26

Władysław Bełza

29 stycznia – 11 lutego 2013 nr 2 (174) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

kATECHETA POLSkICH DZIECI

29 stycznia 1913 roku, czyli 100 lat temu, we Lwowie odszedł do życia wiecznego Władysław Bełza, polski

poeta, literat, publicysta, sekretarz Ossolineum, autor powszechnie znanego „Katechizmu polskiego dziecka”.

Został pochowany na lwowskim cmentarzu Łyczakowskim w bliskim sąsiedztwie innych sławnych Polaków –

Marii Konopnickiej, Gabrieli Zapolskiej, Seweryna Goszczyńskiego, którzy przede wszystkim słowem, przysłu-

żyli się sprawie odrodzenia Polski.

do Lwowa. Od tego czasu związał się

zamieszczono wiersz „Co kochać?”

ze Lwowem na stałe.

Przywołamy tylko ostatnią zwrotkę:

W czyim sercu miłość tleje,

We Lwowie pisze artykuły do

I nie toczy go zgnilizna,

„Dziennika Polskiego” i „Gazety Na-

W tego duszy wciąż jaśnieje:

rodowej”. Na Uniwersytecie Jana

Bóg, rodzina i Ojczyzna!

Kazimierza słucha wykładów Roma-

na Pilata i nazywanego strażnikiem

polszczyzny Antoniego Małeckiego.

Nawoływanie do bezgranicznego

Redaguje również i wydaje pisma dla

oddania się sprawie Ojczyzny znaj-

dzieci „Promyk. Tygodnik dla Dzie-

dujemy w pięknym wierszyku pod

aleKsanDer nIeWIńsKI

ci” i „Towarzysz Pilnych Dzieci”. W

tytułem „O celu Polaka”. Oto słowa z

tym okresie był najbardziej czynnym

niego zaczerpnięte:

Wątki biograficzne

Władysław Bełza urodził się w

wśród lwowskich literatów.

Warszawie 17 października 1847 r.

Polaka celem:

W 1882 r. Władysław Bełza został

Był synem Józefa Bełzy, z wykształ-

Skrucha przed Bogiem,

zatrudniony w Zakładzie Narodowym

cenia chemika i Augustyny Bogumiły

Mir z przyjacielem,

im. Ossolińskich najpierw w charakte-

Teofilii z Ostrowskich. Był najstarszym

A walka z wrogiem.

rze skryptora, który nadzorował czy-

wśród pięciorga rodzeństwa. Uczęsz-

Cześć dla siwizny

telnię dla młodzieży, zaś od 1891 r.

czał do warszawskiego gimnazjum

Czyste sumienie

– sekretarza administracyjnego Insty-

rządowego, od 1865 r. do szkoły

Miłość Ojczyzny

tutu i naczelnika prowadzonego przez

oficerskiej w Kazaniu, a w latach

I poświęcenie…

Ossolineum wydawnictwa książek

1866-1868 do Szkoły Głównej w War-

polskich i podręczników szkolnych.

szawie. Już w czasie nauczania w

Był również inicjatorem utworzenia we

W podobny sposób poeta mówi o

Szkole Głównej pisywał dla tygodni-

Lwowie Koła Literacko-Artystycznego

miłości do języka polskiego, o posza-

ków warszawskich „Przyjaciel Dzieci”

(1880) i Towarzystwa Literackiego

nowaniu i czci dla polskich tradycji

i „Przegląd Tygodniowy”. Debiutował

im. Mickiewicza (1886). Ponadto w

narodowych („Mowa polska”, „Ziemia

w 1863 r. wierszem „Deszczyk wio-

1883 r. założył wraz z Józefem Igna-

rodzinna”), uczy wiary, że „Jeszcze

Portret Władysława bełzy (źródło: pl.wikipedia.org)

senny”, a w 1867 roku wydał zbiorek

cym Kraszewskim iAntonim Małeckim

Polska nie umarła, póki my żyjemy…”

poetycki „Podarek dla grzecznych

na. Warto jednak zaznaczyć, że po-

Macierz Polską. Była to pierwsza na

(„Do polskiego chłopięcia”). Wzorca-

się jednymi z najpopularniejszych w

dzieci”.

