22

Wyjęte z karty pamięci

31 lipca–16 sierpnia 2012 nr 14 (162) * Kurier Galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

14 Pułk Ułanów Jazłowieckich

Pułkiem, który miał najdłuższy nieprzerwany okres służby w II Rzeczypospolitej był 14 Pułk Ułanów Jazło-

wieckich – Kawaler Orderu Virtuti Militari. Jego stałym garnizonem był Lwów – jedyne polskie miasto przed

wojną 1939 roku odznaczone tym samym orderem. To też zobowiązywało i jazłowieccy ułani w kampanii

wrześniowej nie zawiedli. Ponieważ nie można dwukrotnie odznaczać pułku krzyżem Virtuti Militari, 14 Pułk

Ułanów otrzymał prawo umieszczenia na wstęgach państwowych przy sztandarze napisu haftowanego

złotymi nićmi: „Wyróżniony za niezwykłe męstwo w kampanii 1939 roku w Polsce”.

„Hej dziewczęta w górę kiecki,

tach 1918–20 sztandar pułku został

nów i 100 rannych, tj. łącznie ok.

jedzie ułan jazłowiecki”

odznaczony orderem Virtuti Militari

20% stanu, w wyniku poważnych ran

V klasy (nadanie nr 2514) osobiście

zmarł także por. M. Walicki), natarcie

przez Naczelnego Wodza marszał-

powiodło się; oba pułki przebiły się

ka Józefa Piłsudskiego 20 marca

do Warszawy.

KRzYSzTOF SzYMAŃSKI

1921 roku.

Szwadron marszowy pułku od 12

Powstanie pułku

września podporządkowany był 10

i walki na obczyźnie

W kampanii obronnej

Zalążkiem pułku był utworzony w

Brygadzie Kawalerii i w jej składzie

1939 roku

lutym 1918 roku, w mołdawskiej miej-

W 1939 roku pułk w ramach ma-

walczył pod Lwowem. 24 września

scowości Ungheni szwadron polski,

cierzystej Podolskiej Brygady Kawa-

jeden ze szwadronów pułku przepro-

skupiający Polaków służących wcze-

lerii, walczył początkowo w składzie

wadził szarżę na pozycje jednostek

śniej w armii rosyjskiej. Po nieudanej

Armii Łódź, a następnie Armii Po-

Armii Czerwonej w czasie bitwy pod

próbie dołączenia do II Korpusu Pol-

znań.

Husynnem.

skiego, w obliczu groźby rozbrojenia

19 września 1939 r. w okolicach

W następnych dniach polski od-

przez Niemców, szwadron dołączył

Dąbrowy Leśnej 14 Pułk przeprowa-

dział skierował się na południe, lecz

do 2. pułku konnego rosyjskiej Armii

dził szarżę, znaną jako Szarża pod

niespodziewanie drogę zastąpiła mu

Ochotniczej, zachowując jednak pol-

Wólką Węglową, w wyniku czego

piechota sowiecka. Dowódca zdecy-

skie oznaki i komendę. Wraz z „bia-

część Armii Poznań po bitwie nad

dował się przełamać sowiecki kordon

łymi” oddziałami szwadron przeszedł

Bzurą weszła do Warszawy i zna-

szturmem. Początkowo (prowadzona

na Kubań w południowej Rosji i brał

cząco wzmocniła szeregi obrońców

przez policjantów) szarża około 400

udział w walkach z bolszewikami

stolicy. Dowódca 14. Pułku Ułanów

polskich kawalerzystów oraz ostrzał

m.in. pod Tarhową, Wielikokniaże-

Jazłowieckich płk dypl. Edward Go-

z 36 moździerzy 81 mm, będących

14 Pułk ułanów Jazłowieckich – poczet sztandarowy

ską, Jekaterynodarem, Biełoglinną i

dlewski podjął decyzję o skróceniu

na uzbrojeniu batalionu chemiczne-

Tichoriecką. W połowie sierpnia 1918

dząc do Besarabii w Rumunii, Polacy

r. szwadron mocą umowy pomiędzy

osłaniali odwrót sojuszników, a pułk

dowódcą rosyjskiej Armii Ochotniczej

ułanów przekroczył graniczny Dniestr

i generałem Lucjanem Żeligowskim

jako ostatni. Po dwumiesięcznym po-

podporządkowany został tworzącym

bycie w Besarabii 15 czerwca 1919

się na Kubaniu oddziałom polskim.

roku niedaleko Śniatynia pułk ułanów

Wkrótce szwadron zreorganizowano

przekroczył granicę rumuńską i przy-

jako dwuszwadronowy dywizjon, któ-

był do Polski.

rego dowódcą został we wrześniu mjr

Konstanty Plisowski. W październiku

Walki w Polsce

1918 r. został zorganizowany trzeci

Z końcem czerwca pułk rozpo-

szwadron (oficerski), a oddział ofi-

czął działania zbrojne w Małopolsce

cjalnie przyjął nazwę Dywizjon Jazdy

Wschodniej przeciwko oddziałom

ukraińskim. Ułani walczyli nad Zło-

przy 4 Dywizji Strzelców Polskich. W

tą Lipą, pod Sokołowem i nad Stry-

drugiej połowie stycznia 1919 roku

pą. W dniach 11 do 13 lipca 1919 r.

