7

kurier galicyjski * 13–30 stycznia 2012 nr 1 (149)

WiRTUoZ Koła gaRNcaRsKiego

z zielonymi plamami – akcentami.

NaTalia oliJNYK,

Twórcza spuścizna jest niewielka.

romaN WoroNa

Większość jego dzieł rozeszła się

Sztuka ludowa Huculszczyzny i

po ludziach i nieznany jest ich los.

Pokucia od zawsze sławiła się garn-

Swoje utwory przeważnie podpisy-

carstwem. Przez wieki rozwijało się

wał adresem domowym – Mickiewi-

ono i przekazywało z pokolenia na

cza N239.

pokolenie, od mistrza do mistrza.

Gdy rozpoczęła się II wojna

Technologiczne i artystyczne ta-

światowa, mistrz przez trzy lata nie

jemnice fachu szczególnie kultywo-

podchodził do kola garncarskiego.

wane były na Pokuciu w słynnej z

Nie miał natchnienia do twórczości.

pisankarstwa Kołomyi. Już w XVI

W 1944 roku po wyzwoleniu Koło-

wieku stała się ona centrum garn-

myi został zmobilizowany do armii

carstwa i włączyła w siebie histo-

sowieckiej, a potem wstąpił do woj-

ryczno-kulturowy i etnograficzny

ska polskiego. Sierżant Wojska Pol-

teren, na którym działali garncarze

skiego Karol Sanojca przy forsowa-

z Kosowa, Kut, Pistynia, Śniatynia.

niu Odry został skoszony niemiecką

Jednak kołomyjska glina okazała

kulą 21 kwietnia 1945 roku. Został

się najlepszą. Dlatego 135 lat temu

pochowany początkowo w Ritzen

w Kołomyi została otwarta jedyna

w ogrodzie. Później przeniesiono

zawodowa szkoła garncarska.

jego zwłoki wraz z 5 tys. poległych

W jej historii były różne okresy

polskich żołnierzy do miejscowości

zarówno wzlotów, jak i upadków, jed-

Siekierki.

nak szczytów swego rozwoju zazna-

W „Księdze poległych na polu

ła za czasów dyrektorstwa Waleriana

chwały 1943-1945”, wydanej w

Krycińskiego. Przemysł garncarski w

Warszawie w 1974 roku przez

tym okresie dokonał znacznych osią-

Wojskowy Instytut Historyczny na

gnięć. Pojęcie „kołomyjska ceramika”

stronie 581 jest krótka wzmianka:

za jego czasów zajęło swoje miejsce

szkoły garncarskiej. W wieku 18 lat

czworokąty, podkówki, stylizowane

misy, wazony, świeczniki. Swoje

Karol Sanojca, sierżant, 23.XI.1911

w sztuce.

został czeladnikiem. W 1935 roku

kwiaty wielopłatkowe, dzwoneczki

prace sprzedawał w domu i na

– 21.IV.1945, m. Kołomyja, ul. Mic-

„Powinniśmy cenić dary, którymi

otrzymał wolną koncesję, która da-

malował niby z natury.

rynku.

kiewicza 239. Cmentarz wojskowy

od pradawnych czasów wsławiła się

wała mu prawo pracować samodziel-

Ciekawą robotą mistrza jest te-

Karol dekorował swoje wyroby

w Siekierkach, pole 3, rząd 14, mo-

na cały świat Ziemia Kołomyjska.

nie. Wtedy wpadła mu w oko i serce

matyczny talerz z przedstawionym

żółtymi, zielonymi i ciemnobrązo-

giła 575/532”.

Najlepsi rzemieślnicy są naszymi

kołomyjczaneczka Julia Żurakow-

chłopczykiem w czapce w centrum

wymi barwami na białym tle techni-

O utalentowanym garncarzu,

ziomkami, najlepsze idee i nowości

ska, która została wkrótce jego żoną

kompozycji, siedzącym na wróbel-

ką rylcowania. W Kołomyjskim Na-

który poległ w wieku 34 lat w walce

w tej sztuce zrodziły się na naszych

i pomocnikiem w jego pracy, matką

ku i batożkiem podpędzający go

rodowym Muzeum Huculszczyzny

z Niemcami, były wspomnienia, arty-

terenach,” – podkreśliła niedawno

dwóch córek – Antoniny i Dionizji.

do szybszego lotu. Na innym tale-

i Pokucia, zachowały się 22 dzieła

kuły w gazecie wojskowej „Czerwony

na uroczystej akademii kierownik

Nastały ciężkie czasy, zapach

rzu – kurka otoczona kwiatami, na

jego autorstwa, które zebrali pra-

Sztandar” w roku 1969, a również

wydziału ceramiki Narodowego Mu-

wojny rozchodził się po Europie.

