14

Okruchy historii

29 stycznia – 11 lutego 2013 nr 2 (174) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

W gułagu mówili po angielsku

Do ciekawych dokumentów w archiwach NKWD dotarł białoruski historyki Ihar Melnikau w czasie badań

nad najnowszą historią swego kraju. Otóż dokumenty NKWD wskazują, że w latach 1939-1941 w obozach

sowieckich dla jeńców wojennych, byli nie tylko Polacy, ale również obywatele innych krajów europejskich.

Ihar Melnikau pisze w swoim tekście:

W jaki sposób Brytyjczycy i Fran-

powiedzi przedstawiciele kierownic-

Tam wyjechało 116 oficerów, 12

Krzysztof szymańsKI

opracowanie

cuzi znaleźli się w rękach NKWD?

twa obozu sowieckiego napomknęli

rotmistrzów 315 żołnierzy Czecho-

Okazuje się, że po dostaniu się do

kapitanowi Billotte, że Francuzom i

słowackiej Legii. 3 września 1939

„Im bardziej zagłębiam się w te-

niemieckiej niewoli w 1940 roku,

Anglikom zostanie okazane wspar-

ambasador Czechosłowacji w Pol-

mat represji stalinowskich, tym bar-

większość z nich zesłano do nie-

cie z kraju dla oddzielnych grup.

sce Slavek stara się od polskiego

dziej uświadamiam sobie na ile mało

mieckich obozów dla jeńców wo-

Po napadzie Niemiec na Związek

prezydenta Mościckiego o wydanie

są zbadane te tragiczne karty naszej

jennych na terytorium okupowanej

Radziecki, Beria rozkazał w szybkim

urzędowego dekretu w sprawie or-

historii. Okazuje się, że w latach

Polski, skąd udało się im uciec do

tempie ewakuować obóz w Kozielsku

ganizacji w ramach Wojska Polskie-

1939-1941 w obozach sowieckich

ZSRR. Mieli nadzieje, że będą mieli

do Griazowca. W lipcu 1941 roku,

go Legionu Czechosłowackiego.

dla jeńców wojennych znajdowali się

możliwość walczyć z nazistami. Ale

szef Soprunienko wysłał Berii list

8 września 1939 roku dowództwo

nie tylko żołnierze Wojska Polskie-

zamiast tego, po rozpatrzeniu spraw

kapitana Billottea, adresowany do de

Legionu otrzymało od Polaków 4

go, ale też żołnierze z Francji, Wiel-

jeńców przez funkcjonariuszy NKWD

Gaulle a, w którym była prośba o po-

karabiny maszynowe i 9 „podręcz-

kiej Brytanii, Belgii i Czechosłowacji.

– „agentów kapitału” wysłano do obo-

moc w wyzwoleniu internowanych.

nych” karabinów, a także dużą licz-

Wielu z tych ludzi przeszło przez

zów Gułagu.

Na początku września 1941 r.

bę strzelb i karabinów. 11 września,

więzienia na terytorium Białoruskiej

Podczas pobytu w więzieniach

znajdujący się w Griazowcu żołnierze

z powodu niekorzystnej sytuacji na

SRR (Socjalistycznej Republiki Ra-

NKWD, w tym w Mińsku, brytyjskich

Wojska Polskiego, zostali wysłani do

froncie czechosłowaccy piloci otrzy-

dzieckiej)”.

i francuskich jeńców wojennych pod-

Buzułuku i Tockoju w celu tworzenia

mali rozkaz opuszczenia obozu nie-

Pierre billotte (źródło: www.

dano wielogodzinnym i wyczerpują-

armii pod dowództwem gen. Andersa.

daleko Baranowicz i przeniesienia

ordredelaliberation.fr/fr_

„zakładnicy” z europy

cym przesłuchaniom. Kilka lat wcze-

Wkrótce zdecydowano o losie francu-

się na południe, w rejon Tarnopola.

com)

Leży przede mną kopia listu na-

śniej w Warszawie udało mi się spo-

skich i brytyjskich jeńców wojennych.

