19

www.kuriergalicyjski.com * Kurier Galicyjski * 26 lutego–14 marca 2013 nr 4 (176)

Dar na szkle malowany

my na nie zaoranej jeszcze części

cmentarza. Chcemy je przechować

przynajmniej do czasu, kiedy bę-

dzie można wybudować im wspólny

Największy zbiór ikon na szkle z Huculszczyzny i Pokucia z przełomu XIX i XX wieku

grób. Chcemy też umieścić tablice z

ich nazwiskami i datą śmierci, by w

przekazał Ukraińskiemu Uniwersytetowi Katolickiemu 84-letni kolekcjoner ze Lwowa

ten sposób uchronić od zapomnie-

nia”. Według Stanisława Niciei, za

Iwan Hreczko.

którym cytuję fragmenty listu, miej-

sca pochówku lotników nie zdradzi-

Konstanty CzaWaga

ła nikomu, „tajemnicę tę zabrała do

tekst i zdjęcia

grobu”.

Wczytuję się w zdania napi-

Ofiarowane zbiory – 50 obrazów

sane przez Marię Tereszczaków-

ludowych – poświęcił podczas uro-

nę. Czasowniki użyte w pierwszej

czystości przekazania rektor uczelni

osobie liczby mnogiej: wybieramy,

a zarazem biskup greckokatolickiej

składamy, chcemy. A więc nie była

diecezji św. Włodzimierza Wielkiego

sama. Pracowała z kimś, może z

w Paryżu, Borys Hudziak. Dotych-

grupą osób. Może z Naną, u której

czasowy właściciel kolekcji zazna-

wtedy mieszkała. Dlaczego nikt z

czył, że ofiarowane ikony stanowią

wtajemniczonych, zanim odszedł z

jedynie połowę jego prywatnej ko-

tego świata, nie zostawił wyraźnych

lekcji.

wskazówek, jasnego przekazu?

W latach 80. XX wieku po raz

Czyżby przestali ci ludzie wierzyć,

pierwszy usłyszałem o niej w lwow-

że ponowny pochówek na Cmenta-

skiej kawiarni „Nektar” przy ul. Saksa-

rzu Orląt będzie kiedykolwiek moż-

gańskiego. W tym miejscu codzien-

liwy? Podobno coś wiedziały panie

nie między godziną 13 a 14 można

Skierska i Sosabowska, ale gdy

było spotkać pana Hreczkę. Był to już

usiłowały po latach wskazać miej-

okres pierestrojki Gorbaczowa, spró-

sce Stefanowi Adamskiemu (o czym

bowałem więc napisać o jego kolekcji

wiem od niego), nie miały pewności.

ikon na szkle. Tak trafiłem do skarb-

Niby tu, niby nie tu, grobowce do

ca tego człowieka: pokoju w starej

siebie podobne, pamięć zawodna.

lwowskiej kamienicy. Ze wszystkich

Podczas rozmowy z paniami

stron patrzyły na mnie nieco dziwne

Zappe, które powiedziały mi o opie-

Ekspozycję poświęcił biskup Borys Hudziak. W centrtum z laską Iwan Hreczko

wizerunki świętych, przeważnie w

ce Nany nad panią Tereszczaków-

czerwonych odcieniach. Dookoła

organizacji Ludowego Ruchu na

ną, padło jeszcze nazwisko Wandy

było mnóstwo rzeźbionych krzyży,

Rzecz Przebudowy na Ukrainie, ak-

Piwońskiej, również blisko związa-

figurek, stosy haftowanych koszul

tywnie uczestniczył w działalności

nej z tą strażniczką mogił. Pojecha-

oraz starych cerkiewnych książek.

lwowskiej organizacji obwodowej

łam natychmiast pod wskazany ad-

Iwan Hreczko powiedział o so-

Ukraińskiej Fundacji Kultury. Iwan

res, na Łyczakowską 92, drugie pię-

bie, że urodził się w Nadwórnej na

Hreczko z wdzięcznością wspomi-

tro. Tramwaj dudnił na nierównych

Huculszczyźnie i jest wielkim miło-

na polskich konsuli, którzy pomaga-

szynach, w połowie drogi mignęła

śnikiem kultury tego regionu. Potra-

li mu w otrzymaniu wiz i nawiązaniu

mi tablica pamiątkowa na kamieni-

fił posługiwać się gwarą huculską.

współpracy z partnerami w Polsce.

cy, w której mieszkał Zbigniew Her-

Będąc inżynierem odpowiedzialnym

Uczestniczył w wielu konferencjach

bert, dalej, po drugiej stronie, cer-

za budowę linii elektrycznych w

naukowych we Wrocławiu, Kra-

kiew św. Piotra i Pawła, obok dom

Karpatach a z zamiłowania turystą,

kowie, Lublinie i innych miastach.

Jerzego Janickiego (o czym prze-

przez całe życie zwiedzał góralskie

Podczas amatorskich ekspedycji

czytałam w przewodniku po Lwo-

wioski i przysiółki. Odnajdywał tam

etnograficznych na Huculszczyznę

wie) i już byłam na miejscu. Klatka

obrazy sakralne malowane na szkle,

i Pokucie pod przewodnictwem Iwa-

schodowa z wyjściami na balkoniki

a także inne dzieła sakralnej sztuki

na Hreczki, prawie zawsze brzmiał

od podwórka, ściany dawno nie-

Huculskie ikony

ludowej. – Ratowałem dzieła na

język polski.

malowane, dwoje drzwi na drugim

różny sposób, – opowiadał Hreczko.

nia ikon na szkle Muzeum Ukraiń-

Hudziak złożył serdeczne podzięko-

W niepodległej Ukrainie ikony

piętrze. Tylko do których zapukać?

