29

kurier galicyjski * 13–30 stycznia 2012 nr 1 (149)

Państwa. Nastąpiły też zmiany wizu-

nie pogodziło się wielu odznaczo-

była mowa o krzyżu przyznanym

Virtuti Militari nadawał Naczelnik Pań-

losy orderu

alne. Koronę wieńczącą Krzyż Wielki

nych, nosząc demonstracyjnie krzy-

w celu wynagrodzenia zasługi, mę-

stwa na wniosek Kapituły. W okresie

„Virtuti militari”

i Komandorski zastąpiono wieńcem

Późniejsze losy Orderu „Virtuti Mi-

że dawnego wzoru z Pogonią.

stwa w boju i biegłości w sztuce

międzywojennym nadano 6 Krzyży

laurowym i wkomponowanymi litera-

litari” odzwierciadlają często tragiczne

Po wybuchu Powstania Listopa-

wojennej. Awers stanowił krzyż złoty

Wielkich, w tym z numerem 1 – Józe-

mi RP, a następnie PRL. Na awersie

dzieje Rzeczypospolitej. Już pod ko-

dowego powrócono do stanisławow-

pokryty czarną emalią, po środku

fowi Piłsudskiemu, 19 Krzyży Koman-

Krzyży z umieszczonego tam orła

niec 1792 r. targowiczanie wydali Uni-

skiego wzoru umieszczając ponow-

biały orzeł na złotym tle, otoczony

dorskich, 14 Kawalerskich, 63 Złote i

zdjęto koronę…

wersał, zakazujący noszenia znaków

nie na rewersie krzyży Pogoń. Było

zielonym wieńcem laurowym (ema-

8300 Srebrnych. Tymi ostatnimi ude-

Dzięki demokratycznym przemia-

i ozdób militarnych, a więc także Or-

to tym bardziej uzasadnione, że walki

lia). Na ramionach krzyża złoty na-

korowano także dwa miasta: Lwów i

nom ustrojowym w Polsce nastąpiło

deru „Virtuti Militari”. Większość woj-

powstańcze prowadzono także na te-

pis VIRTUTI MILITARI. Rewers był

Verdun, Grób Nieznanego Żołnierza

przywrócenie wyglądu i charakteru

skowych nie zastosowała się do tych

renie Litwy. Od 3 marca do 4 paździer-

złoty, na ramionach krzyża były lite-

w Waszyngtonie, Bukareszcie i Pary-

Orderu z okresu II Rzeczypospolitej.

zarządzeń. Pierwszy publicznie wy-

nika 1831 r. nadano 387 Orderów.

ry SARP (Stanislaus Augustus Rex

żu, wiele chorągwi i sztandarów woj-

W 1990 r. prezydent RP w kraju prze-

stąpił przeciw nim Tadeusz Kościusz-

W tej liczbie przyznano tylko jeden

Poloniae), po środku w zielonym

skowych. Pośmiertnie odznaczono

jął zwierzchnictwo nad Orderem.

ko. Dopiero sejm grodzieński na sesji

Krzyż Komandorski (naczelnemu wo-

wieńcu laurowym Pogoń litewska,

1311 osób oraz 239 cudzoziemców.

Order Wojenny Virtuti Militari

23 listopada 1793 r. cofnął uniwersały

dzowi gen. Janowi Skrzyneckiemu),

pod nią data 1792.

W czasie II wojny światowej i w

jest spośród nadawanych do chwili

Targowicy i prawnie usankcjonował

105 Krzyży Kawalerskich, 1794 Złote

Opracowany w sierpniu sta-

okresie powojennym Order nada-

obecnej najstarszym wojskowym or-

instytucję Orderu. Jednak na stanow-

i 197 Srebrnych. Ordery nadawane

tut określał podział orderu na pięć

wany był przez prezydenta RP na

derem na świecie. Order ten zdobył

cze żądanie carycy Katarzyny II Rada

były przez Rząd Narodowy. Po klęsce

klas i zawierał opis wyglądu Orderu

Uchodźstwie. W okupowanym Kraju

Nieustająca 7 stycznia 1794 roku po-

Powstania car Mikołaj I w haniebny

Krzyża Wojskowego. Krzyże miały

nownie unieważniła odznaczenie, ob-

sposób nakazem z dnia 12 stycznia

być noszone na wstążce błękitnej z

ligując nawet wyróżnionych do zwrotu

1832 r. zdegradował Order do rangi

czarnymi obwódkami. Powołano też

medali i krzyży.

