28

Kurier kulturalny

12–25 lutego 2013 nr 3 (175) * Kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

arTYSTa nIEZŁoMnY

Ludomir Benedyktowicz  (1844-1926)

Ludomir Benedyktowicz to leśnik, powstaniec styczniowy, malarz, publicysta. Wykazał niezłomny hart

ducha, gdy po utracie obu rąk w wyniku potyczki z kozakami, został wybitnym malarzem pejzażystą,

uprawiał publicystykę, tworzył wiersze, był wzorowym ojcem rodziny, a także działaczem społecznym.

łami na ogień nieprzyjaciela, cofa-

kładaną na przegub, z zaciskiem, w

JACEK FRANKOWSKI

łem się pieszo w stronę pobliskiego

którym można było mocować ołówek

boru, ale Moskale puścili się konno

lub pędzel. To było odkrycie, otwie-

Urodził się 5 sierpnia 1844 roku

za mną, celem odcięcia mi odwro-

rające Ludomirowi drogę do malar-

we wsi Świniary należącej do parafii

tu i wzięcia mnie żywcem. Miałem

stwa. Odzyskanie wiary w możliwość

Mokobody na Podlasiu. Na chrzcie

ostatni nabój w karabinie i dwa pi-

powrotu do malarstwa zbiegło się ze

nadano mu imiona Ludwik Domi-

stolety naładowane. Cofając się,

śmiercią ojca i utratą majątku rodzin-

nik. Później zaczął używać imienia

mierzyłem w najbliższych Kozaków.

nego skonfiskowanego przez władze

Ludomir. Matka Maria z Ruszczew-

W tej chwili, gdy celowałem, wystrzał

za udział Ludomira w powstaniu.

skich, ojciec Piotr był oficjalistą

karabinowy ze strony moskiewskiej

Żeby podjąć naukę malarstwa musiał

dworskim i właścicielem folwarku.

dosięgnął mnie z odległości około

uzyskać finansowe wsparcie przyja-

Dzisiaj w Świniarach nie ma śladu

czterdziestu kroków. Kula kozacka

ciół. Wstąpił do Klasy Rysunkowej w

po dworku Benedyktowiczów. Pozo-

przeszyła mi lewą rękę gruchocąc

Warszawie, a także pobierał lekcje w

stał tam jedynie staw. Ludomir od naj-

obie kości przedramienia i raniąc mi

pracowni Wojciecha Gersona. Z tego

młodszych lat przejawiał zaintereso-

lewy bok w okolicy serca. Wskutek

okresu zachował się rysunek „Sta-

wania sztuką i przyrodą. Marzył żeby

tej rany zatamowało mi oddech i

rzec przebijający się mieczem”, w

zostać malarzem, ale pod wpływem

padłem na ziemię zemdlony. Wte-

którym po przegranej bitwie powsta-

ojca i zainteresowań przyrodniczych,

dy jeden z Kozaków, dopędziwszy

niec, któremu Benedyktowicz nadał

wybrał naukę zawodu leśnika.

mnie zsiadł z konia i szablą odciął

rysy swojego ojca, zadaje sobie

Na początku lat sześćdziesiątych

mi dłoń prawej ręki (…). Potyczka

samobójczy cios. W trakcie nauki u

XIX w. Wojciech Bogumił Jastrzę-

ta odbyła się we wsi Feliksowie,

Gersona i w Klasie Rysunku Ludomir

bowski, profesor Instytutu Agrono-

w pobliżu dworu ziemiańskiego,

zaprzyjaźnił się z dwoma byłymi po-

micznego w Marymoncie, rozpoczął

skąd przybyła mi pierwsza pomoc

wstańcami: Adamem Chmielowskim,

w Feliksowie pod Brokiem organi-

ze strony właścicielki dworu, która

przyszłym świętym Bratem Alber-

zowanie Zakładu Praktyk Leśnych.

wraz ze służącą (…) przyniosła mi

tem i Maksymilianem Gierymskim.

