historia w znaczki wpisana

21

www.kuriergalicyjski.com * Kurier galicyjski * 12–25 lutego 2013 nr 3 (175)

czarna propaganda

Trzy języki, trzy narody,

trzy literatury…

W czasie II wojny światowej, podobnie zresztą, jak i podczas tej w latach

jedna idea

1914–1918, wszystkie strony konfliktu posługiwały się tak zwaną czarną

propagandą, tyle tylko, że w latach 1939–1945 była ona intensywniejsza,

bo i możliwości techniczne bardziej temu sprzyjały. Zarówno więc alianci, Nie ma drugiego takiego magazynu, nie ma

jak i państwa Osi drukowały plakaty i ulotki zrzucane prze samoloty (lub  drugiej takiej redakcji. Jest międzynarodowo,

bez granic i ograniczeń, na wysokim poziomie

przenoszone balonami) na tyłach frontów, nad miastami itd.

– zarówno tekstów, jak i szaty graficznej.

przez Szwecję lub przez morze do-

TADEUSZ KURLUS

trzeć do Anglii. W samej Norwegii

IWONA BORUSZKOWSKA

narastało niezadowolenie z rządów

Nas interesuje rozdział bliski

zdeklarowanego faszysty Quislinga,

naszemu hobby, czyli wprzęgnię-

Magazyn literacki „Radar” to

ale wobec sankcji grożących za jego

ta w propagandowe akcje filateli-

czasopismo prezentujące na swo-

okazywanie, ograniczało się ono do

styka. To nie był bynajmniej jakiś

ich łamach literaturę polską, ukra-

wyrażania takiej opinii tylko w gronie

margines czarnej propagandy, lecz

ińską i niemiecką. Możliwość zaist-

rodziny czy przyjaciół. Wielu uznało,

szeroko zakrojone akcje, zaangażo-

nienia w jednym periodyku literatury

że sytuacja na frontach na pewno

wane w wojnę strony produkowały

tych trzech kręgów wydaje się nad-

się zmieni na korzyść aliantów, ale

wiele znaczków, którym starano się

zwyczaj ciekawa i ważna, zwłaszcza

na to trzeba po prostu poczekać.

nadać satyryczne zacięcie, mające

ze względu na bliskość terytorialną

Przeczekać okupację i nie marno-

osłabić morale wroga, tego w mun-

i wspólną wielowiekową, niekiedy

wać czasu, lecz odbudować kraj ze

durach i tego w cywilu. Zajmiemy

trudną, przeszłość historyczną. Jak

zniszczeń wojennych.

się tu niewielkim fragmentem tych

powszechnie wiadomo – literatura nie

Do tej kampanii włączyła się tak-

kampanii, rozegranej w okupowanej

zna granic. Dobrze, że granic tych nie

września w Oslo i okolicach wybuchł

że poczta norweska, która postano-

przez Niemców Norwegii.

dostrzegają także wydawcy i redakto-

tzw. mleczny strajk, rozpoczęli go

wiła wydać serię znaczków z dopłatą

Niemcy zaatakowały Norwegię 9

rzy „Radaru”. Idea trójjęzycznego ma-

recenzje. Wersja internetowa wzbo-

robotnicy stoczni Aker, którym od-

10 øre przeznaczoną na fundusz od-

kwietnia 1940 r. Broniła się rozpacz-

gazynu narodziła się w krakowskiej

gacona jest o odsłony multimedialne

mówiono przysługującej im codzien-

Willi Decjusza podczas programu

– wizualizacje, fotografie i grafiki –

nej racji mleka. Niemcy zareagowali

stypendialnego dla pisarzy, tłumaczy

dzięki czemu zacierają się nie tylko

wprowadzeniem stanu wyjątkowego,

i krytyków z różnych państw Europy.

granice literatur narodowych, ale

Komisarz Rzeszy Josef Terboven,

Wydawcą „Radaru” jest Stowarzysze-

także granice sztuki.

faktycznie rządzący Norwegią, ska-

nie Willa Decjusza.

Jednym z założeń pomysło-

zał przywódców strajku, Viggo Han-

Redaktor naczelną pisma jest

dawców magazynu była tematycz-

steena i Rolfa Wikstrøma na śmierć,

współpracująca ze Stowarzyszeniem

ność poszczególnych numerów. W

potem jeszcze wielu innych Norwe-

Willa Decjusza od 1997 roku Renata

pierwszej odsłonie prezentowano

gów straciło życie, wielu zaareszto-

Serednicka. Zainicjowała ona i prowa-

teksty oraz zdjęcia nawiązujące do

wano.

dziła projekt Homines Urbani – mię-

kategorii „home sick” – nostalgii, tę-

O konkursie na serię znaczków

dzynarodowe stypendia rezydenckie

sknoty. Drugi numer potraktowano z

dowiedział się Departament Wywia-

dla pisarzy, a także współredagowała

humorem – autorzy poszczególnych

du Politycznego Ministerstwa Spraw

antologię Ludzie, miasta. Literatura

tekstów z niemałą dozą autoironii

Zagranicznych  Wielkiej  Brytanii.

