23

www.kuriergalicyjski.com * Kurier Galicyjski * 26 lutego–14 marca 2013 nr 4 (176)

Syberiada Polska”

byłaby ciężką, mogłaby przybrać

ogromne rozmiary i skończyć się

niepomyślnie. Zawiadomiony car Mi-

kołaj I zawrzał strasznym gniewem.

Im większy był strach, tym sroższa

zemsta. Komisji śledcze skazywały

To tytuł nowego polskiego filmu, którego premiera w tych dniach, odbyła się w War-

spiskowców na zabijanie… kijami.

szawie. Na pokaz i spotkanie z twórcami tego dzieła, reżyserem Andrzejem Zaorskim,

Główne miejsce egzekucji było w

Omsku. Egzekucja odbyła się 7

scenarzystami, autorem muzyki i aktorami, przybyły tłumy. Ale jego producenci nie

marca 1837 r.

Agaton Giller, jeden z wygnań-

zapomnieli też o wyjątkowych gościach, których obecność okazała się ważniejsza

ców na Syberię, pozostawił ze

słów świadków odpowiednie prze-

od celebrytów, mianowicie żyjących jeszcze, acz już nielicznie, ofiarach sowieckiego

kazanie potomnym. „Za miastem,

na placu oczyszczonym od śniegu

terroru i barbarzyństwa i ich dzieciach. To oni właśnie, kresowiacy, żyjący wciąż tam

w długie ulice wyciągnięte trzy ba-

taliony. Żołnierzom zamienionym na

na tej obcej ziemi, ale także w Polsce i na Zachodzie, wciśnięci w fotele kina przykła-

katów rozdano grube kije, których

zapasy na kupach leżały. Był mróz

dali do oczu chustki, a nawet z lekka szlochali. Nie byli w stanie nad sobą zapanować.

trzaskający. Z więzienia wyprowa-

Górę wzięły wywołane tym filmem emocje. Wróciło bowiem to, co niegdyś sami prze-

dzono na plac kajdanami brząkają-

cych Polaków. Przeczytano im wy-

żyli i wycierpieli.

roki. Obnażono od stop aż do szyi.

Każdemu obie ręce przywiązano

do lufy karabinu, a dwóch podofi-

brakowało dosłownie wszystkiego. W

AnDRZEJ ARKADIUSZ

cerów ciągnąc za kolbę, wprowa-

takich warunkach przemierzali tygo-

PIELKA

dzili jednego za drugim dwunastu

dniami bezkresną Rosję, aby dotrzeć

męczenników w ulicę żołnierzy, na-

jeżoną kijami jakby nożami. Bębny

Ich dramat zaczął się w lutym

do wyznaczonego celu.Agdy już przy-

zagrały. W takt muzyki posypały się

1940 roku, kiedy sowieckie władze

byli czekał na nich zarządzany przez

razy na plecy, piersi, głowy, brzu-

okupacyjne przystąpiły do zaplano-

enkawudowców obóz, a następnie

chy i nogi ciągnionych. Ciało kijami

wanej akcji wywózek w głąb Związku

ciężka w tym okrutnym klimacie fizycz-

jak ciasto kijami odrywano. Kawały

Sowieckiego. Deportacje te pochłonę-

na praca, przy np. jak w przypadku

jego latały w powietrzu lub poodkła-

ły tysiące polskich ofiar, a ich dramat

tego filmu, karczowaniu tajgi. W takich

dane wlokły się po ziemi za idącym,

na trwałe zapisał się w świadomości

warunkach o choroby i śmierć nie było

i okazały się gołe żebra. Bito szkie-

kresowych Polaków. Można je porów-

trudno. Uciekinierów zmuszano do

lety ludzkie krwią cieknące. Serca

nać z akcją likwidacji żydowskich gett

publicznego upokarzania, czyli tzw.

było widać i wnętrzności poszarpa-

w okupowanej przez Niemcy Polsce.

