16

Rozmowy kuriera

29 stycznia – 11 lutego 2013 nr 2 (174) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

ktokolwiek wie, gdzie spoczął żołnierz…

Ilu polskich żołnierzy zginęło w czasie kampanii wrześniowej w 1939 roku? Dokładnych informacji nie da się ustalić

z różnych przyczyn. Szczególnie trudne do ustalenia są dane na terenie dawnych wschodnich województw II RP.

W obliczu zbliżających się wojsk niemieckich i radzieckich, część dowódców podejmowała decyzję o rozwiązaniu

oddziałów, wielu wojskowych przechodziło do partyzantki, część ewakuowała się za granicę. Pozostawały jednak

jednostki, które toczyły walki. Mimo upływu lat, w okolicach Lwowa nadal odnajdywane są szczątki żołnierzy polskich

z okresu II wojny światowej. Czy powstanie cmentarz wojskowy, na którym zostaną pochowani?

rza, który przeżył wojnę. Nie wiemy

przez które toczyły się te walki. Może

o tym dla Programu

zatem kim był odnaleziony żołnierz,

są jeszcze ludzie, którzy pamiętają

Wschodniego radia Wnet,

pozostanie on zatem NN. Skąd taka

szczegóły pochówków żołnierzy. Po

prowadzonego przez WoJ-

zamiana? Niestety, już nigdy nie uda

drugie mamy zamiar zwrócić się z

CIeCha JanKoWsKIego

się ustalić okoliczności tamtych dra-

apelem do mieszkańców poprzez ka-

mówi konsul rP we lwowie

matycznych i tajemniczych wydarzeń.

płanów katolickich i greckokatolickich

marCIn zIenIeWICz.

Jest to chyba jeszcze jeden dowód,

w tych miejscowościach, poprzez

jak nieoczekiwane były losy żołnierzy

prasę lokalną, która jest tam czytana.

Wojciech Jankowski: Pod

WP we wrześniu 1939 roku.

Te ostatnie trzy szczątki, o których

koniec zeszłego roku pojawi-

W ogólnonarodowej pamięci o II

była mowa w wywiadzie radiowym,

ła się informacja w Internecie,

wojnie światowej jest to zapomniany

zostały zlokalizowane przez poszuki-

że znaleziono szczątki pol-

epizod, ale Konsulat wspólnie z Radą

waczy militariów. Miejsca pochówku

skiego żołnierza z września

Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa

zostały nam wskazane przez nich.

1939 roku i nieśmiertelnik na

stara się obecnie upamiętnić uczest-

Nie stronimy od takich informacji, bo

nazwisko ryszard Wojdelski

ników ciężkich walk, które toczyły

każda jest dla nas bardzo ważna.

w okolicach lwowa?

marcin zieniewicz: Powiem

się w okolicach Lwowa, w Lasach

Chcemy zrobić szeroką kampanię

parę słów o okolicznościach odnale-

Janowskich, w okolicach Mościsk,

zbierania takich informacji. Kilka ta-

zienia zwłok. W 2012 roku odnalezio-

Sambora i innych miejscach. Ocenia

kich miejsc zostało wskazanych oraz

no szczątki żołnierza WP, który poległ

się, że pomiędzy obecną granicą pol-

upamiętnionych przez śp. Eugeniu-

w okolicach dawnej miejscowości

sko-ukraińską a Lwowem, gdzie de

sza Cydzika.

Janów (dzisiaj Iwano-Frankowe) pod

facto działania wojenne zatrzymały

Następnie te wszystkie miejsca

Lwowem w czasie działań wojennych

się, zginęło około 1500 żołnierzy

powinne zostać zinwentaryzowane

we wrześniu 1939 roku. Lasy Janow-

WP. Trzeba tu nadmienić, że do tej

sprawdzone, opisane w miarę moż-

skie związane są z wyjątkowo silnymi

pory nie mają oni godnego miejsca

liwości i zaznaczona pozycja takich

walkami oddziałów polskich z woj-

pochówku. Wielu do dziś spoczywa

pochówków przy pomocy GPS. Dal-

skami niemieckimi. Przy szczątkach

w nieoznaczonych mogiłach w la-

sze prace – to ustalenie wielkości

znaleziono połówkę nieśmiertelnika

sach, na polach, na terenie różnych

grobu i kolejność ekshumacji.

Konsul rP we lwowie marcin zieniewicz

z imieniem i nazwiskiem Ryszard

miejscowości, w parkach miejskich.

Jak wielki planowany jest

sca spoczynku tych żołnierzy, czyli

Wojdelski. Ekshumacja została prze-

Mamy kolejne sygnały o istnieniu ta-

nie posiadamy danych,

ten nowy cmentarz wojsko-

polskiego cmentarza wojskowego,

prowadzona przez stronę ukraińską

kich miejsc spoczynku.

żeby identyfikować szczątki

wy?

bodajże pierwszego od czasów

porozumieniu z Konsulatem i Radą

Wspólnie z ROPWiM i partne-

Planujemy kilkaset metrów kwa-

na podstawie próbek Dna?