Przechodząc do granicy rumuńskiej,

czelnika Zarządu do spraw Jeńców

napięcia w stosunku do władz obo-

tkać z polskim historykiem, którego

Bez zbędnego szumu, zostali oni

18 września czechosłowaccy żołnie-

Wojennych NKWD ZSRR Piotra So-

zu i więźniów europejskich stał się

ojciec był oficerem Wojska Polskiego

wysyłani do Londynu. W maju 1942

rze i oficerowie dostali się do niewoli

prunienki skierowanego do komisa-

wspomniany już wcześniej strajk

i w sierpniu 1939 roku trafił do niewoli

roku, kapitan Pierre Billotte został

Armii Czerwonej.

rza Berii. Jak wynika z dokumentu w

głodowy. Efekt, którego jest nam już

sowieckiej. Wiosną 1940 roku został

mianowany szefem sztabu przez ge-

Początkowo byli żołnierze Legio-

obozie dla jeńców wojennych w Ko-

znany.

on przeniesiony do mińskiej „Amery-

nerała Charlesa de Gaulle a.

nu znajdowali się w obozach i wię-

15 kwietnia 1941 roku kapitan

zieniach w zachodniej Ukrainie, ale

Billotte, który był dobrze wykształco-

w marcu 1940 r. zdecydowano się

nym (we Francji ukończył Akademię

przenieść wziętych do niewoli Cze-

Sztabu Generalnego) i przeszko-

chów do obozu Oranskiego NKWD

lonym oficerem, w imieniu swoich

w rejonie Gorkowskim. W jednym z

współwięźniów pisze apel do W.

listów skierowanym do zastępcy ko-

Mołotowa i Komisarza Obrony S. Ty-

misarza Spraw Wewnętrznych ZSRR

moszenko. W dokumencie kapitan

Mierkulowa, Soprunenko prosił o

francuski wyraził gorące pragnienie

wydanie rozporządzenia o operacyj-

internowanych do kontynuowania

no-czekistowskiej organizacji tego

walki z nazistami. Billotte odniósł się

obozu w celu zapobieżenia w nim

do faktu, że Szwajcaria, które inter-

antyradzieckiej działalności.

nowała 29 tysięcy przechodzących

W kwietniu 1941 roku ponad

przez granicę francuskich żołnierzy,

500 byłym członkom Armii Cze-

Decyzja władz nKWD zsrr

nie wahając się, zezwoliła im opu-

chosłowackiej pozwolono opuścić

francuscy czołgiści (źródło: www.istpravda.ru)

na list kpt. billotte (źródło:

ścić swoje granice. W treści listu są

ZSRR przez port w Odessie. Z po-

www.istpravda.ru)

następujące wiersze: „Prosimy dać

zostałych w ZSRR Czechów i Sło-

zielsku znajdowała się znaczna liczba

kanki”. Według wspomnień tego czło-

możliwość zasłużonym i odważnym

waków w styczniu 1942 roku, został

internowanych Francuzów i Anglików,

wieka razem z Polakami w celi byli

ludziom, zrealizować ich święty obo-

utworzony pierwszy Czechosłowac-

Ciekawostka: wśród ludzi de

z których 38 ogłosiło głodówkę. W

też i Brytyjscy żołnierze. Mimo wielu

wiązek wobec kraju”.

ki niezależny batalion piechoty, do-

Gaulle a, Billotte, żołnierze i oficero-

rozmowie z pracownikami NKWD,

prób, poddani Imperium Brytyjskiego

W odpowiedzi na ten komunikat

wodzony przez Ludvika Svobodę.

wie, którzy z nim przybyli, do końca

Francuzi i Anglicy oświadczyli, że

nie tracili ducha wiary i nawet dopin-

do obozu został wysłany specjalny

W lutym 1943 roku, ten pododdział

życia byli nazywani „ruskimi”. Pierre

przebywając w więzieniach w Bia-

gowali Polaków.

przedstawiciel NKWD, który „wyja-

został wysłany na front i brał udział

Billotte walczył w Normandii i o wy-

łymstoku, Mińsku oraz Moskwie pisali

Wielu Anglikom i Francuzom

śnił” francuskiemu kapitanowi, że

w bitwie dla miasta Biełgorod, Char-

zwolenie Paryża. Od 1955 do 1956

do swoich ambasad, ale odpowiedzi

w sowieckich więzieniach zabrano

„Związek Radziecki nie chce kompro-

ków, itp. 10 maja 1943 na podstawie

roku człowiek ten był na stanowisku

nie otrzymali. Stąd wywnioskowali, że

wszystkie rzeczy osobiste, które uda-

mitować się przed Niemcami swoją

batalionu powstała 1-sza Czecho-

Ministra Obrony Francji.

o ich pobycie w ZSRR, ambasadom

ło się im zachować z niewoli niemiec-

neutralnością”. Ale mimo wszystko,

słowacka brygada piechoty, która

do tej pory nic nie wiadomo. Obcokra-

kiej. Po przeprowadzeniu śledztwa

29 kwietnia 1941 Billotte wysłał nowy

następnie wzięła udział w walkach o

jowcy nalegali, żeby dla nich organi-

część europejskich jeńców wojennych

los „legionu”

list do Mołotowa i Tymoszenko, w któ-

wyzwolenie Kijowa .

