20

okruchy historii

12–25 lutego 2013 nr 3 (175) * Kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Prostowanie granicy

gicznego wołyńskich złóż węgla. W

O co poszło?…O węgiel

tym samym roku utworzono przed-

W 1951 roku władze ZSRR

siębiorstwo, zajmujące się poszuki-

zmusiły Polskę do oddania tzw. ko-

waniem złóż węgla na zachodniej

lana Bugu, ziem bogatych w węgiel

Przyjechała komisja na trzy samochody. Komisja wysiadła,

Ukrainie. Wybuch wojny niemiecko-

kamienny i czarnoziemy. W skład

radzieckiej przerwał prace geolo-

terytorium ZSRR wszedł wówczas

popatrzyła i... kawałek Polski do ZSRR przyłączyła.

giczne, powrócono do nich w 1945

pas ziemi położony w widłach Bugu

roku.

i Sołokiji wzdłuż linii kolejowej Rawa

W lipcu 1947 roku potwierdzono

Ruska-Krystynopol z miejscowościa-

Opracował

występowanie w obwodzie wołyńskim

mi Bełz, Krystynopol, Uhnów oraz

KRZySZTOF SZyMAŃSKI

przemysłowych złóż węgla kamienne-

m.in. Korczów, Tuszków, Przemy-

Te wydarzenia poprzedziło kilka

go. W granicach lwowsko-wołyńskie-

słów, Wierebiąrz, Rusin, Waręż,

spotkań „na szczycie” – jak podawa-

go basenu węglowego odkryto 4 złoża

Uhrynów, Piaseczno. Sowieci zbu-

ła ówczesna prasa – i wydano suchy

węgla kamiennego: Nowowołyńskie,

dowali tam wkrótce kilka kopalni, a

komunikat o umowie podpisanej po-

Zabuskie, Meżyriczeńskie i Sokalskie

na miejscu Krystynopola powstało

między rządami Polski I ZSRR:

Po rozpoznaniu złóż w grudniu 1949

duże miasto górnicze, nazwane

utworzono przedsiębiorstwo budowy

Czerwonogradem.

UMOWA

kopalń „Zachidszachtobud”. W 1950

Obszar występowania węgla

pomiędzy Rzecząpospolitą Polską

wyznaczono pola górnicze 5 przy-

kamiennego będący przedłużeniem

a Związkiem Socjalistycznych

szłych kopalni. Pierwsza kopalnia

Lwowsko-Wołyńskiego Zagłębia Wę-

Republik Radzieckich

ruszyła w lipcu 1950 w okolicy wsi

glowego po polskiej stronie nosi na-

o zamianie odcinków

Dorohynyczi, osiągając wydobycie

zwę Lubelskiego Zagłębia Węglo-

terytoriów państwowych,

1000 ton na dobę.

wego. Obejmuje obszar 4 tys. km2,

podpisana dnia 15 lutego 1951 r.

Aby rozszerzyć pola górnicze

długość 180 km, szerokość ok. 22

potrzebne było właśnie „prostowa-

km. Przebiega przez województwo

BOLESŁAW BIERUT

nie granicy”.

lubelskie i lwowskie. Węgiel zalega

PREZyDENT

głęboko i jest trudny do eksploata-

RZECZyPOSPOLITEJ POLSKIEJ

cji. Zasoby do głębokości 1000 m

Epilog

podaje do powszechnej

Oficjalnie podawano, ze zamia-

szacuje się na 40 mld ton. Zasoby

wiadomości:

na terytoriów odbyła się z inicjatywy

orientacyjne węgla w LZW, stano-

polskiej i miała przynieść Polsce

wią ponad 20% polskich zasobów

Artykuł 1

konkretne korzyści ekonomiczne

węgla kamiennego.

