20

Sławni lwowianie

26 lutego–14 marca 2013 nr 4 (176) * Kurier Galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Galicyjski Sylwan. Henryk Strzelecki

Henryk Strzelecki miał zaledwie rok, kiedy w Warszawie zaczęło się ukazywać najstarsze pismo polskich le-

śników „Sylwan” nazwane imieniem mitycznego opiekuna lasu. Po wielu latach on sam miał się stać dobrym

duchem polskich lasów. Nazywano go niezmordowanym pionierem leśnictwa, leśnikiem z krwi i kości,

bożkiem i opiekunem lasu. Uczył, łączył, bronił rozproszonych leśników. Wśród najwybitniejszych organizato-

rów i nauczycieli leśnictwa polskiego w drugiej połowie XIX wieku był jedną z najważniejszych postaci.

padł zaszczyt powitania Franciszka

oparta o badania naukowe „Opisa-

Józefa, kiedy cesarz odwiedził z wi-

nie lasów łopatyńskich”.

zytą szkołę gospodarstwa lasowe-

Strzelecki pracując w wielkich

go. W 1874 roku Henryk Strzelecki

majątkach ziemskich widzi potrzebę

wydał „Las w stanie natury”.

zmiany w podejściu do „prowadze-

nia” i zagospodarowywania lasu.

Strzelecki był właścicielem naj-

Chyba od początku pracy zawodo-

większego na ziemiach polskich

wej zajmuje go koncepcja stworzenia

księgozbioru  dzieł  leśniczych.

szkoły dla leśniczych, taką szkolę

Kiedy w 1894 roku na Powszech-

zakłada po raz pierwszy w 1857 r. w

BEATA KOST

nej Wystawie Krajowej Wydział

Hołubli niedaleko Przemyśla. W tym

Towarzystwa Leśnego postanowił

samym okresie książę Leon Sapieha

„Leśniczy urodził się z ojca

przedstawić obraz literatury polskiej

powierzył mu stanowisko dyrektora

leśnego, ojczyzną jego jest

związanej z leśnictwem z ostatnich

w lasach sapieżyńskich w Krasiczy-

las, wzrósł i wychował się

stu lat – okazało się, że jedyny taki

nie. Już pierwsze lata istnienia szko-

między drzewami braćmi”

pełny księgozbiór był własnością

ły przyczyniły się do wykształcenia

Henryka Strzeleckiego. Wystawio-

Strzeleckiego odznaczały nie-

wielu leśniczych, którzy na terenie

no jego zbiory: ponad 300 prac,

przeciętne zdolności naukowe, ale

współczesnego Podkarpacia zajęli

książek i broszur, które dotyczyły

też wielkie serce i miłość do lasu. Las

się pracą w gospodarstwach leśnych.

polskiej przyrody i napisane były

wezwał go na służbę od najmłod-

Intensywna praca okazała się dla

przez Polaków w języku polskim

szych lat. Spore znaczenie miała tra-

Strzeleckiego zbyt trudna do pogo-

i w językach obcych. Po jego śmierci

dycja rodzinna – Henryk Strzelecki

dzenia z zainteresowaniami nauko-

książki te zakupiło Galicyjskie Towa-

był synem nadleśniczego lasów Ra-

wymi. Wreszcie w 1864 roku decydu-

rzystwo Leśne.

dziechów–Kamionka Józefa Strze-

je się na przeprowadzkę do Lwowa.

Na miejscu objął kierownictwo lasów

leckiego. Przyszedł na świat 14 lipca

miejskich. Po sześciu latach szkoła w

*

1819 roku w Dobrotworze w Mało-

polsce. Po ukończeniu szkoły realnej

Hołubli prowadzona przez niego za-

„nieugięty jak stare drzewa,

i akademii handlowej w Krakowie

kończyła działalność.