jeszcze innym – rybka, pływająca

cownicy muzeum. Historia się im

moje i iwano-frankowskiego dzienni-

zeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny

„Złoty wrzesień” 1939 roku zmusił

w wodzie. Przedstawienie ryby na

odwdzięczy. Jak pokazały badania

karza Iwana Bogdanowa w „Przykar-

i Pokucia im. J. Kobryńskiego Ro-

go do pracy w nowych warunkach,

wyrobach glinianych jest symbo-

ulubionym tematem Karola był mo-

packiej prawdzie”, a także w książce

manna Baran. Szczególnymi strona-

żeby wyżyć i utrzymać rodzinę.

lem ofiary i jej związkowi pomiędzy

tyw krzyża: najczęściej trójramien-

„Województwo Iwano-Frankowskie”

mi w rozwoju kołomyjskiej ceramiki

Ale wymagania klientów zmu-

niebem i ziemią, a też przedstawia

nego krzyża, krzyż na postumencie

i licznych materiałach muzeum. Za-

jest twórczość jednego z uczniów

szały do ciągłego doskonalenia

płodność. Kościół wczesnochrześci-

w kształcie trójkąta, krzyż w krzyżu,

chowało się zaledwie kilka fotografii

tej szkoły Karola Sanojcy. Jubileusz

warsztatu. Wtedy to postanowił z

jański, jak twierdzą historycy sztuki,

krzyż skomponowany z ptaków. W

Karola Sanojcy. Na nich widzimy jego

setnej rocznicy jego urodzin stał się

innymi garncarzami – Mychajłem

nazywał Chrystusa „Wielką Rybą”.

zależności od formy wyrobu, Karol

energiczną twarz z lekkim uśmiechem

okazją dla tej akademii. Tą osobę

Biłoskurskim, Antonem Patkow-

Na swym półmisku z 1930 roku Sa-

Sanojca dekorował je w wyraźne

i błyskiem w oczach. Wierzył chyba,

chciałbym przybliżyć czytelnikom.

skim oraz Iwanem Maryjczukiem

nojca wykorzystywał rybę, jako pod-

ornamenty, na przemian z czystymi

że jego wyroby dojdą do potomnych.

23 listopada 1911 roku urodził

– stworzyć w 1940 roku spółdziel-

stawowy element, który uzupełniał

fragmentami, wykorzystując moty-

Jego rzemiosło przerodziło się w nie

się w wielodzietnej polskiej rodzinie

nię, która mieściła się przy ul.

innymi detalami. Kwiaty, pływające

wy ząbków, półłuków i linii. Środek

byle jakie mistrzostwo. Jego dzieło

garncarza Franciszka Sanojcy syn

Mickiewicza.

w wodzie, wyglądają jako rzęsa.

talerza lub misy pokryty był drob-

kontynuowała żona, Julia, dopóki nie

Karol. To jemu jedynemu wypadło

Twórczość Karola Sanojcy

Przewagę nadał autor kilkupiętrowej

nym ornamentem, a główny barw-

straciła wzroku. Zawsze starała się

kontynuować dzieło ojca i pozosta-

była specyficzną, była niepodob-

kompozycji z przewaga elementów

ny wzór był wynoszony na brzegi,

go naśladować.

wić trwały ślad w sztuce swojego

na do innej. Jego szkołę pozna-

geometrycznych (romby, trójkąty, pi-

jednocześnie zamykając całą kom-

Dawno już nie ma jego pieca

regionu.

wali mieszkańcy Kołomyi i inni

smo klinowe) i nieznacznym wkom-

pozycję. Wazony zapełniane były

garncarskiego, ale jego prace, któ-

Ma prosty życiorys. Ukończył

klienci na rynku. Po mistrzowsku

ponowaniem motywów roślinnych

drobnym i większym ornamentem.

re doszły do nas, cieszą oko, bo w

7-letnią szkołę i 4 klasy szkoły rze-

toczył on na kole ceramiczne for-

(drobne gałązki, motywy wianków).

Wielkie  przestrzenie  pomiędzy

glinie jest zaklęta cząstka duszy ar-

mieślniczej. W fachu garncarskim

my i dekorował je ornamentami,

Wysoki  poziom  wypełnienia

ornamentem nadawały wrażenia

tysty i ciepło jego rąk.

kształcił się u Antoniego Towpasza,

charakterystycznymi dla szkoły

powierzchni wpływał na dekoracyj-

lekkości wyrobu. Wykorzystywał,

który mieszkał przy ul. Młyńskiej 15.

kołomyjskiej tego okresu. Wśród

ność wyrobu, bo cała kompozycja

jak i Bachmatiuk, kwiaty, rozety

zdjęcie

Był on nauczycielem kołomyjskiej

jego dzieł są dekoracyjne talerze,

jest przyjmowana niby barwny kilim

rosnące w wazonach. Swe ząbki,

http:pracowniagarncarska.com.pl

PoLsKa KoLĘDa JeDNocZY seRca

Prezes Żytomierskiego Obwo-

służony dla Kultury Polskiej Wokalny

Są takie dni grudniowe, gdy ko-

w minionym tysiącleciu, dojrzewały i

Miło zaznaczyć, że Festiwal

dowego Związku Polaków Ukrainy,

Dziecięcy Zespół „Dzwoneczki”,

lęda, jak ptak, przelatuje z domu do

stawały się coraz bogatsze, przeka-

Polskiej Kolędy w Korosteniu stał

pani Wiktoria Laskowska-Szczur

Zespół Wokalny „Głos”, Zasłużony dla

domu, z miasta do miasta, z kraju do

zywane z ust do ust, z serca do serca.