odznaki pamiątkowej przyznawanej

kapitułę, której przewodniczył książę

Order został wznowiony w 1807

zasłużonym w tłumieniu Powstania

Józef Poniatowski. Stanisław August,

roku, pod nazwą Order Wojskowy

żołnierzom rosyjskim…

jako Wielki Mistrz Orderu, jednocze-

Księstwa Warszawskiego z za-

Po odzyskaniu niepodległości

śnie był zwierzchnikiem i Kawalerem

chowaniem podziału na pięć klas

Order przywrócono w 1919 r. pod

Krzyża Wielkiego (klasa I). Krzyż

według XVIII-wiecznego statutu. W

nazwą Order Wojskowy Virtuti Milita-

Komandorski (klasa II) otrzymał tylko

wyniku interwencji cara Aleksandra

ri (od 1933 r. – Order Wojenny VM).

ks. Józef za bitwę pod Zieleńcami.

I w 1808 roku usunięta z rewersów

Wówczas to na złotej tarczy rewersu

86 osób odznaczono Krzyżem Ka-

krzyży Pogoń – herb Litwy i zastą-

pojawiła się dewiza Honor i Ojczyzna.

walerskim (klasa III). Ogółem liczba

piono ją napisem: REX ET PATRIA

Na początku 1920 r. utworzono Tym-

odznaczonych Orderem w tym cza-

(KRÓL I OJCZYZNA). Z tą zmianą

czasową Kapitułę, przekształconą

sie stanowiła 526 osób.

następnie w stałą, z jej kanclerzem

Józefem Piłsudskim na czele. Ordery

Polski znaczek pocztowy z 1992 r.

Krzyże klas IV i V nadawał Komen-

sobie szczególnie honorowe miejsce

dant Główny ZWZ-AK. Dynamika

wśród odznaczeń polskich. Jego wi-

działań wojennych nie zawsze po-

zerunek znalazł się na wielu pomni-

zwalała na uhonorowanie tym wyróż-

kach i mogiłach żołnierzy polskich z

nieniem wszystkich na nie zasługują-

okresu walk powstańczych, z okresu

cych. Żołnierzom Polskich Sił Zbroj-

wojny polsko-bolszewickiej i obu wo-

nych na Zachodzie nadano łącznie

jen światowych. Od niedawna wize-

5573 Krzyże Virtuti Militari.

runkiem tego Orderu udekorowano

Po wojnie w Polsce Ludowej na-

obelisk w Zieleńcach, gdzie polski

stąpiły kolejne zmiany w nazwie i zasa-

czyn żołnierski 220 lat temu zasłynął

dach przyznawania tego odznaczenia.

z CNOTY WOJSKOWEJ.

order Wojenny Virtuti milita-

Przyznawane one były przez Radę

Tak wyglądał pierwszy order Virtuti militari

KG

ri

Pamięci tajnego biskupa Opowiadanie

DWoRZec

JaNa cieŃsKiego

I każdy gwizd pociągu

euGeNiuSz TuzoW-

Brzmi ulotnością życia

luBaŃSKi

W złoczowskim kościele pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny me-

1972 rok był dla mnie radosny i tra-

W mojej pamięci ożywają wspo-

tropolita lwowski arcybiskup Mieczysław Mokrzycki 27 grudnia odprawił Mszę św. z okazji

giczny. W tym roku ożeniłem się z Lu-

mnienia z przeszłości. W biegiem lat

sią, z którą nie rozstaję się do dziś. W

stają się bardziej wyraziste, niż były

19. rocznicy śmierci biskupa Jana Cieńskiego. W czasach sowieckich był on długoletnim

ostatnim dniu lutego, roku przestęp-

w rzeczywistości. Wysezonowane w

proboszczem złoczowskiej parafii oraz tajnym biskupem Kościoła rzymskokatolickiego

nego, zmarła na wylew moja matka.

pamięci wspomnienia, jak dobre wino

W listopadzie tego szczególnego roku

nabywają nowej jakości i wizji. Nawet

na Ukrainie. Pomagał on wielu też wiernym Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego.

urodziła się córeczka Kasia, którą na-

prozaiczne, nieznaczne epizody życia

zwaliśmy tak po mamie. Pociąg życia

stają się bardziej znaczące i nieco-

Cieńskiego na miejscowym cmenta-

KoNSTaNTY czaWaGa

mknie naprzód, a my jesteśmy tylko

dzienne. Bo teraźniejszość – to tylko

rzu w Złoczowie.

