24

kurier kulturalny

29 stycznia – 11 lutego 2013 nr 2 (174) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

HISTORIA MEDALAMI ZAPISANA

Przedstawione medale pochodzą z kolekcji Polaka, Oskara Hansena. Kolekcja ta stanowi podstawę zbiorów

Muzeum Sztuki w Sumach. Gromadząc dzieła sztuki Oskar Hansen wiele uwagi udzielił przedmiotom odzwier-

ciedlającym historię i kulturę Polski. I choć sam nie miał polskiego pochodzenia, to za sprawą ojczyma, Akima

Sumowskiego, stał się polskim patriotą i gorliwym zwolennikiem odzyskania wolności.

medal, poświecony wielkiemu arty-

wstania emigrował do Francji i w 1831

marIa KuCzyńsKa tekst

ście.

roku stworzył w Paryżu Polski Komitet

muzeum sztuKI

Szczególną uwagę warto zwró-

Narodowy, który za cel stawiał sobie

w sumaCh ilustracje

cić na medal poświęcony Piotrowi

odrodzenie Rzeczypospolitej, znie-

Oskar Hansen, dyrektor zarządu

Skardze, który wykonał Witold Bie-

sienie pańszczyzny, demokratyczną

spółki Biełgorodzko-Sumskiej Kolei

liński w 1912 roku. Portret na awer-

władzę narodu, wspierał walkę innych

Żelaznej w carskiej Rosji, był miło-

sie medalu przedstawia fragment

państw o niepodległość. Policja Fran-

śnikiem i znawcą zabytkowych rze-

obrazu Jana Matejki Kazanie Skargi.

cji rozwiązała Komitet, a sam Lelewel

czy. Mając talent i zmysł artystycz-

Kapłan, patriota i działacz społeczny

uznany został za persona non grata.

ny, otaczał się pięknymi rzeczami,

w swoim kazaniu z 1592 roku zwraca

Od 1833 roku mieszkał w Brukseli.

zbierał malarstwo i dzieła sztuki

się do króla Zygmunta III i magnatów:

„Za wolność naszą i waszą” –

użytkowej. Przemysłowiec i filantrop,

„Serca wasze pękły, teraz zginiecie.

pod takim hasłem polscy emigranci

medal poświęcony Joachi-

medal poświęcony Piotrowi

Oskar Hansen zaangażowany był w

Wewnętrzne rozdarcie doprowadzi

brali udział w walce wyzwoleńczej

mowi lelewelowi

skardze. Witold bieliński.

działalność charytatywną, finansował

was do niewoli, podczas której zosta-

narodów Europy w latach 1848-49.

1912 rok

Austrię. Postać bohatera pasjonowała

polską drukarnię w Kijowie. W 1915

ną zniweczone wszystkie wasze wol-

Medal wybity po 1849 roku poświę-

wielu artystów. W zbiorach muzeum

roku w Sumach, w szpitalu Czerwo-

ności”, na rewersie napis: CHLUBIE

cony jest generałom Józefowi Be-

w Sumach jest medal poświęcony

nego Krzyża zorganizował z własnych

NARODU DOBROCZYŃCY UBO-

twy pod Grunwaldem. Jan Matejko

mowi i Henrykowi Dembińskiemu.

Józefowi Poniatowskiemu, wykonał

zbiorów wystawę „obrazów i przed-

GICH W 300 ROCZNICĘ ZGONU

namalował monumentalny obraz,

go rzeźbiarz i medalier François Au-

miotów sztuki starożytnej”. Zebrane

WDZIĘCZNY KRAKÓW 1912. Pa-

a w Krakowie z funduszy Ignacego

gustin Caunois. W kole na rewersie

pieniądze przeznaczone zostały na

mięci Piotra Skargi wybity został też

Paderewskiego wystawiono pomnik

biegnie napis: ŻYŁ DLA OYCZYZNY

wsparcie biednych polskich rodzin,

inny medal – w 1884 roku – z okazji

upamiętniający wydarzenie. „Chwała

UMARŁ DLA SŁAWY, a poniżej: BÓG

które ucierpiały podczas pierwszej

300. rocznicy założenia Bractwa Mi-

i cześć tobie na wieki wieków, wiel-

MI POWIERZYŁ HONOR POLA-

wojny światowej. Hansen mieszkał

łosierdzia w Krakowie.

ka i święta przeszłości i tobie, krwi

KÓW; JEMU GO TYLKO ODDAM.

wówczas w Kijowie, ale w obliczu za-

W historycznym medalierstwie

ofiarna” – pisał Henryk Sienkiewicz.

