29

www.kuriergalicyjski.com * Kurier galicyjski * 12–25 lutego 2013 nr 3 (175)

śnIEg

jętych, a w tej liczbie, przez gromadę

na lewo w grupie postaci, to właśnie

ciekawskich dostrzegłem swoje na-

Maria Skalska. Bezręki artysta,

zwisko.

przepięknie malujący musiał także

W Monachium odżyła przyjaźń

wywrzeć silne wrażenie na pannie

z Maksymilianem Gierymskim, który

Skalskiej, skoro w 1876 roku od-

pod wpływem znanych mu przeżyć

był się ich ślub. Maria urodziła mu

Kiedy pewnej jesieni przyjechałam do Lwowa

sześcioro dzieci, z których czworo

Ludomira maluje obraz „Powstańczy

przeżyło rodziców. Wielkim ciosem

patrol”. Przedstawiono na nim mo-

powitał mnie śnieg. Mokry, padający szybko

dla artysty była nagła śmierć w 1900

ment tuż przed atakiem kozaków na

roku żony, twórczej muzy i najwier-

powstańczy oddział Benedyktowi-

jak gdyby wiedział, że to jeszcze nie jego pora

niejszego przyjaciela.

cza. Ludomir maluje obraz „Podjazd

i w każdej chwili może go roztopić październi-

Osamotnienie wypełniał Be-

powstańców” odnoszący się do tego

nedyktowicz pracą. Malował, two-

samego wydarzenia, na moment

kowe słońce.

rzył wiersze, publikował artykuły,

przed wyjazdem powstańców z lasu

napisał też książkę o Witkiewiczu.

i atakiem kozaków. Studia w Mona-

czej jego wady staną się powodem do

AGNIESZKA SAWICZ tekst

Teraz głównym tematem jego obra-

chium, to okres twórczo niezwykle

powolnej, acz nieuchronnej, wędrów-

MARIA BASZA zdjęcia

zów i rysunków stał się las i drzewa.

płodny. Maluje portrety i pejzaże, z

ki ku pogardzie. Charyzma pozwoli

ki pan z bukiecikiem polnych kwiatów

„Czarny bór”, „Sosny mazowieckie”,

których niezwykłą urodą odznaczają

Zachwycało zestawienie barw-

jej czuć się damą u jego boku, w ja-

w dłoni. Proszący, by za kilka kopiejek

„Samotna sosna”, „Krajobraz le-

się pejzaże. „Wnętrze lasu”, „Wi-

nych plam jesiennych drzew i bieli,

kichkolwiek nie znajdą się okoliczno-

je kupić. Do dziś czuję palący wstyd,

śny”. Kazimierz Przerwa-Tetmajer

dok”, „Na łące” wysłane na wystawy

bo lwowski śnieg zapisał się w mej

ściach. Siła sprawi, że nie zakiełkuje

że tego nie zrobiłam. Bo niby po co

pamięci właśnie jako biały. W każdym

jej nawet myśl o ucieczce w inne ra-

komu takie zielsko… Wtedy tych kilka

innym mieście zmienia się błyska-

miona. A rozum pozwoli mężczyźnie

kwiatów było jeszcze pozbawionych

wicznie w brudną breję, a tutejszy

dostrzegać, jak krucha jest jego wła-

znaczenia, jednakże Lwów cierpli-

wyraźnie uważa, że jego obowiąz-

dza i nauczy go kpić z samego siebie,

wie uczył mnie, że nawet one mogą

kiem jest dostosowanie się do dys-

gdyż nic tak nie przekonuje o potędze

być najważniejsze na świecie. Bo to

tyngowanych kamienic i przydanie

męskości, jak ironia, z którą mężczy-

wcale nie przywiędłe badyle. To pie-

im splendoru. Nie dostrzega w tym

zna traktuje swoją osobę.

niądze, tylko pod inną postacią.

zachowaniu pretensjonalności. Nie

Lwów wypielęgnował w sobie w

Głos tego człowieka głęboko wrył

chce wiedzieć, że czasy świetności

sposób niepojęty wszystkie te cechy.

mi się w pamięć. Jego żal, smutek

lwowskich ulic już minęły i jedyne,

Frywolnie odsłania swoje ułomności

całej kruchej osoby. Być może nie-

czym teraz może im się przysłużyć,

wiedząc, że i tak nikt go nie odrzu-

długo po tym spotkaniu ktoś okrył go

to osłonienie ich przed spojrzeniami

ci. Łobuzersko mrużąc oko zawsze

takimi kwiatami. Cokolwiek się nie

nadmiernie uważnych przechodniów.

może powiedzieć „ostrzegałem, nie

stało, człowiek ten nieświadomie dał

Miejscowe kamienice zbyt czę-

mówiłem, żem lepszy, pokazałem od

mi wówczas coś bardzo cennego.

