „Katedra Ormiańska

tarzu Św. Trójcy i przy kolejnych witra-

Stronie polskiej do tej pory udawało

ozdobił rzeźbami Tomasz Hutter. W

odnowionych partii polichromii, przyje-

we Lwowie w latach 1902-1938”, pre-

żach w prezbiterium. W roku bieżącym

się rozwiązać problem finansowania

latach 1769-1770 powstała polichro-

dziemy na wiosnę 2011 roku”.

zentująca zmiany dekoracji wnętrza

zakończono również wieloletnie skom-

prac, jednak byłoby lepiej i szybciej,

mia Stanisława Stroińskiego oraz

Komisja oceniła bardzo wysoko

i architektury katedry dokonane za

plikowane prace przy kamiennej kom-

jakby dołączyła się do tego też strona

barokowa sztukateria z warsztatu

pracę konserwatorów. Prof. J. Petrus

episkopatu abp Józefa Teodorowicza

pozycji architektoniczno-rzeźbiarskiej

ukraińska. Niektóre zabytki mogą za-

Jana Obrockiego. Ołtarz rekonstru-

powiedział wprost: „Jestem zaskoczo-

(tekst w języku polskim, z obszernym

Grobu Pańskiego (elementy kamien-

ginąć zanim, dojdzie do nich kolejka.

owano w latach 1890-1891, a w

ny efektem konserwacji. Polichromię

streszczeniem w języku angielskim,

nej kompozycji, odprowadzenie wód

Z bólem obserwujemy np. stan zacho-

okna wprawiono witraże Fabryki Ti-

odnowiono znakomicie i z wyczu-

armeńskim i ukraińskim)”.

opadowych i umocowanie daszka).

wania fresków tegoż S. Stroińskiego

roler Glasmalerei und Mosaik Anstalt

ciem artystycznym. Trzeba jednak

Konserwację malowideł J. H. Ro-

Szczególną wagę MKiDN przywiązu-

w kościele klarysek, XVIII-wiecznych

w Insbrucku. W ołtarzu znajduje się

wnikliwie zbadać i usunąć powody

sena w katedrze ormiańskiej wykona-

je do współpracy w ramach wstępnie

fresków w kościele jezuitów, czy wi-

cenny obraz „Zdjęcie z Krzyża” (XVIII

podciekania wody. Jest to nasze za-

ła grupa polsko-ukraińska, w której

planowanego, wieloletniego projektu

traży w dawnym kościele Franciszka-

w.), wykonany na blasze miedzianej

danie podstawowe”.

były: po stronie ukraińskiej Inna Dmy-

kompleksowej rewaloryzacji jednego

nek przy ul. Kurkowej.

przez znanego malarza Franciszka

Następnie, komisja zbadała kon-

truk-Sorochtej ze Lwowskiej Galerii

z najcenniejszych dzieł manierystycz-

kG

Lekszyckiego.

serwację kapliczki „Golgota”. Prace

Sztuki i Rusłana Herman z Czerwo-

nej architektury europejskiej – kaplicy