Związek Socjalistycznych Re-

publik Radzieckich odstępuje w

drodze wzajemnej zamiany Rze-

czypospolitej Polskiej odcinek tery-

torium państwowego w obwodzie

drohobyckim o ogólnej powierzch-

ni 480 kilometrów kwadratowych,

przy czym odcinek ten włącza się w

skład terytorium państwowego Rze-

czypospolitej Polskiej i odpowiednio

zmienia się istniejącą granicę między

Polską a Związkiem SRR zgodnie z

załączonym opisem granicy i mapą w

Mapa Lubelskiego Zagłębia Węglowego (źródło: ireneusz-

podziałce 1:500.000.

wierzejski.pl)

Artykuł 2

i znowu trzeba było się pakować.

nie było jeszcze do końca wiadomo,

Ze swojej strony Rzeczypo-

1 listopada wpuścili nas jeszcze

kto jedzie, a kto nie.

spolita Polska odstępuje w drodze

na cmentarz, a później nie było już

- Do każdej wsi dotarł pełnomoc-

wzajemnej zamiany Związkowi So-

mowy. Worochta, skąd moja żona

nik, taki propagandzista, który musiał

cjalistycznych Republik Radzieckich

pochodzi, miała zostać przy Polsce.

dopilnować, żeby ktoś chałupy nie

odcinek terytorium państwowego w

Granica była już wycięta przez las.

rozebrał czy nie spalił – opowiada

województwie lubelskim o ogólnej

Przyjechała jakaś komisja na trzy

Górnicki. – Przychodził co dnia do

powierzchni 480 kilometrów kwa-

samochody. Ruski przeszedł jakieś

sołtysa i mówił „Nie jedziecie”.

dratowych, przy czym odcinek ten

100 metrów i mówi: „Nada tuda”.

Tak samo mówił i w Machnówku

włącza się w skład terytorium pań-

Wycięli drugi pas i Worochta też po-

i w sąsiedniej Worochcie. Wojsko

Mapa Lwowsko-Wołyńskiego Zagłębia Węglowego (źró-

stwowego Związku Socjalistycznych

szła na tamtą stronę.

później mi pokazało nową granicę na

dło: leksika.com.ua)

Republik Radzieckich i odpowiednio

W Stajach Sowieci urządzili koł-

mapie, czerwoną kreską była zazna-

zmienia się istniejącą granicę między

Taka interpretacja była ewidentną

Po raz pierwszy na możliwość

choz, Worochta zniknęła z mapy.

czona. Górnicki spojrzał na czerwoną

Polską a Związkiem SRR zgodnie z

nieprawdą, bowiem ZSRR zapropo-

występowania węgla kamiennego

- Na naszych oczach rozbierali

krechę i wyszło mu, że Machnówek

załączonym opisem granicy i mapą w

nował Polsce zamianę, przejmując w

na Wołyniu zwrócił uwagą rosyjski

wieś i cerkiew. Tylko kościoła filialne-

zostaje, tylko z Worochtą nie wiado-

podziałce 1:500.000

ten sposób doskonałe pszenno-bura-

geolog M. M. Tetjajew w 1912. Po

go nie ruszyli, bo go wcześniej UPA

mo jak będzie.

czane tereny uprawne oraz bogate

dokładnej analizie składu osadów

spaliła – wspomina Górnicki. Po tam-

Wszystko się wyjaśniło pod ko-

Za tym komunikatem kryła się

i łatwo dostępne złoża węgla ka-

oraz struktur tektonicznych stwierdził

tej stronie granicy leży w zbiorowej

niec czerwca, na sesji Rady Gminy

kolejna tragedia tysięcy ludzi. Szczę-

miennego. Złoża nie były zaburzone

on istnienie złóż węgla. Po nim ba-

mogile kilkudziesięciu mieszkańców

Bełz. Wójt Dębiński ogłosił, które

śliwie przeżyli wojnę, napady UPA,

tektonicznie, składały się z 2-3 pokła-

dania przejął polski geolog Jan Sam-

Worochty. Nie zdążyli uciec przed

miejscowości zostaną przyłączone

pozostali w Polsce, aż tu raptem…

dów o grubości około 1 m, zalegały

sonowicz. W 1931 odkrył on koło

UPA. Górnicki przetrwał najgorsze

do ZSRR. Wtedy już było na sto

na głębokości od 315 do 535 m. Po

miasta Ostróg skały wskazujące na

chwile w Siemierzu pod Rachaniami.