sto przypominają cnotliwą pannę,

początku swoje wady i takiego mnie

Umiejętność patrzenia na świat i do-

której rozpalony gaszek, nie bacząc

chciałaś”. Kpi z siebie samego gdyż

strzegania tworzących go cieni. Tu,

Ludomir Benedyktowicz, W lesie (zielonalekcja.pl)

na jej sprzeciw, porozdzierał suknię,

wie, że nic lepszego od lwowskich

we Lwowie, w szczególny sposób

odsłaniając przy tym niezbyt urodzi-

ulic nigdzie nie może czekać. Przy-

potrafią się one na siebie nakładać.

krajowe zdobywają uznanie. Uroda

tak pisał o leśnych obrazach Bene-

Wieloaspektowość postaci, miejsc,

pejzaży Benedyktowicza przyspo-

dyktowicza:

zdarzeń, niejednoznaczność i po-

rzy mu tytuł „polskiego barbizoń-

Malarz, który te lasy i drzewa

zorność rzeczywistości sprawiają,

czyka”. Uprawia też publicystykę

malował, kochał je i znał się z nimi

że staje się ona wręcz esencjonalna.

współpracując z „Gazetą Polska”

wybornie. Żył w nich kiedyś, błądził w

Podczas gdy zwykle jest to krucha

i „Tygodnikiem Ilustrowanym”, dla

borach, tułał się po kniei i śpiewał pro-

i zwiewna tkanina, tu wydaje się być

których pisał recenzje i sprawoz-

stą piosenkę o lesie ciemnym, lesie

materią tkaną z wielu warstw, gdzie

dania z udziału polskich artystów

słonecznym, szumnym, głębokim.

każda z nich kryje w sobie wątki ści-

w wystawach sztuki w Niemczech

W 1912 roku Benedyktowicz

śle ze sobą splecione, lecz zarazem

i w Austrii. W celach zarobkowych

przeniósł się do Lwowa, z którym

mogące istnieć niezależnie, wystar-

artysta uprawiał także to, co dzisiaj

rozstał się tylko na okres czterech

czające na ubranie jednego przejawu

nazywamy „chałturą”. Na zamówie-

lat działań wojennych (1914-1918).

otaczającego świata. Tymczasem,

nie malował portrety ze zdjęć, m.in.

Po wyzwoleniu Lwowa powrócił do

gdy zaczniemy cierpliwie odkrywać

Pola i Mickiewicza.

„Zakładu Domsa”, będącego w czę-

warstwę po warstwie, ukrywać się

Po powrocie do kraju w 1872

ści domem opieki dla artystów, we-

będą kolejne. Lwowska transcen-

roku odwiedza Brok. Po zaduszko-

teranów działalności patriotycznej, w

dentna odmiana matrioszki.

wym nabożeństwie wraz z Toma-

którym nadal tworzył, pisał, aktywnie

Mając za sobą pewną liczbę po-

szem Parysem, z którym przemie-

działał jako szachista w klubie „Het-

we części ciała, te, które powinny

ciąga do siebie z całą brutalnością

wrotów do Lwowa, nauczyłam się, że

rzał kiedyś mazowieckie równiny

man” oraz Komisji Kwalifikacyjnej,

pozostać ukryte nie ze skromności,

przekonując tym, że jest się obiek-

miasto to należy smakować powoli.

oraz rodziną poległego pod Felik-

która weryfikowała prawo do tytułu

a dlatego właśnie by nie razić swą

tem jego pożądania, a za namiętność

Delikatnie odkrywać i pamiętać, że tu

sowem Benedykta Teresińskiego,

weterana Powstania Styczniowego,

szpetotą. Może dlatego odszedł

żadna kobieta nie karze. Pewien, że

niczego nie da się pojąć jednym spoj-

zniesmaczony, nie dbając by przy-

żadne inne miasto nie dorówna mu,

rzeniem. Ani zniszczonych kamienic,

odwiedzają jego grób usypany w

stopnia oficerskiego i pensji komba-

kryć plamy brudnej skóry przeziera-

z dandysowskim urokiem pozwala,

ani śniegu, ani staruszka sprzedają-

miejscu, w którym poległ. Moment

tanckiej. Zmarł otoczony powszech-

jące pośród fałd jarmarcznej kiecy.

by to o niego ludzie zabiegali, nie on

cego kwiaty.

ten został utrwalony przez artystę

nym szacunkiem w wieku 82 lat, dnia

Tym razem śnieg doskonale

o nich.

Nawiasem mówiąc, wraz z tym

w obrazie „Nad mogiłą powstań-

1 grudnia 1926 roku. Pochowany po-

spełnił swoje zadanie i odwrócił lito-

***

człowiekiem coś mi zniknęło. Star-

ca”. Klęczący w prawym rogu ob-

czątkowo na cmentarzu Łyczakow-

ściwie uwagę od niedostatków uro-

Nie zauważyłam momentu, gdy

szych panów i ich nieudolne bukiety

razu to Tomasz Parys. Po wizycie

skim. Ostatecznie przeniesiono go

dy miasta. Nie na długo jednakże.

po raz pierwszy wróciłam do Lwowa.

wyparły rozkrzyczane turystyczne pa-

w Broku, Benedyktowicz został

do grobowca rodzinnego na cmen-

Trafnie w swych zmrożonych ser-

Po pierwszej wizycie długo starałam

miątki. Cichy i przepraszający świat

oskarżony o agitacje i buntowanie

tarz Rakowicki w Krakowie.