pokrył się tylko mchem siwi-

rozpoczął pracę jako leśniczy w la-

zny, lecz ciało jędrne jeszcze,

sach radziechowskich. W dziedzinie

**

zdrowym borów powietrzem

Portret Henryka strzeleckiego

leśnictwa był samoukiem. Przygo-

karmione, policzki rumia-

„Takiego człowieka ubierz

wyższa, a nie zwyczajne kursy. Po

**

towania zawodowego otrzymać nie

ne, nogi niezmordowane,

czy w wilczurę, czy też w

wielu perturbacjach w 1874 roku po-

mógł z tej prostej przyczyny, iż w

„Leśniczy jest bez wątpie-

któremi co dzień przebiega

krótki surducik z grubej bai

wstała wreszcie Krajowa Szkoła Go-

kraju nie było szkoły leśnej. Pomogła

nia pokrewny owych drzew

najskrytsze państwa swego

– od razu poznasz po ruchu

spodarstwa Lasowego, a Strzelecki

mu raczej wiedza zdobyta u boku

starych, które kolebkę jego

zakątki, żartuje z lat, zna wy-

postawie i głosie, że to le-

objął w niej stanowisko dyrektora.

ojca. W 1841 roku zdał egzamin le-

otaczają”

padki rozmaite, zdarzenia

śniczy prawdziwego leśni-

Szkole poświecił cały swój zapał,

śny. Jego zapał, niezwykłe zdolności

ciekawe w doświadczenia

czowskiego kroju”

uczył młodzież, przygotowywał do

Doskonale znali go wszyscy

i zainteresowanie tematem zwróci-

okwitłe, a i zdrowia nie po-

ciężkiej pracy w lesie. Szkołę pro-

leśnicy w kraju. Jemu zawdzięczali

ły uwagę Adama Zamoyskiego. W

Kierował lwowskimi lasami i pi-

tyrał”

wadził do roku 1892.

założenie Galicyjskiego Towarzy-

1846 roku zaledwie dwudziestopię-

sał prace naukowe. W Towarzystwie

Publikował liczne artykuły po-

stwa Leśnego, które drogą kolejnych

Pozostawił najlepszą dziewięt-

cioletni Henryk zostaje nadleśni-

Gospodarczym działał na rzecz or-

święcone leśnictwu, wraz z Włodzi-

zmian przeistoczyło się w Polskie

nastowieczną pracę o urządzaniu

czym dóbr łopatyńskich Zamoyskie-

ganizacji lasów. Kiedy w Wiedniu w

mierzem Dzieduszyckim obmyślał

Towarzystwo Leśne. W chwili, kiedy

lasu zatytułowaną „O pielęgnowa-

go. Hrabia powierzył Strzeleckiemu

1872 roku powstała wyższa szkoła

plany dotyczące wydawania facho-

pojawili się wykształceni w Krajowej

niu lasu”. Z ważnych prac Henryka

„urządzenie” i opiekę nad olbrzymią

ziemiaństwa, Ministerstwo Rolnic-

wego czasopisma. Opierając się na

Szkole Gospodarstwa Lasowego

Strzeleckiego warto wymienić „Las

puszczą. Młody leśnik opracowuje

twa zaproponowało mu tam posadę

pracach swoich poprzedników, stał

specjaliści, Henryk Strzelecki wpadł

w stanie natury”, „Przewodnik dla

sosnowe pierwobory z ogromnym

profesora. Propozycji nie przyjął,

się pionierem odnowy leśnictwa na

na pomysł, aby ludzi tych połączyć

leśniczych: zbiór wiadomości z go-

zaangażowaniem i oddaniem. Były

ponieważ jego celem i ambicją sta-

terenie Małopolski. Apelował o lep-

w Towarzystwie Leśnym. Motorem

spodarstwa lasowego i odnośnych

one dla Strzeleckiego „świątnicą

ło się założenie szkoły lasowej we

sze przygotowanie do pracy w le-

dla tych działań była wystawa krajo-

nauk pomocniczych dla użytku

bogów”. Potrafił opowiadać o lasach

Lwowie. Zdawał sobie sprawę, że

śnictwie, podpierając się statystyką,

wa w 1877 roku, zgromadziła więk-

właścicieli lasów i poświęcających

w nieskończoność, były jego pasją,

przeprowadzka do Wiednia przekre-

która wykazywała, że bardzo mały

sze grono leśników i we wrześniu

się zawodowi leśnemu”, „O przyro-

życiem i pracą naukową.