świadomymi lub nie, pasażerami. Na

mgnienie, które nie zdążywszy zabły-

Biskup Jan Cieński urodził się 5

„Dziś nasz Kościół lwowski dzię-

mej głowie rosną srebrne włosy prze-

snąć, zanika. Pamięć w swoich zaka-

stycznia 1905 roku w Pieniakach koło

kuje za wspaniałego kapłana, które-

kwitania. I teraz bardziej lubię śnieg,

markach rozdziela wszystko na swoje

niż palące słońce. Bardziej podoba mi

miejsca. I bywa, że to co wydawało się,

Złoczowa. Po ukończeniu studiów

go wspomina z wielką chlubą i stawia

się spokój i harmonia, niż dziki wrzask

że ma jakieś znaczenie, odchodzi na

uniwersyteckich i seminaryjnych w

go nam wszystkim za wzór do na-

zachwytu. Otaczający mnie świat nie

dalszy plan.Aczłowiek odchodzi z tego

1938 roku przyjął święcenia kapłań-

śladowania w umiłowaniu Chrystusa

niesie już tajemnicy i przypomina bar-

świata nie z tym co się wydarzyło, a z

skie. Podczas II wojny światowej ura-

i Kościoła” – powiedział w homilii

dziej spektakl prowincjonalnego reży-

tym, co pozostało na dnie jego pamięci.

tował życie wysokiemu oficerowi so-

arcybiskup Mokrzycki. Zaznaczył,

sera. Czasem chce mi się biec, ale już

Wydaje mi się, że pamięć to niebiański

wieckiemu, dzięki czemu po wojnie

że zmarły biskup Jan Cieński był

nie wiem gdzie. Tak samo nie wiedział

dworzec, z którego odjeżdżamy do

nie pozbawiono go praw kapłańskich.

człowiekiem o wielkim autorytecie

gdzie biec i wielki Lew Tołstoj. Ale w

Wieczności. A życie, naprawdę – to

Przez 54 lata był proboszczem w Zło-

moralnym, który w trudnych czasach

odróżnieniu od niego, nie mam Jasnej

wagon z oknami pamięci. Kto utracił

Polany. Patrzę na moją żonę i widzę w

pamięć pozostaje w mroku w którym

czowie. Na biskupa został potajemnie

reżimu komunistycznego mężnie i z

niej, jak w lustrze, swoje odbicie. Bar-

nie ma życia i nie ma ruchu.

wyświęcony przez kardynała Stefana

odwagą wypełniał swoje obowiąz-

dziej przemawia do mej duszy muzyka

Próbuję wpłynąć do mej pamię-

ki kapłańskie, jakie Bóg na ziemi

Wyszyńskiego. Jego nominacji nigdy

Bacha, niż muzyka Mozarta. Miesz-

ci, która jeszcze się nie zakończyła.

mu powierzył. „Dlatego zachęceni

nie ogłoszono publicznie. W ukryciu

kam w mieście, okupowanym przez

Wrzesień 1972 roku. Zapis w pamięci:

jego przykładem, jako chrześcijanie

wyświęcił dwóch kapłanów obrządku

runek troski o nasz naród. Oby ludzi

przybyszy z zewnątrz. Nie wiem, czy

mogący podejść do ołtarza i wycią-

łacińskiego i czterech księży obrząd-

o wielkim autorytecie moralnym było

Leżę i ściskam w rękach

dobrzy są czy źli, ale są obcy, jak byli

gnąć ręcę do Boga, winniśmy oka-

ku greckokatolickiego. Wśród nich,

coraz więcej i obyśmy do nich na-

Całe garście pyłu słońca

obcymi dla rodziny Turbinów, szaleją-

Wokół przelewają się głosy

cy po Kijowie żołnierze Petlury. A czas

zać światu, że wierzymy w twórczą

święcenia kapłańskie otrzymał też

leżeli” – zaznaczył abp Mieczysław

Które wczoraj były obok blisko

z każdym rokiem leci coraz szybciej.

obecny biskup pomocniczy lwowski

moc dobra, w twórczą siłę prawdy, w

Mokrzycki.

Moja pamięć staje się niebiańskim

Przed oczyma coraz wyraźniej rysuje

Leon Mały. Biskup Jan Cieński zmarł

twórczą siłę miłości” – wzywał lwow-

Metropolita lwowski modlił się

dworcem

się niebiański dworzec pamięci. I kto

26 grudnia 1992 roku.

ski metropolita. „To jest właściwy kie-

również przy grobie biskupa Jana

Miejscem spotkań rozstań i dramatów

tam na mnie czeka – nie wiem.