Cmentarza Orląt Lwowskich. Zgod-

Jeżeli byłaby to niewielka grupa,

Ochrony Pamięci Walk i Męczeń-

rami ukraińskimi mamy zamiar zlo-

dratowych. Na razie w tej sprawie

nie z naszymi założeniami miejsce

można byłoby się pokusić o dotarcie

stwa. Prowadzono też działania w

kalizować maksymalną liczbę takich

toczą się rozmowy i tu na miejscu,

spoczynku znajdą tutaj wszyscy, któ-

do krewnych, tak jak miało to miejsce

celu ustalenia tożsamości i odnale-

pochówków, dokonać ich weryfika-

jak również i w Kijowie. Jasne, że nie

rych odnajdziemy – obrońcy ojczy-

w trakcie niedawnych ekshumacji ciał

zienia możliwych krewnych żołnierza.

cji, bo pamięć ludzka jest zawodna

da się odnaleźć wszystkich poległych

zny z 1939 roku różnych narodowo-

ofiar komunizmu na „Łączce powąz-

Poszukiwania prowadziliśmy oficjal-

i nierzadko okazuje się, że nawet

na tych terenach w czasie kampanii

ści. Wiadomo, że w WP wtedy służyli

kowskiej” w Warszawie. W tym jed-

na drogą poprzez Czerwony Krzyż i

dokładne wskazówki okazują się

wrześniowej. Wiele mogił uległo de-

przedstawiciele różnych narodowo-

nakże mówimy o około 1,5 tys. osób

Radę Pamięci, ale również przez por-

nieprawdziwe, przecież minęło po-

ści, w tym także Ukraińcy.

i dotarcie do ich krewnych wydaj się

tale społecznościowe i inne fora.

nad 70 lat… Po potwierdzeniu faktu

obecnie rzeczą raczej nierealną. Nie

Odnaleźliśmy rodzinę i tu zasko-

obecności szczątków żołnierzy, bę-

Czy wiadomo, gdzie bę-

wykluczam jakichś indywidualnych

czył nas wiadomość, ze pan Ryszard

dziemy dokonywać ich ekshumacji, o

dzie ten cmentarz wojsko-

wypadków, ale ogólnie to raczej jest

Wojdelski wojnę przeżył i powrócił

ile znajdziemy kolejne nieśmiertelniki

wy?

Na razie toczą się wstępne

to niemożliwe ze względów tech-

szczęśliwie do rodziny. Z niezrozu-

będziemy także prób identyfikacji po-

rozmowy Rady Ochrony Pamięci z

nicznych.

miałych względów przy odnalezio-

ległych.

lokalnymi władzami ukraińskimi i z

nych zwłokach znaleziono połówkę

Równolegle będziemy wspólnie

Dziękuję za rozmowę.

administracją państwową w Kijowie.

Ja również dziękuję i korzystając

nieśmiertelnika należącą do żołnie-

działać na rzecz wyznaczenia miej-

Są to dopiero początki, ale mówi

z audycji chciałbym zaapelować do

się o miejscowościach w okolicach

państwa: Jeżeli posiadają państwo

Lwowa, bezpośrednio związanych z

konkretne dane o miejscach po-

tymi wydarzeniami. Zgodnie z pra-

chówku, czy wiadomości o miejscu

wem ukraińskim taka kwatera może

śmierci poszczególnych żołnierzy,

powstać tylko na czynnym cmenta-

prosiłbym o kontakt z Konsulatem

rzu. W czasie rozmów wytypowano

generalnym RP we Lwowie i zgło-

wstępnie takie miejsce w miejscowo-

szenie takiej informacji.

ści Malechów, gdzie ma wkrótce po-

wstać nowy cmentarz. Miejscowość

rozmowę konsulem

zbiorowa mogiła żołnierzy

ta graniczy ze Lwowem. Toczyły

marCInem zIenIeWICzem

WP na zboiskach

się tam też walki i na miejscowym

na ten temat kontynuujemy

wastacji, zniszczeniu w czasach so-

starym cmentarzu spoczywa już w

już we lwowie.

wieckich. Przy okazji robót ziemnych

zbiorowej mogile kilkudziesięciu żoł-

nieznane mogiły zostały przekopane

nierzy września 1939 r.

Krzysztof szymański: Pa-

i te szczątki już nie są do odnale-

Czy trwają już prace eks-

nie konsulu, czy konsulat po-

zienia. A nam zależy aby odnaleźć

humacyjne?

siada informacje o pochów-

ich jak najwięcej i jak najwięcej było

W minionym roku odbyły się trzy

kach żołnierzy WP z września

szczątków zidentyfikowanych.

ekshumacje, mające na celu urato-

1939 roku?

wanie szczątków naszych żołnierzy

marcin zieniewicz: Mamy

Co czeka te miejsca po-

przed zniszczeniem w następstwie

lokalizację kilku mogił. Nie wszystkie

chówku, które obecnie są

różnych prac prowadzonych na tere-

są jeszcze udokumentowane. Cała

upamiętnione?

Te groby są w większości do

nie, gdzie spoczywają. Było to trzech

sprawa wymaga jednak podejścia

przeniesienia. Dotyczy to przede

żołnierzy WP, co zostało określone

systemowego. Mamy zamiar w tej

wszystkim cmentarza na Hołosku,

po mundurach i innym wyposażeniu

sprawie zorganizować kampanie spo-

gdzie spoczywa około 1200 żołnierzy.

wojskowym, ale nie mieli na sobie

łeczną. Chcemy przede wszystkim

Ten cmentarz faktycznie jest pośród

nieśmiertelników, stąd szczątki nie

zebrać takie informacje przez towa-

zbiorowa mogiła na cmentarzu w malechowie

ogródków działkowych i na grobach

zostały zidentyfikowane.

rzystwa polskie w miejscowościach