kajania się. Gehenna niewolniczego

ne świat ujrzały. Krwią purpurową

Deportacje te zapoczątkowały gehen-

życia i brak nadziei powodowały, że

zapłynęła droga męczenników za

nę kilkuset tysięcy polskich obywateli,

umierali oni tysiącami. Po tych, co tam

wolność, już nie tylko europejskich,

którzy znaleźli się na nieludzkiej ziemi.

zostali, pozostała tylko pamięć ich

ale i azjatyckich narodów. (…) Gdy

Ich wina polegała jedynie na tym,

bliskich i ta osadzona w pamięci zbio-

Jabłoński skonał pod razami, przy-

że 17 września 1939 roku, byli oby-

rowej Polaków. Aktualnie, co siódmy

wiązano jego trupa do taczki i na

watelami Rzeczypospolitej Polskiej.

Polak deklaruje, że ma rodzica,

taczce wożąc, bili jeszcze, póki nie

otrzymał 6000 uderzeń. Ksiądz Jan

Istnieje spora rozbieżność w ustaleniu

dziadka, lub pradziadka urodzonego

Sierociński śpiewał psalm podczas

tej straszniejszej od średniowiecz-

nych tortur przechadzki. Melodia

Dawidowa ucichła dopiero wtedy,

gdy krew zalała gardło, a ciało

męczennika posiekane zostało na

zrazy. Uszła z niego dusza w tym

straszliwym dniu. Anioł śmierci

zabrał także: Melodiniego, Zagór-

skiego i Jana Wróblewskiego. (...)

Ze skazanych na 6000 kijów, jeden

tylko cudem – rzec można – oca-

lał. Doktor Ksawery Szokalski wi-

nien był życie swoje wspaniałości

uczuć lekarza, znajdującego się

Autor z rzadką wrażliwością maluje

cztery pory roku, pomiędzy stycz-

przy egzekucji. Dwa razy był bity.

w powieści symbiozę Polaków z ludźmi

niem a lipcem. Ekipa liczyła często

Pierwszym razem otrzymał 5000

pałek, drugim razem 1000. Z cia-

250 osób. Dlatego z dumą można

różnych narodowości: Żydami polski-

łem jakby połatanym zawieziony

rzec, iż jest to jedna z największych

mi, Ukraińcami, Rosjanami i innymi.

został do nerczyńskich kopalni.

produkcji ostatnich lat. Pierwszy

Poszanowanie ludzi, niezależnie od

dokładnej liczby osób deportowanych.

na dawnych Kresach lub sam urodził

Tam przez lat kilka był jeszcze do-

europejski film fabularny zrealizo-

ich pochodzenia i narodowości, jest

Polscy historycy szacują, że w latach

się na tych terenach. Oznacza to, że

broczyńcą i opiekunem biednych

wany w majestatycznych i surowych

dodatkowym walorem „Syberiady

1940-41, w głąb Związku Sowieckiego

w Polsce żyje około 4,5 miliona osób

w katordze”.

syberyjskich warunkach.

Polskiej”.

trafiło od kilkuset tysięcy do miliona

pochodzących z dawnych Kresów. To

To co się działo w Omsku, po-

Scenariusz oparty został na

Ten nowy film, Janusza Zaor-

Polaków. Szacuje się, że śmiertelność

właśnie oni wciąż przypominają o tym

wtórzyło się w kilkunastu miejscach

wielokrotnie nagradzanej już książce

skiego, będzie oglądany i to tłumnie.

wśród zesłańców sięgała nawet 25

dramacie. Ale, nie tylko.