śli jego zamysł. Droga do powstania

procent leśników na terenie zabo-

1877 roku, na pierwszym zebraniu

dzonym rozsiedlaniu drzew leśnych

Nie zważając na duże obciąże-

szkoły była długa, Strzelecki miał tu

ru austriackiego ma odpowiednie

powołane zostało do życia Towarzy-

w Galicji”, „O znaczeniu ekonomicz-

nie w pracy zawodowej Strzelecki

niemało zasług, uczelnia powstała

stwo. Przygotował Kartę przyrodzo-

przygotowanie zawodowe. Próbował

nym lasów”, „Z teki starego prakty-

brał czynny udział w pracy społecz-

głównie jego staraniom. Starania

nego rozmieszczenia polskich drzew

zachęcać do ściągania specjalistów

ka”. Henryk Strzelecki zmarł 16 lipca

nej. Działał w kilku towarzystwach

rozpoczął w roku 1871. Rząd w

i krzewów. To Strzeleckiemu przy-

z innych części kraju np. ze szkoły

1901 we Lwowie – „zszedł do grobu

naukowych, najściślej współpraco-

Wiedniu długo nie chciał dopuścić

w Marymoncie koło Warszawy, lecz

jedyny reprezentant naszej polskiej

wał jednak z Galicyjskim Towarzy-

do powstania szkoły akademickiej,

jego pomysły nie zostały zrealizowa-

nauki leśnictwa, z którego zdaniem

stwem Gospodarczym, do którego

ponieważ monopol na nadawanie

ne. Łączył pracę wybitnego naukow-

i powagą naukową liczono się nie

należał od 1851 roku. Nieprzerwa-

tytułów naukowych miał tylko wie-

ca z praca terenową, popularyzował

tylko w całym kraju, ale i za grani-

nie pracował na rzecz Towarzystwa

deński wydział leśny – Hochschule

naukę leśnictwa, zachęcał specjali-

cą” – pisał po śmierci Strzeleckiego

do 1890 roku. Przez 18 lat był człon-

für Bodenkultur i Wiedeń obawiał się

stów z innych dziedzin, których za-

Ignacy Szczerbowski. Pochowano

kiem wydziału, a przez dwa lata dru-

konkurencji. W 1871 roku na wnio-

interesowania naukowe zazębiały

go na Cmentarzu Łyczakowskim.

gim wiceprezesem gospodarczego

sek Strzeleckiego Galicyjskie Towa-

się z zagadnieniami leśniczymi do

Przed kilku laty, staraniem działaczy

towarzystwa.

rzystwo Gospodarcze sfinansowało

zainteresowania się tą tematyką.

Polskiego Towarzystwa Leśnego

Jego pierwsze prace drukowa-

roczne kursy prywatne dla leśników.

Towarzystwu Gospodarczemu udało

odrestaurowany został nagrobek

no w „Rozprawach” (czasopiśmie

Strzelecki kierował kursem kolejno

się dzięki temu pozyskać dla szkoły

Henryka Strzeleckiego, założyciela

Galicyjskiego Towarzystwa Gospo-

w latach 1871-1874 w Lwowskiej

wykładowców lekarzy, chemików, hi-

i wieloletniego wiceprezesa Galicyj-

darczego, pismo miało także sek-

Szkole Politechnicznej. Był to prece-

storyków sztuki i muzealników. Do

skiego Towarzystwa Leśnego.

cję leśną. W 1855 roku na własne

dens i ogromny sukces – kursy pro-

literatury europejskiej traktującej o

życzenie przystąpił do egzaminu na

wadzone były na wyższej uczelni.

lasach, jego rozprawy wniosły nowe

„samoistnego gospodarza lasowe-

Można było ubiegać się o katedrę,

cytaty-śródtytuły pocho-

spojrzenie na gospodarkę leśną. W

go” – był pierwszym leśnikiem, który

ale zgody od władz centralnych na-

dzą z opowiadania Józefa

Galicji wiele jego publikacji miało

zdawał egzamin po polsku. W 1857

dal nie było. Strzelecki wciąż czuł się

Dzierzkowskiego „Leśniczy”

nagrobek Henryka Strzelec-

pionierski charakter.

roku ukazała się jego monografia,

niespełniony, jego celem była szkoła

(1844)

kiego, fot. autorka