26

Wyjęte z karty pamięci

12–25 lutego 2013 nr 3 (175) * Kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Wiśniowiec i jego właściciele

400 lat temu, 17 sierpnia 1612 roku, w potężnych murach zamkowych na wysokiej skarpie nad Horyniem, roz-

lewającym się szeroko u jego podnóża, urodził się wódz, którego imię budziło postrach na całej zbuntowanej

Ukrainie – książę Jeremi Wiśniowiecki.

cistym jedwabiem, a do dziesięciu

KRZySZTOF SZyMAŃSKI

stałych ołtarzy dobudowano 27 do-

datkowych. Na jej zakończenie roz-

Ochrzczony został w zamkowej

bito herby rodowe Wiśniowieckich

kaplicy Wozniesienskiej (Wniebo-

na znak wygaśnięcia rodu.

wstąpienia Pańskiego). Ta wybudo-

Kościół, gdzie pochowano Mi-

wana w 1530 r. u stóp zamku nie-

chała Serwacego, został doszczęt-

wielka świątynia o grubych murach to

nie zniszczony podczas napadu

jedna z najstarszych cerkwi na Woły-

UPA na Wiśniowiec w lutym 1944

niu. Na sąsiadującym z nią cmenta-

r. Straszliwa przewrotność historii

rzu zachowały się nagrobki Michała

sprawiła, że świątynia ufundowana

Wiśniowieckiego i Rainy Mohylanki,

przez kniazia Jaremę, który chciał

rodziców najsławniejszego z Wiśnio-

utopić we krwi kozackie bunty, sta-

wieckich, kniazia Jaremy.

ła się miejscem jednej z najwięk-

Ród Wiśniowieckich swe korze-

szych zbrodni, jakich dopuścili się

nie wywodzi od Wielkich Książąt Li-

nacjonaliści ukraińscy na Polakach.

tewskich. Ks. Olgierd w swym drugim

Wśród 300 ofiar było wiele kobiet

małżeństwie z Julianą Twerską miał

i dzieci, a także przeor karmelitów

syna Korybuta, (bratem jego był Ja-

ojciec Gleczman.

giełło). Ten że Korybut, będąc księ-

Schedę po Wiśniowieckich prze-

ciem siewierskim, na chrzcie prawo-

jęli związani z nimi od czasów „dymi-

sławnym przyjął imię Dymitra. Dalsze

Dziedziniec pałacu. Stan obecny (picasaweb.google.com)

triad” Mniszchowie. Jan Karol Mni-

losy tego rodu wywołują wiele kontro-

szech, za którego czasów Wiśnio-

Wiadomo natomiast, że tu właśnie,

wersji wśród historyków: jedni twier-

wiec stał się znanym na Ukrainie

na dworze Konstantego Wiśniowiec-

dzą, że zmarł bezpotomnie, a inni –

ogniskiem sztuk i światowego życia,

kiego, pojawił się w 1603 r. rosyjski

że jednak miał synów. Tym nie mniej

nadał wnętrzom pałacu rokokowy

mnich Grigorij Otriepiew, podający się

jeden z jego potomków lub nawet

wystrój. Wspaniałe dekoracje padły

za zaginionego następcę tronu. Jak

on sam (też zdania są podzielone)

łupem bolszewików w latach rewo-

chce miejscowa legenda, przyszła

zawędrował z odległego Nowogrodu

lucji, którzy m.in. wydarli ze ścian

współwładczyni państwa carów spo-

Siewierskiego (dzisiejsze woj. Czer-

klatek schodowych 45 tys. ręcznie

tykała się tutaj w 1604 r. z tajemni-

nichowskie) na Podole – do Zbaraża.

malowanych holenderskich kafli. Po

czym przybyszem z Rosji, który miał

Był to odległy początek XV wieku.

pospiesznych remontach w latach

zasiąść na moskiewskim tronie jako

Po jakichś stu latach, przez koligacje

międzywojennych i ostatniej woj-

Dymitr I, zwany Samozwańcem. To

rodzinne, Zbarascy wchodzą w po-

nie dawne komnaty zamieniono na

Wiśniowieccy grali wraz z Mniszcha-

siadanie odległego od Zbaraża o 30

zwykłe szkolne klasy. Ale klasycy-

mi pierwsze skrzypce w fantastycz-

km, Wiśniowca. Pierwszym, kto nosił

styczna, o doskonałych proporcjach

nej awanturze politycznej, zwanej

nowe nazwisko był Michał, najstar-

sylwetka pałacu wznoszącego się

Dymitriadami. Czy tak było rzeczywi-

szy syn kniazia Wasyla Zbaraskiego.

nad wodami rozlewającego się Ho-

ście wiedzą tylko nieliczne już stare

Po raz pierwszy Michał Zbaraski po-

Wnętrza pałacu. Stan obecny (fotoforum.gazeta.pl)

rynia, nadal budzi podziw miłośni-

drzewa w tym parku.

jawia się w dokumentach jako kniaź

szych dni – kozacy w zemście za

ków architektury i historii Kresów.

