14

niezrealizowany projekt

12–25 lutego 2013 nr 3 (175) * Kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Polski Kanał Sueski

To właśnie w Rumunii znajdu-

i odkurzono stare projekty, przy czym

je się większa część zachowanych

ze zrozumiałych względów zaczęto

dokumentów. Pewna część z pew-

na nowo prowadzić prace geodezyj-

nością znajduje się w archiwach

ne i badania hydrotechniczne. Ka-

Gdyby nie wybuch wojny, dziś moglibyśmy dopłynąć statkiem z Krakowa

we Lwowie, zwłaszcza historyczne

nał miał połączyć San z Dniestrem i

gazety, w których obszernie pisano

przebiegać przez Sudową Wysznię i

do Lwowa i przez Mołdawię na Morze Czarne. Projekt polsko-rumuńskie-

o tym projekcie. Skany wielu z nich

Gródek Jagielloński (dziś Horodok),

go kanału wraz z ogromnym centrum logistycznym pod Lwowem został

można dziś bez problemu znaleźć w

przebiegając kilkanaście kilometrów

Internecie. Być może dokumentację

na południe od Lwowa. Następnie

zatwierdzony w 1938 roku, a jego orędownikiem był m. in. Eugeniusz

na ten temat znajdziemy także w ar-

łączyłby się z Dniestrem i na terenie

chiwach w Kiszyniowie i innych miej-

dzisiejszej Mołdawii trasa przebie-

Kwiatkowski. Dziś po tym projekcie pozostała pokaźna dokumentacja

scach – trzeba by to sprawdzić.

gałaby przez kolejny kanał: Dniestr

techniczna, którą warto wykorzystać w obecnej rzeczywistości.

– Prut. W ten sposób uniknięto by

poprowadzenia drogi wodnej przez

Szansa dla Lwowa

bocznicę kolejową na Grzegórzkach

tyckich i czarnomorskich. W tym celu

graniczny dolny odcinek Dniestru,

i Mołdawii

JAKUB ŁOGINOW

oraz otwarto Stocznię Zieleniew-

na południowych obrzeżach Lwowa

W tej sytuacji aż ciśnie się na usta

co wymagałoby współpracy Rumu-

skiego, która znajdowała się między

według jednego wariantu, albo kilka-

pytanie, czy budowa kanału Wisła –

nii z ZSRR. Bukareszt początkowo

Historia projektu Wisła – San –

obecnym Mostem Kotlarskim a Stop-

dziesiąt kilometrów na południe od

Dniestr – Prut jest nadal zasadna w

schylał się do włączenia Związku

Dniestr jest bardzo długa, gdyż sięga

niem Dąbie. Dziś tej stoczni ani tym

miasta w innym, zaplanowano budo-

obecnych realiach politycznych i go-

Radzieckiego do tego projektu, ale

czasów austriackich. Rząd Austro-

bardziej holowników już nie ma, ale

wę wielkiego portu rzecznego. Port

spodarczych. Pytanie bardzo sen-

strona polska była kategorycznie

Węgier w ostatnich dziesięcioleciach

to wszystko jest cennym elementem

miał stać się „drugą Gdynią”, miał być

sowne, gdyż wszystkie inne projekty

przeciwna. Kanał kończyłby się w re-

istnienia tego kraju przykładał dużą

dziedzictwa technicznego Krakowa,

ośrodkiem współpracy gospodarczej

dróg wodnych, zaplanowane na po-

jonie dzisiejszego mołdawskiego por-

wagę do rozwoju dróg wodnych. Nie-

o którym powinniśmy pamiętać.

z Radziecką Ukrainą, Rumunią, Tur-

czątku XX wieku przez Austro-Węgry

tu morskiego Dżurdżuleszti, a więc w

stety wiele projektów, które około roku

W projekt kanału San – Dniestr

cją, Bułgarią oraz z krajami bałkań-

i Niemcy, albo doczekały się realiza-

miejscu, w którym Prut wpada do Du-

1910 znajdowało się w zaawanso-

bardzo aktywnie zaangażowało się

skimi i Bliskim Wschodem.

