22

sławni lwowianie

kurier galicyjski * 13–30 stycznia 2012 nr 1 (149)

FRAnCiSZEK TEpA

malarz rzeczy drobnych

w Paryżu pod kierunkiem Léona Co-

BeaTa KoST

gnieta, nieco później jego mistrzem

„Pan Tepa bardzo pięknie malował

został Ary Scheffer. Ten holenderski

akwarelą,

malarz słynął z portretów i orien-

Sam piękny, o bujnej fryzurze

talnych pejzaży, Franciszek Tepa

On, co malował Araby i Kopty

również wybrał te dwa rodzaje. „Pod

Żył cały w słońcu, sjenie i kobalcie,”

wpływem – jak pisał Jan Bystroń o

– pisała o Franciszku Tepie

Tepie – monachijskiego Kaulbacha

Maryla Wolska. Wysoki, szczupły,

i paryskiego Scheffera zmienił swą

bardzo przystojny, wytworny w

delikatną, emaliową fakturę na szer-

sposobie bycia i mówienia. Od-

szą i mocniejszą”. Wystawiał swoje

znaczał się jak sam mówił fantazją

obrazy w Salonie paryskim w 1857

„ułańską”, ale malując pracował

i 1861 roku. Po powrocie z Paryża w

wolno. Zasłynął jako rytownik i ma-

1858 roku osiadł we Lwowie. Nie przy-

Franciszek Tepa, portret

larz „rzeczy drobnych” – portretów

jął propozycji stanowiska profesora

adama mickiewicza (źródło:

akwarelowych, miniatur portreto-

krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych,

http://www.antique.com.pl/

wych malowanych na kości słonio-

ponoć główny powód polegał na tym,

aukcje)

wej, typów ludowych, orientalnych

że Tepa nie chciał wyjeżdżać ze Lwo-

scen rodzajowych.

wa. Pracował dla hrabiego Włodzimie-

Urodził się 17 września 1828 we

Współcześni dobrze znali portrety

rza Dzieduszyckiego. Dzieduszycki

Lwowie. Był synem lwowskiego cu-

Wincentego Pola, Karola Szajnochy,

znany był jako znawca i kolekcjoner

kiernika, na chrzcie otrzymał imiona

Artura Grottgera czy Teofila Lenarto-

sztuki ludowej. Franciszek Tepa ma-

Franciszek Tomasz. Nazwisko Fran-

wicza jego pędzla. Na wiosnę 1860

lował dla niego typy ludowe i widoki

ciszka zapisywane było też czasem

roku wystawiano we Lwowie jego

okolic. Bywał często w Poturzycy

jako Teppa. Naukę rysunku rozpo-

portrety literatów. Prawdziwym ar-

i Pieniakach, gdzie rezydował Dzie-

czął w wieku czternastu lat w lwow-

cydziełem nazwał Wojciech Gerson

duszycki. Studiował twarze Hucułów,

skiej pracowni Jana Maszkowskie-

akwarelowy portret ojca artysty. O

Rusinów i Żydów. Studia te chwalone

go. Pod okiem wybitnego pedagoga

portretach Tepy pisał też Gerson, że

były za nowatorskie ujęcia. Portreto-

uczył się w Akademii Stanowej. Na-

umiał Tepa wydobyć tyle niespodzia-

wał „smutne, ale i efektowne kobie-

stępnie studiował w akademii wie-

nek kolorystycznych, że portrety jego

ty, słowiańskie oblicza dostojnych

Portret Franciszka Tepy autorstwa artura Grottgera 1866,

deńskiej (1847-48). Był to czas, kie-

(…) pełne są życia i zalet artystycz-

włościan”. Znany był również jako

ze zbiorów Pawlikowskich (źródło: http://www.pinakoteka.

dy lwowianie masowo studiowali na

nych. Tepa zajmował sie również

nauczyciel rysunku w lwowskich

zascianek.pl/Grottger/images/Franciszek_Tepa)

Akademii Sztuk Pięknych w Wied-

rytownictwem, kilka jego najbardziej

domach, pracował m.in. u Fredrów.

W 1867 prasa informowała: „w sali

niu, obok Tepy uczył się tam Alojzy

„Czasu” były drukowane pierwsze

znanych prac to Generał Dwernic-

aby Adam Potocki mógł oderwać się

radnej Ratusza Lwowskiego wysta-

Rejchan, Aleksander Raczyński, Jan

relacje z wyprawy). Z podróży Tepa

ki piszący z 1848 roku, czy Obrona

od tragicznych wydarzeń: 25 wrze-

wione zostały na widok publiczny

N. Głowacki, Feliks Szynalewski czy

przywiózł liczne szkice do obrazów

cmentarza wykonana w 1849 roku.