dywizjon przewieziony został drogą

pułk w ciężkim boju pod Jazłowcem

morską do Odessy na Ukrainie. Tam

odparł atakujące oddziały ukraińskie

przyjął licznych ochotników i został

(łącznie w sile dwóch i pół brygady)

rozwinięty w Pułk Ułanów 1 Dywizji

i nie dopuścił ich do klasztoru sióstr

Jazdy pod dowództwem majora Pli-

Niepokalanek w Jazłowcu. Po tym

sowskiego. Oddział liczył 98 ofice-

wydarzeniu NMP Jazłowiecka zosta-

rów oraz 530 podoficerów i ułanów

ła patronką pułku, który przyjął na-

w czterech szwadronach liniowych,

zwę „Jazłowiecki”, a Święto pułku od

szwadronie karabinów maszynowych

1926 roku obchodzono 11 lipca. W

i plutonie łączności. 1 szwadron puł-

dowód wdzięczności za uratowanie

ku walczył u boku wojsk francuskich,

przed Ukraińcami, wychowanki sióstr

greckich i „białych” rosyjskich z bol-

Korpus oficerski 14 Pułku ułanów Jazłowieckich we Lwowie

Niepokalanek z Jazłowca ufundowały

szewikami w okolicach Odessy i pod

go, towarzyszącego tym oddziałom,

drogi do Warszawy. Razem z nim

na Wołyń, by walczyć z bolszewika-

pułkowi sztandar. Po wyparciu wojsk

Tyraspolem. W kwietniu, gdy siły

spowodował panikę i duże straty w

tę trasę obrała także mała część 9

mi. Numer „14” otrzymał w sierpniu

ukraińskich za Zbrucz pułk przeszedł

koalicyjne opuściły Odessę, odcho-

szeregach piechoty nieprzyjaciela.

Pułku Ułanów Małopolskich. Niespo-

1919 r. wraz z oficjalnym zatwierdze-

Sytuację na niekorzyść Polaków

dzianie oba pułki natknęły się w Dą-

niem nazwy. Brał udział w kampanii

Nagle bohaterski zespół kawalerzystów w sile

odmieniło użycie przez Sowietów

browie Leśnej koło Wólki Węglowej

1920 r., w ramach której uczestniczył

około paruset koni wyłonił się w galopie z za-

ukrytej za wzgórzami formacji pan-

na Niemców, lecz płk E. Godlewski

w zagonie na Koziatyn, wyprawie

rośli. Nacierali oni, mając w środku rozwinięty

cernej, w efekcie czego oddział pol-

nie zmienił decyzji, tylko dał znak

kijowskiej oraz bitwie pod Komaro-

sztandar... Wszystkie niemieckie karabiny ma-

ski został okrążony i – po krwawej

do szarży. Ułanów do brawurowego

wem. Pułk stracił ogółem (polegli,

szynowe umilkły, a tylko działa strzelały. Ich

walce – zmuszony do poddania się.

ataku poprowadził dowódca 3. szwa-

zmarli od ran i chorób) 11 oficerów

ogień stworzył zaporę ogniową na przestrzeni

Według relacji kaprala podcho-

dronu 14 Pułk, por. Michał Walicki.

i ponad 100 podoficerów i ułanów.

rążego Włodzimierza Rzeczyckiego

Dzięki zaskoczeniu Niemców pod-

Rany odniosło 31 oficerów, 273 pod-

300 metrów przed liniami niemieckimi. Polscy

z 14. pułku ułanów po bitwie Sowieci

czas odpoczynku i odwadze polskich

oficerów i ułanów. Za odwagę i po-

kawalerzyści nacierali całym pędem, jak na śre-

zamordowali 25 polskich jeńców.

żołnierzy pozycje wroga zostały

święcenie w walce, żołnierze pułku

dniowiecznych obrazach! Na czele wszystkich

Po kampanii wrześniowej 14

przełamane. Niestety nie rozpozna-

zostali nagrodzeni Krzyżami Virtuti

galopował dowódca z podniesioną szablą.

pułk ułanów został odtworzony w

no, że w Mościskach, na skraju wsi,

Militari i Krzyżami Walecznych.

Widać było, jak malała odległość pomiędzy grupą

kwietniu 1940 roku we Francji jako

ustawione jest gniazdo niemieckich

polskich kawalerzystów, a ścianą niemieckiego

III batalion im. Ułanów Jazłowiec-

karabinów maszynowych i stoją

Pułk w okresie pokoju

ognia. Szaleństwem było kontynuować tę szarżę

kich w składzie 10 Brygady Kawa-

czołgi, które zasypały szarżujących

W okresie pokoju pułk stacjono-

seriami pocisków. Pomimo jednak

lerii Pancernej.

wał we Lwowie, w koszarach przy

na spotkanie śmierci. A jednak Polacy przeszli.

ciężkich strat (ok. 105 zabitych uła-

ul. Łyczakowskiej 76. Za walki w la-

włoski korespondent wojenny Mario Appelius

kg