Syberii, lecz w nieco mniejszych

Zbigniewa Domino, o tym samym

Także dlatego, iż nauczyciele historii

procent. A ilu Polaków nigdy nie wró-

Przypomniał o nich też, Janusz

rozmiarach, gdyż skazańcom wy-

tytule. Opowiada ona dzieje Polaków

w polskich szkołach zechcą pokazać

ciło z tych terenów? Tego również nie

Zaorski, który przy okazji premiero-

znaczano od trzech tysięcy do pię-

dotkniętych przez stalinizm bezpre-

go swym podopiecznym. I dobrze, bo

da się oszacować, ponieważ rosyjskie

wego wydarzenia powiedział, m.in.

ciuset kijów. W ten sposób np. Piotr

cedensowymi na tak wielką skalę,

czas leci, a młodzież polska nie wie

archiwa wciąż milczą!

„Za komuny przed rozpadem ZSRR,

Wysocki, dowódca podchorążych

pierwszymi w dziejach współcze-

nawet, co to była „Solidarność”, kiedy

Gdy siedemdziesiąt trzy lata

ten film nie mógłby powstać. A teraz

w noc listopadową, dostał 1000 ki-

snej Europu, czystkami etnicznymi.

i jak powstała, a to było zaledwie

temu, w lutową mroźną noc, do

już musieliśmy się śpieszyć, bo z

jów w Irkucku…

Wpisane są w to dramatyczne losy

trzydzieści lat temu. Będzie też, nie

zamieszkałych przez Polaków kre-

każdym dniem sybiraków ubywa.

Jana Doliny (Adam Woronowicz),

lada propozycją dla tych Polaków,

sowych wsi i miasteczek przybyły

To był ostatni moment, żeby zoba-

Swego czasie pod czas podróży

po Syberii pewien Rosjanin spre-

jego żony (Urszula Grabowska)

którzy to piekło kiedyś przeżyli, a dziś

sowieckie komanda, aby rozpocząć

czyli, że ktoś się o nich upomniał”.

zentował mi zabytkową pocztówkę

i dzieci, którzy po wkroczeniu Armii

przebywają poza Polską, w Europie,

zaplanowaną akcję deportacyjną,

I trzeba powiedzieć, że wyszedł mu

sprzed rewolucji październikowej.

Czerwonej na ziemie polskie zostają

w Stanach, Kandzie i gdzie indziej.

zapanowała groza. Wiele polskich

ten film na piątkę, a nawet szóstkę,

Widnieje na niej nieistniejący obec-

wywiezieni na Syberię, gdzie muszą

Wydarzyła się nam naprawdę dobra

rodzin spodziewało się najgorszego.

albowiem „Syberiada”, to nie tylko

nie katedralny sobór w Omsku,

stawić czoło NKWD, nieludzkim

rzecz. Skorzystajmy z niej.

Zastraszeni nie mogli wiele ze sobą

ważne przedsięwzięcie artystyczne,

podobno został zrujnowany w cza-

warunkom sowieckiego łagru i bez-

zabrać w podróż w nieznane. Pod

ale przede wszystkim kolosalna,

sach komunistycznych. Być może

litosnej naturze. Ich jedyną bronią

AGENCJA INFORMACyJNA

eskortą załadowano ich do bydlęcych

trudna historyczna produkcja, mająca

przedstawienie obecnie tej wido-

są: miłość, odwaga i nadzieja. W

„POLONIA”

wagonów. Gdy pociąg ruszył tempera-

na celu realistyczne odwzorowanie

kówki czytelnikom jest dobrą okazją

filmie grają także, m.in. Jan Peszek,

tura w wagonach gwałtowanie spadła.

czasów II Wojny Światowej i sześcio-

i posłuży dla porozumienia polsko-

Sonia Bohosiewicz, a z ukraińskich

Od redakcji : Mamy nadzieję, że

Sytuacja stawała się dramatyczna. Na

letnich zmagań ze srogą przyrodą

rosyjskiego.

aktorów, Igor Gniezdilow i Valeria

wkrótce uda się również zorganizo-

pryczach, pakunkach, walizach, leżały

Syberii. Realizacja filmu zajęła 48

kg

Guliajewa.

wać projekcję na Ukrainie

kobiety i dzieci. Brakowało snu i jadła,

dni zdjęciowych, rozciągniętych na