cji, albo są planowane. Co ciekawe,

naju. Takie rozwiązanie miało ważną

wanej fazie przygotowawczej, nie

środowisko naukowe Politechniki

Warto przypomnieć kontekst

wiele z nich udało się zrealizować

zaletę w porównaniu z opcją, by dro-

doczekało się realizacji wskutek

Lwowskiej oraz Sejm Galicyjski i

geopolityczny, w którym Warszawa

dopiero w naszych czasach, w około

ga wodna przebiegała Dniestrem aż

wybuchu I wojny światowej. Do tych

Namiestnictwo we Lwowie. Projekt

i Bukareszt podjęły decyzję o bu-

sto lat i więcej po tym, jak pomysł ten

do ujścia, gdyż nie tylko uzyskiwano

projektów nie powrócono od razu po

był traktowany w kategoriach patrio-

dowie kanału. Pod koniec lat 30-tych

rzucono po raz pierwszy. Dobitnym

w ten sposób połączenie z Morzem

1918 roku, gdyż wyniszczona wojną

tycznych, jako działanie służące roz-

wszyscy byli świadomi nieuchronno-

przykładem jest kanał Men-Ren-Du-

Czarnym, ale także z Dunajem, co

Europa Środkowa nie miała środków

wojowi gospodarczemu ziem polsko-

ści wojny z Niemcami i (lub) ZSRR,

naj, planowany do realizacji jeszcze

otwierało możliwości współpracy Pol-

na tak poważne inwestycje, a poza

ukraińskich. Nawet w 1917 roku w

jednak nikt nie spodziewał się, że sta-

w XIX wieku, a otwarty dopiero w

ski z krajami dunajskimi z pominię-

tym pojawiły się granice państwowe

czasopiśmie naukowym Politechniki

nie się to tak szybko. Panowało raczej

1992 roku. Podobnie z opisywany-

ciem tranzytu przez czechosłowackie

w miejscu, gdzie ich przed wojną nie

Lwowskiej ukazywały się artykuły,

przekonanie, że mamy jeszcze co

mi tu projektami kanału Odra-Dunaj

i niemieckie drogi wodne.

było. Do projektów tych powracano w

wzywające do kontynuowania prac

najmniej dziesięć lat pokoju. Do tego

czy Kanału Śląskiego: inwestycje te

Należy przy tym zaznaczyć,

drugiej połowie lat 30-tych, ale historia

mimo trwania wojny. Cały czas pol-

czasu trzeba jakoś obłaskawić obu

przewidziano w austro-węgierskiej

że w tych czasach kraje dunajskie

się powtórzyła – tym razem wybuchła

scy uczeni i inżynierowie publikowali

nieprzyjaznych sąsiadów, a w mię-

ustawie z 1901 roku, dwukrotnie

prowadziły intensywną dyskusję

II wojna światowa.

wyniki swych badań dotyczących

dzyczasie wzmocnić się gospodarczo

w ich realizacji przeszkodziła woj-

nad realizacją innego austro-węgier-

planowanego przebiegu kanału, co

i militarnie, tak by stawić czoła ewen-

na światowa, lecz w końcu są one

skiego projektu, kanału Odra-Dunaj

Habsburskie plany

w kontekście trwającej wojennej za-

tualnej agresji. Stąd właśnie program

przewidywane do realizacji w obec-

przebiegającego przez Śląsk i Mo-

Kluczowym momentem dla oma-

wieruchy wydaje się nieco zaskaku-

inwestycyjny Kwiatkowskiego, celowo

nych czasach. Kanał Odra – Dunaj,

rawy. Ówczesna Polska była temu

wianego kanału był rok 1901. Wów-

jące. Ciekawa jest też prezentowana

skoncentrowany z dala od niemieckiej

podobnie jak zaplanowany jeszcze

przeciwna, gdyż inaczej niż obecnie,

czas władze Austro-Węgier przyjęły

w piśmie Politechniki perspektywa

i radzieckiej granicy – w widłach Wisły

w czasach Stanisława Augusta Po-

Odra leżała wówczas na terenie Nie-

ustawę o budowie dróg wodnych,

geopolityczna. Autorzy w 1917 roku

i Sanu. Taka lokalizacja Centralnego

niatowskiego kanał Dniepr – Bug, są

miec. Dziś kanał Odra-Dunaj byłby

której celem było stworzenie w la-

piszą, że u granic Austro-Węgier

Okręgu Przemysłowego miała spra-

wpisane do konwencji AGN jako pla-

dla Polski błogosławieństwem, gdyż

tach 1904–1924 sieci żeglownych

powstaje wolne i niepodległe Króle-

wić, że nawet po zajęciu przez Niem-

nowane międzynarodowe drogi wod-

otwierałby nam drogę na nowe rynki,

rzek i kanałów na terenie całego ce-

stwo Polskie, z nowymi, wysuniętymi

cy i ZSRR części terytorium Polski,

ne. I nic dziwnego – ukształtowanie

ale wówczas taki kanał oznaczałby

sarstwa. Trzy najważniejsze projek-

na wschód granicami, które będzie

jego nowe jądro gospodarcze będzie

terenu i układ hydrograficzny mimo

stworzenie arterii omijającej nasz

ty z tego harmonogramu to kanały:

sprzymierzone z Austrią. Ma to być

w naszych rękach i pomoże zaopa-

upływu lat się przecież nie zmieniły,

kraj. A to oznaczałoby dalsze zwią-

Odra – Dunaj, Wisła – Odra (Kanał

argument na rzecz kontynuowania

trywać gospodarkę nawet na okres

polepszyła się tylko technologia, więc

zanie gospodarcze Czechosłowacji

Śląski) oraz Wisła – San – Dniestr.

prac nad kanałem, gdyż austro-wę-

przedłużającej się wojny.

jeśli w czasach Habsburgów istniały

z Niemcami i utratę przez Gdynię

Ponieważ do dnia dzisiejszego ża-

gierska droga wodna Wisła – San

Drugą strategicznie ważną spra-

możliwości do budowy kanału, to

czechosłowackich ładunków, do-

den z tych kanałów nie powstał,

– Dniestr – Morze Czarne mogłaby

wą było przeorientowanie osi współ-

dzisiaj istnieją tym bardziej. Bazowa-

cierających do portu m.in. przez zli-

ustawę z 1901 roku skłonni jeste-

w tej sytuacji zostać zintegrowana z

pracy gospodarczej, z niekorzystnego

nie na starych mapach i projektach

kwidowaną dziś linię kolejową Nowy

śmy traktować jedynie jako cieka-

drogą wodną Wisły, leżącą już na te-

dla nas kierunku wschód – zachód na

może więc dziś bardzo ułatwić prace

Targ – Trstena. Nasz kanał był też

wostkę historyczną: ot, planowali

renie Polski. Służyłoby to rozwojowi

o wiele bezpieczniejszą oś północ –

koncepcyjne, gdybyśmy zdecydowali

reakcją na niemiecki projekt Ren –

wielkie projekty i nic z tego nie wy-

polsko-galicyjskiej współpracy go-

południe. Dlaczego? Otóż na wscho-

się na powrót do idei kanału San –

Men – Dunaj – skoro inni inwestują

szło. To nie tak, gdyż w ramach tego

spodarczej, mimo pozostawania (jak

dzie i zachodzie mieliśmy nieprzyja-

Dniestr. Warto więc przynajmniej teo-

w drogi wodne, my również nie po-

kompleksowego programu nie tylko

sądzili autorzy) galicyjskiej autonomii

zne nam ZSRR i Niemcy, z którymi w

retycznie rozważyć taką możliwość,

winniśmy zostać w tyle.

przeprowadzono bardzo kosztowne

poza Polską.

dodatku nie dało się normalnie współ-

tym bardziej, że budowa takiego ka-

i szeroko zakrojone prace badaw-

pracować: sąsiedzi narzucali nam

nału miałaby wiele plusów.

cze i projektowe (z których z pewny-

Co z dokumentacją

niekorzystne traktaty handlowe, pro-

W obecnych realiach geopolitycz-

mi poprawkami możemy korzystać

Pomógł

historyczną?

wadzili wojny celne i blokady ekono-

nych omawiana droga wodna wiodła-

Przygotowania do budowy ka-

i dziś), lecz rozpoczęto kanalizację

Eugeniusz Kwiatkowski

Rozpad Austro-Węgier pokrzyżo-

miczne. Stąd właśnie próba (udana)

by już nie tylko przez Polskę i Rumu-

nału szły pełną parą, zarówno w

już istniejących rzek.

wał te plany, gdyż pogrążona w kryzy-

wyrwania się z tej zależności poprzez

nię, ale też przez Ukrainę i Mołdawię.

sferze dyplomatycznej (podpisano

Mało kto wie, ale regulacja Wi-

sie niepodległa Polska miała większe

budowę Gdyni i magistrali kolejowej

Dzięki połączeniu Dniestr-Prut kanał

porozumienie polsko-rumuńskie), jak

sły w Krakowie wraz z utworzeniem

zmartwienia na głowie, niż kanał San

Gdynia – Śląsk z pominięciem Wol-

szczęśliwie omijałby separatystyczne

i w aspekcie projektowo-badawczym.