Tu w Wiśniowcu, około roku

i w jego imieniu łupił nadal pograni-

Michajło Wisznowiecki (świadek w

obronę Zbaraża zrównali rezydencję

Niewiele natomiast pozostało

1535 na świat przychodzi Dymitr

cze tatarsko-tureckie. Szybko jednak

procesie w Krzemieńcu). Od tej pory

ziemią – dosłownie ze starymi pod-

śladów po Wiśniowieckich w ich

Wiśniowiecki herbu Korybut– przez

ukorzył się przed królem i uzyskał

występuje w dokumentach, w których

murówkami umacniającymi stoki nad

zadnieprzańskiej stolicy Łubniach –

kozaków zwany „Bajdą”. Książę, któ-

przebaczenie w zamian za obietni-

podaje swoje nazwisko jako Wiśnio-

rzeką Horyń. Ale prawdziwie wielko-

liczącym dziś 50 tys. mieszkańców

ry, po Fiodorze Sanguszce, odzie-

cę zaprzestania napadów na ziemie

wiecki (Wisznowiecki, Wisznewecki,

pańską rezydencją – do dziś najwięk-

mieście rejonowym – zrównanych

tatarskie i tureckie. Mimo to w 1559

szą na Wołyniu – stała się za czasów

z ziemią przez zbuntowanych chło-

roku zorganizował kolejną bardzo

Michała Serwacego Wiśniowieckie-

pów w 1648 r. W muzeum regional-

udaną wyprawę na Krym i na czele

go. Ostatni z rodu przebudował ją

nym można obejrzeć masywną fur-

8 tys. kozaków odbił jasyr, wziął jeń-

na wspaniałą „palazzo in fortezza”,

tę dawnego klasztoru Bernardynów

ców i zdobył bogate łupy. W 1563

wybitny przykład architektury późne-

i kapitel strzaskanej kolumny, praw-

roku „Bajda” interweniował na Wo-

go baroku. Pogrzeb jego 16 września

dopodobnie z sali zwanej niebieską,

łoszczyźnie. Zwabiony podstępem

1744 roku, z udziałem 40 biskupów i

jako że, jak czytamy u Sienkiewicza

dostał się do niewoli i trafił w ręce

księży, uważa się za najwspanialszą

„na jej suficie firmament niebieski

sułtana Sulejmana.

ceremonię pogrzebową w XVIII w.

wraz z gwiazdami pędzlem gdańsz-

Jak głosi legenda i kozackie

Na tę okazję udekorowano ściany

czanina Helma był wyobrażony”.

dumy, sułtan podziwiając sprawność

kościoła Karmelitów w Wiśniowcu

Wzgórze zamkowe w Łubniach to

i męstwo żołnierskie „Bajdy” miał

czerwonym adamaszkiem oraz zło-

dziś zalesiony teren wojskowy.

mu zaproponować córkę za żonę,

jednak pod warunkiem przejścia Dy-

mitra na islam. Hardy kniaź miał od-

powiedzieć sułtanowi: „Twoja doczka

Sala lustrzana. Fotografia z XIX wieku (skyscrapercity.com)

choroszaja, twoja wiara proklataja”

Wiszniewiecki). On to wzniósł na

i nazwać islam „psią wiarą”. Za taką

dziczył tytuł starosty bracławskiego

wzgórzu nad rzeką potężny gotycki

zniewagę sułtan kazał powiesić „Baj-

i winnickiego, a od 1550 roku także

zamek, który kolejne pokolenia jego

dę” „za ziobro poślednie”. Wisząc na

czerkaskiego i kaniowskiego. Zasły-

potomków przebudowywały według

haku zdołał jeszcze Dymitr wyrwać

nął jako awanturnik, książę-kozak.

swych gustów i potrzeb. Wiśniowiec-

jednemu ze strażników łuk i przez

W latach 1554-1555 ufortyfikował

cy prowadzili własną politykę wobec

trzy dni raził z niego Turków, a nawet

na własne potrzeby wyspę na Dnie-

Mołdawii, a nawet Rosji, komplikując

zranił sułtana. Wtedy „Bajdę” dobito.

prze Małą Chortycę, dając początek

niekiedy politykę zagraniczną Rze-

Najprawdopodobniej jednak „Bajda”

Siczy Zaporoskiej.

czypospolitej.

został stracony w 1563 i pochowany

W 1552 roku w odwecie za

Zamek ten był niemym świad-

z honorami w Stambule jako odważ-

zniszczenie Bracławia przez chana

kiem wielu ciekawych wydarzeń. W

ny żołnierz i sławny wódz.

Gireja złupił okolice Oczakowa nad

zapomnianym zakątku parku, otacza-

Jeremi Wiśniowiecki przebudo-

Morzem Czarnym. Przewodził też

jącego pałac w Wiśniowcu, zacho-

wał zamek na rezydencję. Otoczył

wielu wyprawom łupieskim przeciw

wały się fundamenty starej budowli

rodową siedzibę bastionami na mo-

Tatarom krymskim i Turkom.

ogrodowej, znanej obecnie jako alta-

dłę zachodnią, czyniąc z niej jedną

Poróżniwszy się z królem Zyg-

na Maryny Mniszchówny – nazywa-

z najpotężniejszych twierdz wołyń-

muntem II Augustem wstąpił na

Zamkowa kaplica Wozniesienska (Wniebowstąpienia Pań-

nej przez Rosjan Marynką Wiedźmą.

skich. Niestety nie ostała się do na-

służbę do cara Iwana IV Groźnego

skiego) (havier35.pinger.pl)