Słowa te uchodzą za jego ostatnią

grożenia w czasie działań wojennych

można prześledzić bieg walki o

Temat ten znalazł również swe odbi-

wypowiedź przed śmiercią, stały się

cie i w sztuce medalierskiej. W 1910

dewizą polskich patriotów.

roku wybito dwa medale jubileuszo-

Na zamówienie Towarzystwa

we o wysokiej wartości artystycznej.

Historycznego Polaków na emigra-

Na awersie obu przedstawiono króla

cji w 1847 roku, znany medalier,

Władysława Jagiełłę, a na rewersie

medal wybity na 5. rocznicy

główny grawer mennicy paryskiej

widnieje napis Bitwa pod Grunwal-

śmierci lorda Dudleya Co-

Jean-Jacques Barre wykonał medal

dem. Jeden z nich jest autorstwa

utts stuarta

poświecony „…wodzowi polskiego

francuskich medalierów z Lyonu E.

powstania 1830 roku, …opiekuno-

Penina i I. Ponceta. Na rewersie, na

Józef Bem dowodził obroną Wiednia

wi emigrantów, który stoicko znosił

szarfie widnieje napis: I PADŁ ZA-

w walkach z armia austriacką, póź-

trudności losu, niezwyciężonemu w

KON KRZYŻACKI. I CAŁA POTĘGA

niej dowodził węgierskimi wojskami

wierności” Adamowi Jerzemu Czarto-

NIEMIECKA ZALEWAJACA KRAINY

w walce przeciwko Austriakom i Ro-

medal z okazji 500. rocznicy

ryskiemu, przewodniczącemu Rządu

SŁOWIANSKIE ROZBIŁA SIĘ O

sjanom. W walkach tych również brał

medal na zamówienie towa-

bitwy pod grunwaldem

Narodowego powstania, po upadku

PIERSI POLSKI. 1410–1910.

udział generał Henryk Dembiński.

rzystwa historycznego Po-

w 1918 roku, przeniósł najbardziej

którego w 1831 r. wyemigrował do

Medal poświęcono współcze-

W 1859 roku Antoine Bovy, wybit-

laków

wartościowe eksponaty swej kolek-

Francji. Paryska rezydencja księcia

snym bohaterom i patriotom. Meda-

ny szwajcarski rzeźbiarz i medalier,

cji do domu matki w Sumach. Z na-

niepodległość Polski: powstanie Ko-

Czartoryskiego „Hotel Lambert”, zjed-

lierzy coraz częściej odchodzili od

działający w Szwajcarii i Francji wy-

dzieją, że na prowincji zostaną lepiej

ściuszki w 1794 roku, powstanie listo-

noczyła emigrantów. Książę cieszył

utartych kanonów. W formach małej

konał medal poświęcony 5. rocznicy

przechowane. W 1919 roku kolekcja

padowe 1830-1831, demonstracje

się ogromnym autorytetem między-

plastyki przekazują cechy charak-

śmierci lorda Dudleya Coutts Stuarta,

została jednak znacjonalizowana

patriotyczne w Warszawie w 1861

narodowym, a jego współpraca z

teru, przedstawiają heroizm wojny,

angielskiego polityka. Po zapoznaniu

przez bolszewików i stała się zaląż-

roku, powstanie styczniowe 1863

rządami europejskimi ukierunkowana

patriotyzm powstań i obywatelskie

się z Adamem Czartoryskim w 1831

kiem tworzonego muzeum. Przez

roku, demonstracje w 1905 roku. Na

była na walkę o niepodległość Polski.

męczeństwo.

roku lord Stuart stał się gorącym

zrządzenie losu zbiory nie zaginęły,

wielu medalach przedstawiony jest

Przełomowe chwile w historii

zwolennikiem niepodległości Polski

nie uległy rozproszeniu, a przetrwały

bohater narodowy Polski, USA, Litwy

Polski przedstawiał na swoich płót-

i wiele jego publikacji czy wystąpień

do naszych czasów.