– Czasami w zamian przywoziłem

skiemu w Nowym Jorku. Ostatecz-

wania za dar Iwana Hreczki.

z prywatnej kolekcji Iwana Hreczki

Na jednych wisi suchy wianuszek

Hucułom drukowane obrazy świę-

nie podjął decyzję o przekazaniu

– Jestem szczęśliwy, że te

eksponowano na różnych wysta-

z oktawy Bożego Ciała, na drugich

tych oraz dewocjonalia z Polski. Za

zbiorów Ukraińskiemu Uniwersyte-

ikony są teraz w dobrych rękach,

wach we Lwowie. Bezskutecznie

kredą napisane K+M+B i rok. Więc

czasów komunistycznych dewocjo-

towi Katolickiemu we Lwowie.

– stwierdził Iwan Hreczko. Jedno-

próbował on założyć muzeum z

to pewnie tu, bo na żadnych innych

nalia można było potajemnie nabyć

Zbiory eksponowane są na ra-

cześnie zapowiedział, że przekaże

prywatnej kolekcji. Nie udało mu się

nie ma tego znaku. Pukam. Cisza.

we Lwowie.

zie w jednej dużej sali. Ks. Bogdan

uczelni resztę zbiorów: ikony na

przekazać swych zbiorów któremuś

Po chwili słyszę delikatny szmer za

Iwan Hreczko nigdy nie ukrywał

Prach, wicerektor UKU zapewnił,

szkle, krzyże huculskie, rzeźby,

z muzeów państwowych, ponieważ

drzwiami i znowu cisza. Schodząc,

swoich poglądów religijnych i patrio-

że zbiory Iwana Hreczki będą po-

księgi cerkiewne i materiały o pod-

nie otrzymał gwarancji, że kolekcja

spotykam na półpiętrze mężczyznę

tycznych. Kiedy cerkiew greckoka-

kazywane w muzeum, który tworzy

ziemnej działalności Cerkwi grec-

będzie udostępniona dla zwiedzają-

w średnim wieku.

tolicka działała w podziemiu, pełnił

uczelnia. Rektor UKU biskup Borys

kokatolickiej.

cych. Miał nawet pomysł przekaza-

- Czy tu mieszka pani Piwoń-

on obowiązki osobistego sekretarza

ska?

arcybiskupa Wołodymyra Sterniuka,

- Ne znaju familii – odpowiada.

Fundacja charytatywna

greckokatolickiego metropolity lwow-

- Pani Wanda.

skiego. To właśnie Hreczko w imie-

- Da – już kojarzy i pokazuje

niu władyki Sterniuka uczestniczył w

drzwi z inicjałami Trzech Króli.

Pomoc Polakom na Kresach

negocjacjach z o. Rafałem Kiernic-

I jeszcze raz pukam, i znowu

kim i ks. Ludwikiem Kamilewskim w

cisza. Wracam za godzinę, uparcie,

im. ks. dra Mosinga

kwestii zażegnania konfliktu między

bez skutku. Wieczorem, mając już

grekokatolikami i katolikami, między

numer telefonu do Wandy Piwoń-

Polakami i Ukraińcami we Lwowie

skiej, dzwonię, żeby się umówić na

w okresie rozpadu ZSRR i starań o

spotkanie.

Fundacja pomaga Polakom, mieszkającym na Ukrainie – woj. lwowskie, stanisławowskie, tarnopolskie, chmiel-

niepodległość Ukrainy i legalizację

- Przepraszam, ale bardzo słabo

nickie i Krym. Wsparciem jest objętych około 150 rodzin. Są to głównie osoby starsze, samotne, chore, rodziny

cerkwi greckokatolickiej. Spotkanie

się czuję. Nie mogę rozmawiać, ja

wielodzietne i niepełne. Wszystkich naszych podopiecznych znamy osobiście – kilka razy w roku wyjeżdżamy na

odbyło się z inicjatywy pierwszego

już się kończę. Nie mam siły.

Ukrainę. Pomoc dla nich, realizowana jest w dużej części, pod kątem ich indywidualnych próśb i potrzeb. Przekazu-

konsula Polski we Lwowie Włodzi-

I ja przeprosiłam. Z żalem uświa-

jemy głównie leki, środki medyczne, żywność i odzież, a także wiele innych, potrzebnych rzeczy.

mierza Woskowskiego.

damiając sobie, że czas powolutku,

Zbieramy środki na leczenie i rehabilitację w kraju, na zachodzie i na Ukrainie. Współpracujemy z lekarzami

Powstał wówczas we Lwowie,

ale stanowczo, zagarnia wszystko,

zarówno w Polsce, jak i na Kresach. Realizujemy recepty, konsultujemy diagnozy i wyniki badań. Wspieramy repa-

wzorowany na polskich KIK-ach

co płynie w jego nurcie, zdarzenia

triantów. Z większością naszych podopiecznych, łączą nas bliskie więzi.

pierwszy na Ukrainie Klub Inteligen-

i świadków tych zdarzeń, bezlitosny

cji Greckokatolickiej, którego pre-

dla spóźnionych reporterów.

Kontakt: www.fundacjamosinga.zgora.eu; e-mail: galicja.mosing@wp.pl

zesem był właśnie Iwan Hreczko.

zostali we Lwowie,

tel.: 00-48-509 898 039

Był on również przewodniczącym

Anna Fastnacht-

nIP: 9291845734 REGOn: 081008180 KRS: 0000406857

komisji do spraw Wyznań i Mniej-

stupnicka,

Konto: BGż SA 23 2030 0045 1110 0000 0222 0700

szości  Narodowych  regionalnej

Wrocław 2010