bulwarów wiślanych, basenu porto-

– Dniestr. Początkowo nawet budowa

nego Miasta Gdańska, dzięki której

Naddniestrze. Nadal aktualną sprawą

Budowę przerwała wojna, a wraz z

wego w Płaszowie i kanału Łącza-

Gdyni strasznie się ślimaczyła, a co

mogła się rozwinąć wymiana handlo-

byłoby wybudowanie ogromnego

nią zaginęły lub uległy rozproszeniu

ny – Skawina – to właśnie zasługa

dopiero mówić o innych projektach.

wa z krajami bardziej nam przyjazny-

portu i węzła logistycznego na połu-

dokumenty związane z tą inwestycją.

tamtej ustawy z 1901 roku. To dzięki

Atmosfera dla tego typu inwestycji

mi. Jednak nasz południowy sąsiad,

dnie od Lwowa. Port ten leżałby w

Dopiero teraz badacze docierają do

niej mamy dziś żeglowny odcinek

zmieniła się dopiero po 1935 roku,

Czechosłowacja, również nie był Pol-

pobliżu zmodernizowanego na Euro-

rozproszonej dokumentacji, np. do

Górnej Wisły między Oświęcimiem

gdy do rządu w funkcji wicepremiera

sce przychylny – tu raczej na nasze

2012 lwowskiego lotniska i byłby do-

wspomnianego polsko-rumuńskiego

a Nową Hutą, co na tle żeglugo-

gospodarczego wszedł Eugeniusz

własne życzenie, ze względu na ab-

godnie skomunikowany z obwodnicą

porozumienia o budowie kanału czy

wej pustyni na obszarze dawnego

Kwiatkowski. Z jego inicjatywy po-

surdalną wojnę o Spisz i Orawę tuż

Lwowa i drogami szybkiego ruchu

do projektów technicznych. Tutaj

zaboru rosyjskiego wydaje się być

wstał wtedy plan rozwoju gospodar-

po rozpadzie Austro-Węgier, która na

na Kijów, Kraków i Wiedeń. Z tym

dużą rolę odegrała Agnieszka Kasto-

i tak dużym osiągnięciem. Kraków

czego „Polski B”, czyli Kresów oraz

dobre zatruła nasze relacje. Jedynym

wszystkim można by połączyć inną

ry z UJ, która badała te dokumenty w

miał bowiem w tej austro-węgier-

terenów obecnych województw Pod-

naszym prawdziwym sojusznikiem w

ciekawą koncepcję – przedłużenia

urzędach rumuńskich dzięki uprzej-

skiej koncepcji odegrać szczególną

karpackiego, Lubelskiego i Święto-

Europie Środkowej była Rumunia, z

do Lwowa i lwowskiego portu torów

mości władz w Bukareszcie. Na ich

rolę, jako port węzłowy, z którego

krzyskiego. Sztandarowym projektem

którą ówczesna Polska graniczyła w

europejskiej szerokości z Rawy Ru-

podstawie powstała książka „Żegluga

można będzie dopłynąć nad Bałtyk,

z tej koncepcji był COP (Centralny

rejonie Podola, należącego jeszcze

skiej (kierunek Warszawa, Gdynia)

dunajska w polityce międzynarodo-

na Śląsk, Morze Czarne, Dunaj, do

Okręg Przemysłowy), który zrealizo-

do RP. Stąd właśnie chęć wzmoc-

i Przemyśla. Dzięki skoncentrowaniu

wej w XX wieku”, w której autorka w

Czech i Rumunii.

wano tylko w niewielkim stopniu. W

nienia sojuszu polsko-rumuńskiego

w jednym miejscu tych wszystkich

wyczerpujący sposób opisuje współ-

W ramach tego projektu wyko-

dalszych latach COP miał się rozwijać

i napełnienia go treścią gospodarczą

elementów: port rzeczny, lotnisko,

pracę krajów dunajskich począwszy

nano również pogłębienie i regulację

również na obszarze województwa

poprzez budowę wspólnego kanału

od XVIII wieku do czasów obecnych,

skrzyżowanie dróg szybkiego ruchu

Sanu oraz na pewnym odcinku rów-

lwowskiego, a towary tu wytwarzane

żeglugowego.

z uwzględnieniem pojawiających się

i południowej obwodnicy Lwowa oraz

nież Dniestru. Z myślą o budowie ka-

miały być transportowane kanałem

W tym celu nawiązano do nie tak

w tym czasie projektów nowych ka-

terminal przeładunkowy na styku

nału San – Dniestr stworzono w Kra-

Wisła – San – Dniestr do portów bał-

dawnych austro-węgierskich planów

nałów żeglugowych.

torów europejskich i szerokich, pod

kowie flotę holowników, zbudowano