procent wiadomo, że mieszkańcy

ośmiu latach zbudowano tu cztery

obecność pokładów węgla. Na pod-

Wcześniej upowcy zamordowali mu

Worochty muszą opuścić swoją wio-

Nada tuda

Tak wspominają tamte wyda-

wielkie kopalnie.

stawie badań Samsonowicza, które

rodziców i siostrę. Jego młodszej o

skę. Bo ona znajdzie się we władaniu

rzenia mieszkańcy przesiedlonych

Polskę zaś zapewniano, że prze-

wskazywały na ilość i zasobność

rok żonie, Ewie, zabili ojca. Gdyby

towarzysza Stalina.

wiosek. Stanisław Górnicki urodził

kazuje się jej tereny ze złożami ropy

pokładów węgla ze wschodu na za-

Sowieci przyłączyli do ZSRR Mach-

Gdzie pojechali? Do Machnów-

się 85 lat temu w Machnówku. Wieś

naftowej. Jednak w zamian za bogatą

chód, rozpoczęto w 1938 na terenie

nówek, wieś podzieliłaby niechybnie

ka. Mieszkańcy Worochty zajmowali

należała wtedy do gminy Bełz w

w węgiel i czarnoziemy Sokalszczy-

ówczesnego województwa lwow-

los Worochty. Tak się jednak, na

wolne mieszkania albo lokowali się

powiecie Sokalskim, województwie

skiego wiercenia poszukiwawcze.

znę Polska otrzymała Ustrzyki Dolne

szczęście, nie stało.

u rodziny. Na odbudowanej po wo-

lwowskim. Po wojnie Machnówek

Do wybuchu II wojny światowej z 11

i ziemie w Bieszczadach – obszar

Po „wyprostowaniu” granic, wieś

jennej pożodze plebanii schronienie

nadal leżał w gminie Bełz. Tylko po-

otworów wiertniczych zakończono

podgórski o słabych glebach i z wy-

została najpierw przypisana do gmi-

znalazły dodatkowo trzy rodziny.

wiat był hrubieszowski, a wojewódz-

7, jednak nie opracowano naukowo

czerpanymi złożami ropy naftowej.

ny Chłopiatyn, później do Hulcza,

Większość mieszkańców miasteczka

two lubelskie.

uzyskanych z nich informacji.

Rzeczywistość okazała się nie-

aż w, końcu, w 1975 roku, trafiła pod

Bełz ruszyła w kierunku Ustrzyk Dol-

W maju ogłosili, że będzie zmia-

Podczas okupacji sowieckiej, w

prawdą. Bilans zamiany terytoriów

skrzydła gminy Ulhówek. Tak jest do

nych. W sąsiadującym z Machnów-

na granic – wspomina Górnicki,

końcu 1939 roku, władze radzieckie

dla Polski wypadł niekorzystnie nie

dziś.

kiem Korczminie osiedliło się sporo

który wtedy był sołtysem w Mach-

utworzyły komisję geologów, która

tylko pod względem geologicznym,

- Ale do Bełza mieliśmy bliżej, bo

gospodarzy ze Staj w gminie Uhnów.

nówku.

opracowała uzyskane przed wojną

operacja ta stała się dramatem, a

ledwie 7 kilometrów. A do Ulhówka

Wśród nich był Stanisław Wójtowicz,

- Akurat byłem w Bełzie i ktoś

wyniki wierceń, oraz przeprowadziła

często tragedią dla kolejnych tysię-

mamy 12 - śmieje się pan Górnicki.

dziś 73-latek.

głośno włączył radio przy otwartym

dodatkowe badania. Na początku

cy mieszkańców, z których prawie

W „radzieckim” Bełzie Górnicki

- Najpierw uciekaliśmy ze Staj

oknie. Ludzie zebrali się pod tym

1940 roku złożyła ona ogólny plan

70 proc przesiedlono na ziemie za-

przed bandami UPA – wspomina.

był tylko raz. – To już nie to samo

oknem i słuchali. Płakali, choć wtedy

poszukiwań i rozpoznania geolo-

chodnie i północne Polski

– Wróciliśmy, pomieszkaliśmy 6 lat

miasteczko...