29

www.kuriergalicyjski.com * Kurier Galicyjski * 31 lipca–16 sierpnia 2012 nr 14 (162)

akurat na sezon przygotowywania

da nic szczególnego. W pewnym

latach 80. spłonęła redakcja „Prawdy

możliwych językach świata oraz co

Sytuacja uległa poprawie latem.

momencie stajemy jak wryci – A to

sadzonek. W każdym z odwiedza-

Północy” i partia skierowała go do

najważniejsze, zdjęciami i dokumen-

Pośpiesznie dobudowano brakujące

panowie żołnierzowie z Polski? Ja

nych domów stały doniczki, miski,

pomocy we wznowieniu gazety. Został

tami pokazującymi życie jego ro-

pomieszczenia. Zesłańcom wydzie-

zanim trafił na łono Cerkwi, byłem

wiaderka, kuwety, słoiki i wszelkiego

do tej pory. W porównaniu do więk-

dzinnej miejscowości. Sama postać

lono także niewielkie działki. Do dziś

oficerem Armii Sowieckiej i przez

rodzaju naczynia z zasadzonymi

szości spotykanych przez nas ludzi,

Abramowa, opisującego trudy życia

dnia doskonale są one widoczne w

cztery lata służyłem w Legnicy...

kartoflami. Sezon wegetacji jest tu-

Paweł wyróżnia się nie tylko głęboką

w północnych kołchozach, nie wzbu-

terenie, choć od ponad pół wieku

taj tak krótki, iż bez wcześniejszego

Świat jest mały. Po chwili pogawęd-

wiedzą, ale także kulturą i dbałością

dza w nas większej sympatii. Typowy

porasta je tajga. Przydział „działki”

podhodowania kartofli w domu nie

ki o dawnych czasach, batiuszka

o język rosyjski, który podobnie jak i

sowiecki „inżynier dusz ludzkich” do-

oznaczał iż obdarowana nią rodzina

mają one szans na wyrośnięcie. Na

pokazał nam miejsce gdzie leżą

współczesna polszczyzna ulega co

ceniony przez władzę. Wszelkie wąt-

otrzymywała fragment tajgi, którą do-

pole wsadza się je już wyrośnięte, z

bracia zamordowani w 1918 r. przez

raz szybszej degeneracji. Typowy

pliwości co do pisarza rozwiewa jed-

piero należało wykarczować oraz po-

dość solidnie rozwiniętymi listkami.

bolszewików oraz zaprowadził do

sowiecki inteligent – w bardzo pozy-

na z gablotek poświęcona wojennym

usuwać z niej kamienie. To właśnie

We wrześniu pośpiesznie zbiera się

jednego z podopiecznych klasztoru

tywnym tego słowa znaczeniu.

losom Abramowa. Starszy śledczy

stosy kamieni, tworzące swego ro-

– 84 letniego Gleba Matwijewicza,

urodzaj. Najważniejsze aby zdążyć

Spacer po Karpogorach zajmuje

„SMIERSZ”... Powiedzonko o tym, iż

dzaju miedze, do dziś dnia dokładnie

który pamięta jeszcze zesłanych

przed pierwszym śniegiem i mroza-

nam kilkanaście minut. Błotniste

wydał 15 książek i dziesięciokrotnie

wyznaczają zasięg „polskiego pola”.

Polaków.

mi. Poletka z ziemniakami ma każ-

uliczki i drewniane chodniki, wysta-

więcej kolegów zaczyna nabierać

Choć po specposiołku nie ma już

„Doskonale pamiętam moment

dy. Niezależnie od profesji i pozycji

jące co najmniej na kilkadziesiąt

bardziej realnego znaczenia...

praktycznie żadnych śladów, to na-

kiedy ich przywieźli. Jako dzieciaki

społecznej. Kłusownik i nauczyciel,

centymetrów ponad poziom gruntu,

Po zapoznaniu się z muzeum

zwa „polskie pole” na trwałe wpisała

podbiegaliśmy do okien i zagląda-

urzędnik i robotnik z liesopowału.

doskonale przypominają nam, iż

najwybitniejszego syna Wierkoły,

się nazewnictwo stosowane przez

liśmy do środka baraków, bo ktoś

Część ludzi sadzi kartofle w przydo-

rządzi tu zima, a dobiegające końca

odnajdujemy najstarszego miesz-

miejscowych myśliwych.

nam naopowiadał, że mają rogi –

mowych ogródkach, część na nie-

lato jest tylko przelotnym złudzeniem.

kańca. Urodzony w 1928 r. Wasilij

Po wyjeździe Polaków, posiołek

ale żadnych rogów nie było. Potem

wielkich działeczkach położonych

Próby kładzenia tak popularnej u

Biełousow zgadza się z nami poroz-

funkcjonował jeszcze przez kilka lat.

wysyłali ich do pracy wzdłuż rzek.

na skrajach osad. Posiadanie wła-

nas kostki chodnikowej nie mają

mawiać:

W 1953 został zamknięty, a tą samą

snych zbiorów nie tylko wspomaga

Z tego co wiem, to na Siamżengie

najmniejszego sensu. Na skutek

„Tamte czasy pamiętam dość

nazwę otrzymała inna wieś, wybudo-

domowy budżet, co przy tutejszych

(dopływ Piniegi na północ od wsi

zamarzania i rozmarzania gruntu

słabo. Miałem wówczas 12–13 lat,

wana od podstaw kilkanaście kilome-

cenach na żywność jest wsparciem

Jawzora) nie było nic. Żadnych bu-

powstaje popękana i pofalowana

pracowałem rozwożąc pocztę i prze-

trów dalej. Dziś ze starej Paczichy

dość sporym, ale przede wszystkim

dynków, biedni strasznie byli, matka

powierzchnia, po której nie sposób

syłki po poszczególnych posiołkach.

zostały dwa jeziora – Paczichińskie

daje gwarancję przeżycia zimy. Za-

chleb im dawała. Myśmy pracowali

chodzić. Stosowane jeszcze od

Najczęściej jeździłem do Siennego.

Wielkie i Małe, ruiny szkoły, ślady

pas jedzenia, umożliwiający prze-

głównie przy sianokosach. Głód był

carskich czasów drewniane chodniki,

Polaków dosiedlili do istniejących już

kilku baraków, młyna położonego

Brzeg jeziora w nieistniejącym już specposiołku Paczicha

Tajga w pobliżu specposiołka Prilak. Prawdziwki takich

rozmiarów wcale nie należą do rzadkości

straszny, część Polaków próbowała

baraków i mieszkających tam innych

na potoku wypływającym z jeziora

niejako zawieszone nad ziemią na

życie do wiosny, jest w dzisiejszych

uciekać w dół rzeki, ale na ogół koń-

zesłańców. Więcej ich mieszkało na

Małego oraz rząd topoli rosnących

palach, nie mają żadnej alternatywy.

czasach dla większości z nas czymś

czyło się to tragicznie. Na wiosnę

Priliagie, niż w samym Siennom, ale

niegdyś przed „medpunktem”. Został

Sprawdzają się doskonale zarówno

dziwnym, abstrakcyjnym. Tutaj jed-

mój ojciec, który także zbierał siano

oba posiołki należały do jednego

też cmentarz. Może kiedyś tu przyje-

zimą, jak i latem. Tyle że od czasu

nak stanowi życiową konieczność.

zaszedł na Jawzorze do jednej z izb

kołchozu, który był w Siennom. Bez

dziemy i postawimy solidny krzyż…,

do czasu trzeba je remontować, a

Odcięcie od świata na kilka tygodni

i znalazł zamarzniętego Polaka.

sensu tych ludzi wtedy po tajdze

a teraz trzeba wracać.

odkąd upadł Sojuz nikt się tym nie

bywa tu normą, a i w nie tak dawno

Ja osobiście pamiętam Polaków

rozrzucano, można się było przecież

zajmuje. Drzewo zasadniczo trzyma

minionej epoce, zwanej lichymi lata-

ze szkoły w Jawzorze – chodziliśmy

zająć zagospodarowaniem bliżej po-

Nad Piniegą

się dobrze, choć nie brakuje miejsc,

mi dziewięćdziesiątymi, kartofle ra-

razem do czterolatki. Klasy 5, 6 i 7

łożonych ziem nad rzeką.

Kolejnym naszym celem jest nie-

gdzie można wpaść do środka przez

towały całe rodziny. W sytuacji, gdy

były już tylko w Wierkole na terenie

Sami Polacy byli pracowici, ma-

wielka miejscowość Wierkoła, poło-

zbutwiałe deski.

pracownikom przez kilkanaście mie-

klasztoru. W klasach było po 30

sło nawet potrafili robić, ale i tak im

żona nad Piniegą. W trakcie dojazdu

W końcu dochodzimy do miej-

sięcy nie wypłacano wynagrodzeń

osób. Początkowo polskie dzieci nie

wszystko państwo zabierało. Ba,

udaje nam się złapać zasięg i do-

scowego cmentarza. W jego starej

(o emeryturach nie wspominając)

znały rosyjskiego, ale się szybko na-

nawet ogórki uprawiali, a tego tu

dzwonić do kolejnego przewodnika,

części Paweł pokazuje nam pięknie

kartofle oraz to, co udało się zdobyć

uczyły. Nazwisk kolegów nie pamię-

wcześniej nie było.

który ma nas zabrać do specposiołka

wykonany polski krzyż. Starannie

w tajdze, stanowiło jedyne źródło

tam. W 1944 r. zostałem powołany

To co szczególnie utkwiło mi w

Krasnyj Okuń. Niestety w najbliż-

wycięty w drzewie napis brzmi:

utrzymania. Pamięć o tych ciężkich

do wojska – trafiłem do 115 pułku

pamięci, to to, jak kiedyś wiozłem do

szym czasie będzie to niemożliwe,

„FRANCISZKA LUBELECKA UR. D.