eta świadomie z tradycji romantycz-

terytorium dawnej Rzeczypospolitej

mi dla dzieci w jego poezji są postaci

Polsce, a ich autor ulubionym poetą

Od 1868 r. zamieszkał w Kra-

nej wziął „ideę kapłaństwa poezji”,

organizacja szerząca oświatę wśród

z przeszłości narodowej – wielcy

młodych czytelników. Na sensowo-

kowie, gdzie pracował jako lektor

poruszając w sposób zrozumiały

społeczeństwa polskiego przez wy-

władcy Ojczyzny, wybitni wodzowie

ści, założonej w wierszach Bełzy,

ociemnianego Wincentego Pola.

dla dzieci tematy wzniosłe, uroczy-

dawnictwo tanich książek dla popu-

i twórcy kultury narodowej, a także

znajdowała duchowne oparcie mło-

Dzięki jego pomocy wydano drugą

ste i poważne. Głębia duchowości

laryzacji nie tylko literatury pięknej,

postaci z dziejów biblijnych.

dzież jak podczas odrodzenia nie-

książeczkę Bełzy – „Abecadlnik w

głoszona w potrzebie miłości Boga,

ale również wszechstronnej wiedzy.

Razem z tym ważnym znamie-

podległości Ojczyzny w 1918 r., tak

wierszykach dla polskich dzieci”. Na-

ludzi, natury, zwłaszcza ziemi ro-

W ten sposób Macierz Polska do

niem twórczości Władysława Beł-

również w czasie jej obrony w 1939

stępnie ukazuje się „Upominek dla

dzinnej założona została w „Cnotach

rozpoczęcia I wojny światowej wy-

zy jest pieśniowy charakter poezji.

r. i później. Zawsze, szczególnie w

młodzi polskiej na pamiątkę trzech-

kardynalnych”. W zbiorze pod tytu-

drukowała 1,5 mln książek. W tym

„Umie dobrać i styl odpowiedni, i rytm

trudnych historycznie chwilach histo-

setnej rocznicy Unii Lubelskiej”,

łem „Katechizm polskiego dziecka”

nakład „Pana Tadeusza” osiągnął

jedynie stosowny” – tak mówił słynny

rii, Polacy zwracali się do poezji Wła-

przypominał w nim Bełza karty pol-

wysokość 180 tys. egzemplarzy.

badacz literatury Juliusz Kleiner. Na-

dysława Bełzy, w niej mogli odszukać

skiej historii: „(…) nie płacz żeś ubo-

Postać Władysława Bełzy była

tomiast Dorota Piasecka w pracy

odpowiedzi na różne pytania.

gi na swojej ziemi, że bracia twoi na

jedną z głównych w ówczesnym

zatytułowanej „Władysław Bełza”,

Powszechnie znanym wierszem

syberyjskim zesłaniu; ciesz się, żeś

Ossolineum. Poza energią, którą

charakteryzując poetę, podsumo-

autorstwa Władysława Bełzy pozo-

Polakiem, żeś potomkiem Kościusz-

w całości włożył w powiększenie

wuje: „Wierzył niezłomnie, że „ziar-

staje „Katechizm polskiego dziecka”,

ki i Głowackiego; wierz słowom pie-

produkcji wydawniczej Zakładu, po-

no patriotyzmu”, zasiane w dzie-

który zaczyna się od słów „Kto ty

śni legionowej: „Jeszcze Polska nie

etę cechował pogodny i spokojny

ciństwie, wyda plon obfity w wieku

jesteś? Polak mały. Jaki znak twój?

zginęła…!”, ucz się cierpieć jak Ko-

charakter. Przyjaźnił się z wieloma

dojrzałym”.

Orzeł biały”. Wiersz, którego matki

narski; nauk zdroje czerp od Staszi-

działaczami społecznymi, wydawca-

Mieliśmy możliwość przekonać

dawniej uczyły razem z pacierzem…

ca i Czackiego; czcij pamięć wielkich

mi oraz artystami polskimi. Wyróżniał

się w prawidłowości tego przewidy-

Twórczy dorobek Władysława

królów i bohaterów narodowych”.

się dowcipem i nadzwyczajną skrom-

wania Władysława Bełzy na przykła-

Bełzy jest zbyt wielki żeby przedsta-

Władysław Bełza podróżuje. Na

nością.