cach białych drobinek przewidział,

się pokazać, że mogę bez niego cał-

zastąpiły głosy pełne pretensji, hucpa

chłopów i osadzony w X Pawilonie

Twórczość malarska Benedyk-

iż słońce upomni się o należne mu

kiem dobrze żyć. Nie chciałam do-

i handel własną przeszłością. Może

Warszawskiej Cytadeli. Zwolniony z

towicza z powodu rozproszenia w

jesienią prawa. Pani odpadłych liści

strzegać, że okrutnik pozwala mi na

zresztą to wszystko istniało już wcze-

aresztu z powodu braku dowodów

galeriach muzealnych i prywatnych

kapryśnie zmieniała dekoracje, by

tę ucieczkę. Przypominał mi o swoim

śniej, lecz ja niczego nie dostrzega-

działalności wywrotowej, przeniósł

kolekcjach nie doczekała się jesz-

raz jeszcze ukazać dni, które odcho-

istnieniu pojawiając się we wspomnie-

łam? A może jednak ta rzeczywistość

się latem 1873 roku do Krakowa.

cze monograficznego opracowania.

dzą, dać posmakować te, które są jej

niach i snach, wiążąc mnie poprzez

pojawiła się dopiero wraz z falą tych,

Spełniły się wreszcie marzenia kon-

Jest to też przyczyną zaniżenia po-

własnością i przypomnieć, że wkrót-

swoje przestrzenie z ludźmi, migając

którzy chcą ją kupić?

tynuowania nauki u Jana Matejki.

zycji tego artysty w hierarchii polskiej

ce nastąpi kolejna odsłona lwowskiej

obrazkami dworca. Z pobłażliwością

***

Jesienią 1873 roku wstępuje do kla-

sztuki. Ośrodek Kultury Leśnej, pro-

rzeczywistości. Jak gdyby chciała, by

doświadczonego kochanka pozwalał

Tegoroczny śnieg był zdecydo-

sy kompozycji prowadzonej przez

wadząc prace nad zorganizowaniem

człowiek rozważył, czy aby na pewno

się wyszumieć w ramionach innych

wany. Padający szybko, konsekwent-

mistrza Jana. Zyskując uznanie w

wystawy i skatalogowaniem istnieją-

jest gotów zaakceptować przemija-

wiedząc, że i tak wrócę. Bogatsza

nie, nieco spóźniony lecz pewny

środowisku krakowskim, był zapra-

cych i dostępnych prac Ludomira

nie, chłonąć teraźniejszość i godnie

w doświadczenia i z przekonaniem,

siebie. Kazał zwolnić kroku ludziom

szany do rezydencji galicyjskich zie-

Benedyktowicza oraz pamiątek po

przyjąć to, co nadejdzie.

że tam, gdziekolwiek by to „tam” nie

ślizgającym się po lwowskim bruku.

mian. W trakcie wyjazdu do Sierszy

nim zwrócił się do krajowych muze-

Jakże mnie oczarował ten jesien-

było, mogę tylko jeździć.

Czyjkolwiek wzrok pieścił mury roz-

na zaproszenie Pinińskich, poznał

ów sztuki, a także do Galerii Lwow-

no-zimowy Lwów! Kolejny raz miasto

Moje pierwsze wspomnienia ze

pasaną wiosną i krzykliwym latem,

Marię Skalską, której rodzinny ma-

skiej, z prośbą o kwerendę jego

dostało swój haracz pod postacią

Lwowa są obrazkami z miasta sar-

on teraz brał je w posiadanie. Z wes-

bezwarunkowej miłości.

donicznego. Dumne kozy na skraw-

tchnieniem przegnał rozdeptujących

jątek, za udział w Powstaniu, został

dzieł. Prowadzone są także prace

***

ku trawnika pośrodku skrzyżowania,

ulice przyjezdnych. Wtulił się w za-

także skonfiskowany. Silne wraże-

nad ustaleniem dzieł Benedyktowi-

Aby kobieta pokochała tak męż-

gdzieś w jednym z blokowisk. Kobieta

kamarki domów wiedząc, że rankiem

nie musiała zrobić panna Maria na

cza w prywatnych kolekcjach. Do

czyznę musi on mieć wyjątkową cha-

z pogardą w oczach odwracająca się

zbudzą się w jego ramionach. Wie-

artyście, który uwiecznił jej postać

chwili obecnej udało się potwierdzić

ryzmę, siłę i rozum. Niekoniecznie w

do turystów, by w spokoju zająć się

dząc, że Lwów, wbrew pozorom, nie

w obrazie „Zbieranie fijołków”. Po-

istnienie około pięćdziesięciu obra-

takiej kolejności, lecz żadnego z tych

grzebaniem w stercie śmieci. Chłopiec

jest miastem dla turystów. Jest dla

chylona nad fijołkami dama w gra-

zów, rysunków i grafik.

atrybutów nie sposób pominąć. Ina-

siedzący z nutrią. A obok nich stareń-

tych, którzy potrafią wracać.

natowoszafirowej sukni, najbardziej

kg