czasach, strach przed ich powro-

Wojsk Kolejowych NKWD w Tule. Na

nich przesyłkę – dwa duże worki z

gdyż jako operator ciężkiego sprzętu

22.6.1890 R. W KRASNYM STAWIE

tem oraz wrodzona zapobiegliwość

froncie nie byłem. Do domu wróciłem

butami. Macaliśmy je przez te worki

na liesopowale musi zastąpić chore-

NA KRAKOWSKIM W LUBELSKIM

mieszkańców północy sprawiają, iż

dopiero po wojnie”.

i pamiętam że niektóre miały takie

go kolegę. Szkoda.

ZD. 21. 12. 1942 R.”.

kartofle pozostaną stałym elemen-

W drodze powrotnej znowu trze-

duże obcasy...”.

Wierkoła w zasadzie niczym nie

Z relacji Pawła wiadomo, iż krzyż

tem tego kraju.

ba było poczekać na łódkę, wożącą

Drugą część dnia spędziliśmy w

różni się od innych wsi w regionie.

zrobił mąż Lubeleckiej, którego do tej

Sezon wykopkowy ma dla po-

pasażerów przez rzekę. Oczekiwa-

klasztorze. Choć leży zaledwie pół-

Kilkaset drewnianych domków, mu-

pory wspominają w Karpogorach jako

dróżnika też swoje minusy. Wielu

nie umililiśmy sobie skakaniem na

tora kilometra od wsi, wcale nie jest

rowana szkoła, sklepiki z gorzałą...

wyjątkowo uzdolnionego rzemieśl-

spraw nie daje się załatwić, wielu

pięknym rzecznym piachu i rozmo-

prosto się do niego dostać. Piniega

W przeciwieństwie do sąsiednich

nika. Podczas aresztowania udało

ludzi nie można spotkać – wszyscy,

wami przez komórkę, gdyż o dziwo

nie jest zbyt szeroka w tym miejscu,

miejscowości Wierkoła posiada jed-

mu się przemycić ze sobą zestaw

zwłaszcza w weekendy, wykopują

był tu zasięg. Gdy późnym popołu-

za to głęboka i ma dość wartki nurt.

nak dwie ważne atrakcje turystycz-

narzędzi, dzięki którym po uwolnieniu

kartofle. „Chętnie bym z wami poje-

dniem dotarliśmy do naszego nowe-

Pomimo dobrze grzejącego słońca,

ne. Pierwszą z nich jest muzeum

ze zsyłki zarabiał na życie i później

chał i wam pokazał kilka miejsc, ale

go gospodarza, ten akurat zajmował

woda jest lodowata. Na szczęście

radzieckiego pisarza Fiodora Abra-

wykonał krzyż na mogile swojej żony.

muszę zdążyć z kartoflami...”. Jakże

się przygotowywaniem zapasów

kilka razy w ciągu dnia do klaszto-

mowa, drugą zaś położony na prze-

Mogiła zachowała się dzięki staraniom

często słyszeliśmy te słowa.

kartofli na zimę.

ru pływa łódka, obsługiwana przez

ciwnym brzegu rzeki klasztor.

Pawła, który kilka lat temu oczyścił

jednego z monachów. Sam klasztor

Zwiedzanie rozpoczęliśmy od

ją z chaszczy i odnowił ogrodzenie.

powoli podnosi się z ruiny, choć strat

muzeum. Z przyczyn technicznych

Karpogory

Kartoszka

Krótka modlitwa, kilka pamiątkowych

W drodze powrotnej ponownie

zadanych przez sowietów nie uda

nie było w nim prądu, jednak jako

nasza powszednia

zdjęć i ruszamy w drogę powrotną.

spotykamy się z Pawłem Niemirowem.

Temat kartofli, choć pozornie

się odrobić jeszcze przez wiele dzie-

goście z daleka zostaliśmy przyjęci

Tym razem mamy jednak zdecy-

Wieczorem zabieramy swoje rzeczy z

nie związany z polskimi miejscami

sięcioleci. Po kilkunastu minutach

bardzo serdecznie. Muzeum miesz-

hotelu i idziemy kilka długich wiorst na

dowanie więcej czasu. Po dłuższej

na dalekiej północy, wymaga szer-

zwiedzania, natrafiamy na potężnej

czące się w zwykłej chatce może po-

nasz nocny pociąg doArchangielska...

rozmowie okazuje się, iż Paweł nie

szego omówienia. Podczas wcze-

postury braciszka z kosą. Niezobo-

chwalić się pamiątkami po pisarzu,

kolejny wyjazd dobiega końca.

jest zawodowym dziennikarzem. W

śniejszej majowej wyprawy trafiliśmy

wiązująca pogawędka nie zapowia-

wydaniami jego dzieł we wszystkich