Białorusi, Niemiec, Polski i Ukrainy

przyglądali się społeczeństwu. W

Uznał, że skoro w Norwegii konkur-

(2008) oraz Podróż na Północ (2011).

kolejnym numerze wspólnym mia-

sowa emisja się nie ukazała, to on

W polskiej redakcji pracują także

nownikiem była twórczość Czesława

taką przygotuje i swoim sposobem

Małgorzata Olszewska, Robert Osta-

Miłosza. Numer czwarty poświęcony

przekaże Norwegom. Tym sposo-

szewski, Igor Stokfiszewski, a tak-

był mało znanej literaturze szwajcar-

bem były brytyjskie samoloty Mosqu-

że Małgorzata Różańska i Urszula

skiej – zaprezentowano w nim m.in.

ito, które od 7 czerwca do 20 wrze-

Pieczek. Czasopismo posiada dwie

wywiad z pochodzącą ze Szwajcarii

śnia zrzucały znaczki nad Bergen,

zagraniczne redakcje – niemiecką

pisarką Annette Mingels. Trójkątem

Askøy i Osterøya. Niemcy natych-

(Birgit Bauer, Norbert Lange, Re-

literackim prezentowanym w nu-

miast wydali komunikat, że każdy, u

becca Maria Salentin, Andreas Volk)

merze piątym były literatury polska

i ukraińską (Ostap Sływynski i Na-

– ukraińska – białoruska, a publiko-

talka Śniadanko) oraz szerokie grono

wane teksty tłumaczone były także

współpracujących tłumaczy, co warte

na język niemiecki. Ostatni z kolei

podkreślenia, ponieważ, jak twier-

numer dedykowany był polskiemu

dzą sami pomysłodawcy magazynu

prozaikowi z Drohobycza – Brunono-

– tłumacze to „pełnoprawni twórcy

wi Schulzowi. Wszystkie wydane do

literatury” i bez ich wkładu realiza-

tej pory numery dostępne są w wersji

cja literackiego projektu, jakim jest

PDF na stronie e-radar.pl

kogo zostaną znalezione, zostanie

trójjęzyczne pismo byłaby po prostu

Ciekawą propozycją jest pre-

natychmiast rozstrzelany, bo nale-

niemożliwa.

zentowanie literatury w ciekawej

ży je zaraz odnieść na posterunek

Redaktorzy od początku dekla-

szacie graficznej – za spójny za-

policji. To się chyba nie zdarzyło,

rowali, że prezentować będą teksty

mysł artystyczny i wysoki poziom

gdyż po prostu lepiej, nie narażając

do tej pory niepublikowane, a także

dopracowania szczegółów szaty

się na kłopoty, było je spalić. Ale nie

zajmą się literaturą w bardzo szero-

graficznej pisma odpowiedzialne

wszystkie lądowały w piecach: Nor-

kim sensie – magazyn poza poezją,

są Anna Jaworska i Dorota Gawry-

wegowie przyklejali je do ścian nie-

prozą i dramatem, posiada także

szewska.

mieckich wojskowych baraków, na

budowy zrujnowanej tkanki miast. W

liwie, ale nawała hitlerowskich wojsk

dział recenzji, krytyki literackiej, prze-

Czasopismo dostępne jest bez-

autobusach, budkach telefonicznych.

tym celu ogłosiła konkurs na projekt

była tak potężna, że musiała skapitu-

prowadzane są wywiady z twórcami

płatnie w większych miastach Pol-

Postawiona na nogi policja miała co

takiej emisji. Uczestnikom nie narzu-

lować. Wojska angielskie, francuskie

oraz prezentowane grafiki i zdjęcia.

ski (Kraków, Wrocław, Warszawa,

robić. Niewiele tych „znaczków” się

cono żadnego tematu, postulowano

i polskie, które chciały utrzymać Na-

Wszystkie teksty prezentowane są w

Gdańsk, Poznań), a redakcje niemiec-

zachowało, jeśli nie wylądowały w

tylko, by na znaczkach znalazł się

rwik, port, z którego Niemcy mogliby

oryginale i tłumaczone na pozostałe

ka i ukraińska dbają o to, by kolejne

piecach, to leżące gdzieś na polach

slogan propagujący skupienie sił na

importować szwedzką rudę, zostały

dwa języki, a każdy numer poświę-

numery dostępne były na terenie ich

zbutwiały, rozmokły w morskiej wo-

postawieniu kraju na nogi. Termin

także, w związku z pogarszającą

cony jest konkretnemu tematowi.

krajów. Nakład kwartalnika to około

dzie. A jak wyglądały, pokazują na-

przedstawienia projektów upływał 1

się dla aliantów sytuacją na froncie

Warto zwrócić uwagę, że oprócz

3000-4000 tysiące egzemplarzy.

sze reprodukcje. Na arkusiku, z pętlą

czerwca 1941 r. Wpłynęło około 200

zachodnim, do 8 czerwca ewaku-

magazynu literackiego „Radar” w

Łamy trójjęzycznego magazy-

na szyi, widzimy Vidkuna Quislinga

prac, ale nie wiemy dlaczego nie

owane. Jeszcze gdzieniegdzie tlące

wersji drukowanej, funkcjonuje rów-

nu literackiego „Radar” pozostają

(chyba jest trochę podobny do Hi-

zaakceptowano żadnej. Sądzi się,

się punkty oporu Niemcy zdławili.

nolegle uzupełniana co miesiąc elek-

otwartymi łamami dla prezentacji

tlera?), obok – Hitlera udającego się

że wpłynęła na to zmiana nastrojów

Utworzyli kolaboracyjny rząd, na

troniczna wersja – serwis e-radar.pl,

najnowszej literatury Polski, Ukrainy,

„gegen Engelland”, dalej – hitlerow-

wśród społeczeństwa, które, zmo-

którego czele stanął sprzyjający

w którym prezentowane są nowe –

Niemiec, a także miejscem wymiany

ca rabującego dobytek norweskiej

bilizowane otwarciem przez Hitlera

nazizmowi Vidkun Quisling. Nie-

inne niż w drukowanej wersji – tekst,

poglądów, dyskusji i wzajemnych

rolniczej rodziny.

wschodniego frontu, znowu zaczęło

wielkiej liczbie Norwegów, chcących

a także dodatkowo aktualności i

inspiracji.

podnosić głowę i buntować się. 8 i 9

dalej walczyć z najeźdźcą, udało się

kg