i Białorusi, wódz i działacz wojskowy

nach Jan Matejko, jego dzieła ode-

w parlamencie poświeconych było

Prezentowane medale są wysta-

Rzeczypospolitej i USA, uczestnik

grały znaczącą rolę w kształtowaniu

„kwestii polskiej”, wspierał material-

wiane po raz pierwszy, warto więc

walk o niepodległość Stanów Zjed-

uczuć patriotycznych. Odradzający

nie emigrantów, założył Stowarzy-

podkreślić poziom artystyczny ich

noczonych, organizator insurekcji w

chwalebną  przeszłość  Matejko,

szenie Literackie Przyjaciół Polski.

wykonania. Kolekcja licząca ponad

1794 roku, honorowy obywatel Francji

jeszcze za życia uważany był za

Poeci i pisarze, kompozytorzy

80 eksponatów obejmuje okres od

Tadeusz Kościuszko. Polscy medalie-

bohatera narodowego. W 1878 roku

i malarze – Polacy na emigracji –

XVII aż do początku XX wieku. Mamy

rzy wykonali medale w 1894 roku z

w Krakowie artyście wręczono ber-

obywatele rozdartej, podzielonej na

tu medale, plakietki, medaliony i żeto-

okazji 100-lecia insurekcji.

ło, jako symbol jego artystycznego

części, nieistniejącej już na mapach

ny. Wszystkie powstały w mennicach

Pod dowództwem Tadeusza

autorytetu i w uznaniu zasług dla

Polski, nadal tworzyli i poświęcali się

Warszawy, Paryża i Petersburga. W

Kościuszki w czasie insurekcji 1794

polskiej kultury. Wtedy to francuski

patriotycznej działalności na rzecz

fabryce „Bracia Evans” w Warsza-

roku walczył Józef Poniatowski,

medalier Albert Désiré Barre na za-

Polski. Pozostawili ślad w historii oraz

wie, w fabryce odlewów metalowych

wódz i patriota. Zwycięstwa Napo-

mówienie miasta Krakowa wykonał

kulturze. Znalazło to odzwierciedlenie

Karola Mintera, w zakładach meta-

leona dały nadzieję Polakom na

w falerystyce: powstały medale na

lurgicznych w Białogonie, w odlewni

odzyskanie niepodległości. Adam

cześć Adama Mickiewicza, Frydery-

medal poświęcony genera-

w Gliwicach. Dzieła te są wykonane

Czartoryski, działacz wyzwolenia na-

ka Chopina, Zygmunta Krasińskiego,

łowi Józefowi bemowi

przez medalierów z Polski, Francji,

rodowego, arystokrata-patriota, tak

Zygmunta Kaczkowskiego, Henryka

Austro-Węgier i Rosji. Powstały po

W latach 1858-59 we Francji

wspomina ten okres: „Cieszyliśmy

Sienkiewicza.

rozbiorach w wyniku rozproszenia

zostały wybite medale poświęcone

się z niewiarygodnych zwycięstw

Pisząc tekst do melodii kompozy-

polskich patriotów po Europie. Na-

kolejnemu działaczowi politycznemu,

Bonaparta, w nich widzieliśmy na-

tora Józefa Nikorowicza, poeta Kornel

pisy wykonane są po łacinie, polsku,

bohaterowi powstania listopadowego,

dzieję na odbudowę Polski… Każde

Ujejski wcielił ideę zbawienia Ojczyzny

francusku i rosyjsku.

wybitnemu uczonemu, historykowi,

zwycięstwo nad Francją odczuwali-

i wskazał drogę do wolności. „Cho-

Bite w XVII i XVIII wieku medale,

profesorowi Uniwersytetu Wileńskie-

śmy jak uderzenie sztyletu w naszą

rał” lwowiaków Nikorowicza i Ujej-

przeważnie dedykowano rządzącym

go Joachimowi Lelewelowi. W czasie

Ojczyznę”. W 1809 roku Poniatowski

skiego był bardzo popularny w całej

monarchom i ich dziełom. Ta trady-

powstania był on przewodniczącym

przyłączył się do Napoleona. Dowo-

Polsce, stał się hymnem patriotów.

cja w kolejnych epokach przeszła

Stronnictwa Patriotycznego, człon-

dził polskimi oddziałami w walce pod

Wielu kompozytorów wykorzystało

transformację. W 1910 roku uroczy-

kiem rządu obywatelskiego, posłem

Lipskiem i zginął tam w 1813 roku

tę melodię w swoich utworach: Anglik

medal z 1894 roku z okazji

ście obchodzono 500. rocznicę bi-

na sejm powstańczy. Po upadku po-

walcząc o polskie ziemie zajęte przez

Edward Elgar wykorzystał w swojej

100-lecia insurekcji