dzie historii XX stulecia. Miejmy na-

wić go w jednym artykule. Wydaje

krótko wyjeżdża do Lwowa, a stąd

grób poety na Cmentarzu

W ostatnich latach życia poeta

dzieję przekonać się o tym obecnie,

się, że całokształt jego twórczego

do Wenecji, Padwy Zurychu i Paryża,

Łyczakowskim (źródło: ra-

mieszkał nieopodal Ossolineum

pomimo różnych sztucznie tworzo-

dorobku, a nawet sama postać poety

gdzie zbliżył się z kręgiem emigracji

diowarszawa.com.pl)

(obecnie ul. Dudajewa 16), gdzie

nych podziałów.

nie została jeszcze należnie ocenio-

polskiej. Za radą poety Józefa Boh-

pożegnał ten świat. Kontynuacja na-

dana Zaleskiego przeniósł się do

leżnej pamięci o tym wielkim Polaku,

List do redakcji

Poznania. Najpierw współpracował z

zasłużonym obywatelu Lwowa nie-

również tym wszystkim, którzy przy-

„Dziennikiem Poznańskim” i „Sobót-

Pomoc od przyjaciół

stety nie wszędzie jest jednakowa.

czynili się do sporządzenia pomocy

ką”, a w końcu 1870 r. został współza-

Oczywiście grób Władysława Bełzy

dla członków naszego Towarzystwa,

łożycielem „Tygodnika Wielkopolskie-

na Cmentarzu Łyczakowskim stale

a szczególnie Panu Bolesławowi

go” oraz pisma dla dzieci „Promyk”.

odwiedzają Polacy. Zapalają znicze

Opałkowi z Rzeszowa i Stanisławo-

Po raz kolejny w okresie zbliża-

czone dary na ręce prezesa Polskie-

Wielką zasługą Bełzy dla Poznania

i układają biało-czerwone kwiaty.

wi Słychanowi z Leżajska. Jesteśmy

jących się Świąt Bożego Narodzenia

go Towarzystwa Opieki nad Grobami

było zainicjowanie budowy teatru

wdzięczni za stałą pamięć i opiekę.

nasi rodacy z Towarzystwa Miłośni-

Wojskowymi we Lwowie Jana Fran-

polskiego ze składek społecznych,

Niech okres Świąt Bożego Narodze-

ków Lwowa i Kresów Południowo-

czuka.

fenomen wielkiego piewcy

których większą część sam zbierał.

nia będzie dla wszystkich czasem

Wschodnich, oddział w Tarnowie,

Do tej akcji dołączyli się poseł na

polskości

Tak aktywna działalność Bełzy

Władysław Bełza przeszedł do

błogosławieństwa, rodzinnego ciepła

sporządzili „serdeczną paczkę” dla

Sejm Urszula Augustyn, nauczyciele

nie pozostała bez uwagi władz za-

historii jako wielki piewca polskości.

i dobrej nadziei, a Nowy 2013 Rok

lwowiaków. Członkowie Polskiego

i uczniowie szkoły podstawowej nr 9

borczych. Pod koniec 1871 r. po-

Większość swoich wierszy napisał w

przyniesie wszystkim dużo pomyśl-

Towarzystwa Opieki nad Grobami

im. Orląt Lwowskich z Tarnowa, Dom

eta otrzymał nakaz niezwłocznego

tonie patriotyczno-wychowawczym.

ności i szczęścia.

Wojskowymi byli mile zaskoczeni

Handlowy „Świt”, Tarnowskie Wo-

opuszczenia granic państwa pruskie-

Ponadto adresował wiersze przede

paczkami z Polski, które były wspa-

dociągi Miejskie, firmy cukierników

go, jako „niepożądany cudzoziemiec”

wszystkim do polskiej młodzieży

niałym dodatkiem do świątecznego

Jana Kudelskiego i Stanisława Bań-

Janusz balICKI

i zbyt „niespokojny” polski działacz

i dzieci. Na zbiorach wierszy Wła-

wiceprezes PTO nad GW

stołu. Prezes TML i KPW z Tarnowa

bora oraz inni ofiarodawcy.

narodowy. Bełza udał się najpierw do

dysława Bełzy wychowało się kilka

we Lwowie

Pani Halina Żmuda w asyście mło-

Pragniemy za pośrednictwem

Pragi, skąd w lutym 1872 r. wyjechał

pokoleń Polaków. Te wiersze stały

dzieży szkolnej przekazała dostar-

Kuriera Galicyjskiego podziękować