Na terytorium zachodniej Biało-

zować spotkania z konsulami.

wysłano do obozu w Kozielsku. Inter-

rym wskazuje, że „ucieczki” z Węgier

rusi pod Baranowiczami, w sierpniu

Inicjatorami głodówki byli Fran-

nowani mieszkali w trzech budynkach

i Rumunii internowanych tam pol-

1939 r. w ramach Armii Polskiej two-

cuzi i Anglicy. Podczas rozmów z in-

po 3-18 osób w pokoju. Najstarszym

epilog

skich żołnierzy nie spowodowały ze

Im bardziej zagłębiasz się w te-

rzyła się jednostka Czechosłowackiej

ternowanymi Francuzami i Anglikami

z nich był francuski Kapitan Pierre Bil-

strony Niemiec żadnych protestów.

mat Katynia, tym bardziej odczuwasz

Legii. Po ostatecznej okupacji Cze-

wyjaśniono im, że żadnych wymagań

lotte. W czasie wojny z Niemcami był

Ponadto francuski kapitan pisał, że

ten horror, przez który musiały przejść

chosłowacji, znaczna część byłych

wobec administracji obozu mieć nie

zaangażowany w wiele pomyślnych

jeśliby fakt wyzwolenia Francuzów

tysiące ludzi, zakładników stalinow-

żołnierzy Armii Czechosłowackiej

powinni.

walk pancernych z nazistami. 16 maja

i Brytyjczyków stałby się znany wła-

skiego systemu karnego. Jak w tym

wyjechała do Polski. Z inicjatywy

Rezultatem tego incydentu, było

1940 roku niedaleko od miasteczka

dzom niemieckim, ZSRR mogłoby ich

mogli przetrwać Białorusini, Ukraiń-

czeskiego konsula w Krakowie Wła-

to, że administracja obozu, otrzyma-

Stoney Kapitan zniszczył 13 ma-

poinformować o tym, co wie na temat

cy, Litwini, Polacy, jeśli NKWD nie

dimira Znajemskiego w marcu 1939

ła polecenie, podnieść wymagania

szyn przeciwnika – 2 czołgi PzKpfw

tworzenia baz do ataku na Związek

zatrzymywało się przed represjami

na terytorium II RP, potajemnie za-

względem internowanych. Oprócz

IV i 11 PzKpfw III, a także 2 działa

Radziecki, przy czym francuscy jeń-

wobec obywateli krajów Europy Za-

czyna tworzyć się Czechosłowacki

tego szef służby specjalnej obozu,

przeciwpancerne, pokazując niezwy-

cy wojenni, traktują to jak pracę.

chodniej. Zdziwisz się, jak wiele jest

Legion.

otrzymał polecenie rekrutować nie

kłe umiejętności i odwagę. Po tej bi-

Naiwny kapitan nie mógł wie-

tragicznych „stron” w historii zbrod-

W okresie zaostrzenia stosun-

mniej niż 5-6 informatorów.

twie na jego czołgu wyliczono prawie

dzieć, że Stalin miał swoje sposoby

ni stalinowskich. Wiele pozostaje

ków polsko-niemieckich w sierpniu

Z listu Soprunienki wynikało tak-

150 wgnieceń wrogich pocisków. Za

na „przyjaźń” z Hitlerem, a los inter-

przed nami ukryte. Ale cała prawda o

1939 r., polski rząd zdecydował się

że, że ogółem w obozie w Kozielsku,

okazaną odwagę został odznaczony

nowanych Francuzów i Brytyjczyków

zbrodni, w końcu będzie „dostępna”

zaprosić Czechów i Słowaków do

znajdowało się 92 żołnierzy armii

Orderem Krzyża Wojskowego i Orde-

mało go interesował.

dla społeczeństwa.

działającej służby. Polaków głównie

francuskiej, 11 – brytyjskich, 1 – żoł-

rem Legii Honorowej.

1 maja 1941 Francuzi i Brytyjczy-

interesowali piloci wojskowi. Pod Ba-

nierz z Belgii, w tym: kapitanów – 2,

Brytyjczycy i Anglicy stale żą-

cy wysłali do Prezydium Rady Naj-

Artykuł ukazał się

ranowiczami został stworzony punkt

podporuczników – 2, oficerów – 4,

dali możliwości skontaktowania się

wyższej ZSRR pozdrowienia i gratu-

na portalu Kresy.pl

szkoleniowy, gdzie piloci czescy mu-

sierżantów i kaprali – 24, zwykłych

ze swoimi konsulami i uwolnienia

lacje w związku z Dniem Pracy. W od-

27 grudnia 2012 roku

sieli uczyć swoich polskich kolegów.

szeregowych – 72.

ich od armii de Gaulle a. Szczytem