się wydarzeniem regionalnym. Na

przywitała gości przybyłych na festi-

Kultury Polskiej Ludowy Polski Zespół

kraju i obdarza ludzi ciepłem. Tym ra-

Najświętszym naszym obowiązkiem

święto zawitali goście z Winnicy,

wal i życzyła wszystkim przyjemnych

Folklorystyczny „Poleskie Sokoły”

zem 17 grudnia 2011 r. kolęda zawitała

jest to, aby przekazać ten bezcenny

wraz z przewodniczącą Winnickiego

wrażeń: „Polska jest krajem, w którym

z Żytomierza, Oleksandr Werbiło z

do Korostenia. Właśnie tutaj Polacy

skarb naszym dzieciom, przyszłemu

Kulturalno-Oświatowego Związku

kolędy są najdroższym skarbem,

Korostenia, i wielu innych ciekawych,

Żytomierszczyzny rozpoczęli swoje

pokoleniu.

Polaków, panią Alicą Ratyńską.

przynoszącym wiele radości. Tak więc

nowych wykonawców: dziecięcy

bożenarodzeniowe świętowanie orga-

Nie można jednak zapominać,

Dziękujemy organizatorom festi-

niechaj panuje w naszych domach

chór „Strumyczek” z Żytomierza, Trio

nizując, już tradycyjny, VI Festiwal Pol-

iż nie był to zwykły koncert, lecz

walu, Radzie Miejskiej w Korosteniu,

radość, a wszystkie życzenia, jakie

wokalne „Ażur” z Winnicy, zespół wo-

skiej Kolędy na Żytomierszczyźnie.

konkurs. Najlepsze zespoły: chór

przewodniczącej Związku Polaków

płynęły ze sceny, niech się spełnią.”

kalny „Marzenie” z Korostenia, goście

„Mamy z Polską wspólną histo-

dziecięcy „Dzwoneczki” i trio wo-

Ukrainy w Korosteniu pani Wandzie

Kapelan Polaków Żytomierszczyzny,

z Olewska: wokalne zespoły „Jaskó-

rię, kulturę, tradycje. Tutaj, na ziemi

kalne „Ażur”, będą reprezentować

Laskowskiej, Żytomierskiemu Obwo-

ks. Jarosław Giżycki poprowadził

łeczka”, „Liłea”, „Sokolęta”, Iryna Na-

żytomierskiej mieszkają przedsta-

Żytomierszczyznę na XVIII Festiwalu

dowemu Związkowi Polaków Ukrainy.

krótką modlitwę i udzielił błogosła-

wojewa oraz in. Wszyscy różni, każdy

wiciele różnych narodów. Dlatego u

Polskiej Kolędy w Będzinie (na Gór-

Gorące podziękowanie należy się

wieństwa organizatorom i uczestni-

zespół na swój sposób interesujący,

nas zawsze panuje zgoda między

nym Śląsku). Pozostaje nam tylko

od nas Senatowi Rzeczpospolitej

kom festiwalu.

a jednoczyło ich umiłowanie polskiej

narodami”, – przemawiał na scenie

im pogratulować i życzyć sukcesów.

Polskiej, Stowarzyszeniu „Wspólnota

Nie byłoby jednak tego święta,

kolędy. Publiczność nuciła razem z

miejskiego ośrodka kultury zastępca

Wszyscy uczestnicy korosteńskiego

Polska” za wsparcie wspaniałego

gdyby 2000 lat temu nie narodził

artystami. W ten sposób na sali zapa-

burmistrza miasta Korosteń, pan

festiwalu zostali odznaczeni okolicz-

polskiego święta.

się Jezus Chrystus, Zbawiciel całe-

nowała cudowna, bożenarodzeniowa

Oleksandr Dzyga. Ciekawe, że

nościowymi dyplomami i podzięko-

go świata, którego wysławiali nasi

atmosfera. Artyści oczarowali słucha-

polska kolęda ma swoją kontynu-

waniami. Na zakończenie koncertu

JaNiNa laSKoWSKa

kolędnicy, uczestnicy festiwalu. Na

czy nowymi, oryginalnymi aranżacjami

ację i zainspirowała władze miasta,

wszystkie zespoły na scenie wraz z

Żytomierz

świątecznym koncercie z radością

kolęd i pastorałek, które zrodziły się

aby w styczniu zorganizować w Koro-

gośćmi na sali wspólnie zaśpiewali

śpiewały dobrze znane grupy – Za-

wśród ludu na polskiej ziemi, wyrosły

steniu festiwal ukraińskiej kolędy.

czarującą kolędę „Cicha noc”.