Była to szkoła przygotowująca do

wina i wody, by mnie ocucić i płótna

Chmielowski utracił w powstaniu

zawodu leśnika poprzez praktycz-

do zatamowania krwi i pierwszego

nogę. Tworzyła się pewna wspólnota

ne wykonywanie przez studentów

opatrunku. Dzięki odwadze i energii

losów. W 1868 roku Benedyktowicz

zadań zawodowych, pod okiem

tej szlachetnej, polskiej ziemianki,

otrzymał stypendium Towarzystwa

wykładowców i leśników praktyków.

działającej z najwyższym poświęce-

Zachęty Sztuk Pięknych i wyjechał

Była to bardzo interesująca formuła

niem, zostałem ocalony”.

na studia do Monachium, gdzie już

kształcenia, gdyż obok przedmiotów

Portret Ludomira Benedyktowicza wykonany przez Wandę

Dalej Benedyktowicz pisze, że

wcześniej rozpoczął naukę Maksymi-

typowo leśnych, obejmowała także

Benedyktowicz (źródło: www.semix.net.pl)

został zawieziony przez „zacnego

lian Gierymski. Przyjęcie do Królew-

zagadnienia rolnictwa, ogrodnictwa,

włościanina” do pobliskiego miastecz-

skiej Akademii Sztuk Pięknych nie

pszczelarstwa, rybactwa, hodowli

bydła i ptactwa, jedwabników, a na-

napoleońskich, wcielani byli do od-

wet pijawek.

działów strzeleckich, zaliczanych do

Mijał drugi rok zajęć w Zakładzie

elitarnych sił specjalnych. Benedyk-

Praktyk Leśnych, gdy wybuchło po-

towicz po krótkim stażu wojskowym

wstanie styczniowe. Patriotycznie

w oddziale Władysława Cichorskiego

wychowani studenci Jastrzębow-

„Zameczka”, przeszedł do wyboro-

skiego gremialnie przystąpili do

wego oddziału Strzelców Celnych,

walki o niepodległość. Leśnicy, ze

dowodzonego przez Władysława

względu na obeznanie z bronią oraz

Wilkoszewskiego „Wiriona”. W dniu

znajomość terenu, od czasów wojen

14.marca 1863 roku, pięcioosobowy

Ludomir Benedyktowicz, Zagroda (desakatowice.com/pl)

patrol tego oddziału dowodzony przez

było jednak zwykła formalnością. Jak

ka, gdzie na plebanii dwaj lekarze do-

Benedykta Teresińskiego z udziałem

pisał Benedyktowicz był to niezwykle

konali amputacji lewej ręki i opatrzyli

Benedyktowicza, otrzymał zadanie

trudny egzamin:

kikut prawej. Najbliższe miasteczko

przejęcia kasy podleśnictwa Udrzyn.

Zapisawszy się na kandydata

to Ostrów Mazowiecka. Pomimo

Po przejęciu kasy, patrol powstańczy

zostałem powołany wraz z innymi

ciężkich ran i upływu krwi młody or-

zmierzał do miejsca stacjonowania

na próbę: w trzech godzinach trzeba

ganizm się nie poddał. Ludomir odzy-

Strzelców Celnych. Na obrzeżach

było narysować całą figurę z antyku,

skuje siły, ale przechodzi załamanie

Broku, w okolicach siedziby Zakładu

a po południu w dwóch godzinach

psychiczne, nie może już myśleć o

Praktyk Leśnych, patrol wpadł w ko-

powtórzyć toż samo na pamięć.

powrocie do zawodu leśnika. Także

zacką zasadzkę. Tak moment starcia

(…) Profesor Strähuber był bardzo

malarstwo bezrękiemu młodzieńcowi

opisuje Ludomir Benedyktowicz:

zadowolony ze mnie (…) sąd jego

początkowo wydaje się nieosiągalne.

„Dnia 14 marca dowódca wysłał

jednak nie zapewniał mi przyjęcia, bo

Dla bezpieczeństwa, przed tropiący-

w pięć koni na rekonesans. Wypeł-

dopiero sesja kompetentnych, miała

mi powstańców władzami carskimi,

niając ten rozkaz bardzo przykry jak

podług wartości prób wydać stanow-

przewieziono Ludomira do osady

również niebezpieczny ze względu

cze decyzje. Przez trzy dni czekałem

Kamienie gdzie zorganizowana była

na panujące mgły, natknęliśmy się na

końca z niecierpliwością, czwartego

opieka nad rannymi powstańcami

sotnię kozacka. Powstała walka nie-

w przedsionku Akademii pojawiła się

oraz działał warsztat naprawy broni.

równa, podczas której ubito mi konia.

lista za drucianą siatka – z trzydziestu

W tym warsztacie, kowal wykonał

Ludomir Benedyktowicz, Pejzaż leśny (desakatowice.com/

W tem położeniu odpowiadając strza-

kilku kandydatów trzech zostało przy-

według pomysłu Ludomira obręcz za-

pl)