śnia 1852 roku Potocki został aresz-

obrazy olejne i akwarele Francisz-

Artur Grottger. Tepa pojawił się w

i tzw. rączkę egipskiej księżniczki

Tepa jest autorem popularnego por-

towany przez Austriaków i po dwóch

ka Tepy przeznaczone na wystawę

Wiedniu w 1847 i pozostał tu przez

ozdobioną pierścieniem. Według

tretu Adama Mickiewicza, wykona-

dniach skazano go na karę sześciu

Paryską. Typy ludowe odtworzone

rok. Był uczniem Ferdinanda Wald-

jego opowieści miał ją ułamać mumii

nego według wizerunku z dageroty-

lat wiezienia w „kajdanach w więzie-

są z głęboką prawdą pociągające

mülera. W Wiedniu przeżył Franci-

księżniczki w jednym z grobowców

pu Michała Szweycera. Dagerotyp

niu fortecznym” za udział w spisku

urokiem swoim. Najcelniejszymi są

szek Wiosnę Ludów, brał udział w

egipskich. Po jego śmierci ręka egip-

pokazuje profil Adama Mickiewicza,

antyrządowym. Po miesiącu cesarz

ślicznie wymalowany portret Cygan-

rewolucyjnych zamieszkach, swój

skiej księżniczki eksponowana była w

jest też pierwszym portretem „stare-

Franciszek Józef ułaskawił Potoc-

ki z podpisem Nędza portret dwóch

entuzjazm przypłacił aresztowa-

Ossolineum. Prace „orientalne” Tepy,

go” Mickiewicza. Kilka miesięcy po

kiego, pomysł podróży długiej i da-

Żydów arendarza i jego syna z dóbr

niem i krótkotrwałym pobytem w

które były wynikiem jego podróży na

śmierci Mickiewicza Franciszek Tepa

lekiej był doskonałym pretekstem,

hr. Dzieduszyckiego, Krakowianka,

wiedeńskim więzieniu. W okresie

Wschód były eksponowane na wysta-

wykonał portret wieszcza, Towarzy-

aby uciec od rzeczywistości. Zada-

czarownica z Potaszyny, kobieta z

Wiosny Ludów powstał cykl portre-

wach we Lwowie i Krakowie, w histo-

stwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w

niem Franciszka Tepy było sporzą-

Pieniak i staruszek stuletni z pod

tów ludzi związanych z powstaniem

rii malarstwa polskiego uchodzą za

Krakowie wykonało z niego miedzio-

dzenie swego rodzaju dokumentacji

Krakowa. Dochód za bilety wnijścia

listopadowym. Wśród tych prac

jedne z najwcześniejszych o tego

ryt. Jest też Tepa autorem „Apoteozy

artystycznej z egzotycznych krajów.

przeznaczył artysta na korzyść fun-

były portrety Joachima Lelewela,

typu tematyce.

Mickiewicza” – na ciemnoszafirowym

Wyjechał z Potockim, jego małżon-

duszu wdów i sierot po mieszcza-

Józefa Dwernickiego i Józefa Chło-

Po Wiedniu i Monachium, dalszą

tle, postacie z utworów Mickiewicza,

ką i Maurycym Mannem publicystą

nach lwowskich”.

pickiego. Do portretów sławnych

edukację artystyczną odbywał Tepa

podtrzymują owinięte w biały całun

krakowskiego „Czasu” (na łamach

Polaków powracał niejednokrotnie.

zwłoki poety.

Miał siedemnaście lat, kiedy kształ-

Nie założył rodziny, starość

cąc się u Jana Maszkowskiego we

spędził w sporej nędzy we Lwo-

Lwowie, wyrysował na kamieniu

wie, gdzie w malutkiej pracowni

portrety wybitnych artystów drama-

przy ulicy Sykstuskiej powstawały

tycznych Witalisa Smochowskiego

jego ostatnie dzieła. Był znanym

i Antoniego Benzy. Podobizny zo-

bywalcem kawiarni Schneidera przy

stały odbite w lwowskiej drukarni

Akademickiej, przychodził tam z Ka-

Piotra Pillera w 1848 roku. Pierw-

durcią – biało-żółtą kundelką, którą

sze utwory Tepy stały się popularne

otrzymał w prezencie od aktorki

dzięki litografii.

Anieli Aszpergerowej. Zasiadał przy

W okresie monachijskim zaczął

stoliku w swoim czarnym kapeluszu

tworzyć swoje słynne miniatury na

z krezami, otulony tabaczkowym ple-

kości słoniowej zamawiane specjal-

dem z frędzlami i pięknie po malarsku

nie przez dwór bawarski. W Akade-

opowiadał. Swojski i zawsze trochę

mii w Monachium rozpoczyna naukę

nieśmiały. W trakcie choroby, kiedy

w 1849 roku, w pracowni Wilhelma

gruźlica osłabiała go coraz bardziej,

Kaulbacha studiował do roku 1852.

zaczął unikać ludzi. Do końca życia

Był wśród pierwszych bardziej

pozostał w przyjaźni z Wandą Monné

znanych malarzy polskich, którzy

i jej mężem Karolem Młodnickim. Nie

odbyli podróż na Bliski Wschód.

osiągnął wybitnego stanowiska wśród

Wyruszył do Grecji, Egiptu i Ziemi

rodzimych plastyków, ale dla Lwowa

Świętej w 1852 roku w poszukiwaniu

był postacią ważną. W Słowniku Ma-

tematów. Podróż odbywał dzięki hra-

larzy Polskich: „był po połowie wieku

biemu Adamowi Potockiemu z Krze-

jednym z popularniejszych malarzy

Franciszek Tepa, „z podróży do egiptu”, 19.Xii.1852 – z katalogu domu aukcyjnego

szowic. Wyprawę przygotowywano,

w rodzinnym mieście, specjalizu-

agart