27

www.kuriergalicyjski.com * Kurier Galicyjski * 26 lutego–14 marca 2013 nr 4 (176)

Humor

O dawnych mapach powiadają znawcy tematu, że są obrazem

minionego świata. Kolekcjonerów zachwycają urodą, specjaliści

żydowski

z różnych dziedzin odczytują z nich potrzebne informacje.

Małomiasteczkowy bankier, Mau-

Kresy w kartografii XVI wieku

rycy Bauchgeszwir, miał piękna córkę

Marylkę, która mimo młodego wieku

mogła się już poszczycić tuzinem ad-

oratorów. Gdy panna ukończyła dwa-

zaznaczone nazwy Polonia Minor,

rezyną, dolną Prypecią oraz dolnym

przez cały XVI wiek podstawę dla

JAcEK DROZD

dzieścia lat, ów król finansjery posta-

Podolia, a także Rubra Russia.

Dniestrem i Bohem. W 1569 roku w

tworzenia innych map, zarówno pol-

nowił wydać ja za mąż. W tym celu

Dalsze kartograficzne obrazy

Artykuł traktuje w głównej mierze

Padwie, Andrzej Pograbka (Pogra-

skich jak i zagranicznych. Kolejne

wezwał doświadczonego szadchena,

Rusi Czerwonej w XVI wieku naj-

bius) z Pilzna sporządził wydaną w

o terenach nazywanych w polskiej

mapy jakie można wymienić w tym

który zaproponował różne partie.

częściej przedstawiane były jako

historiografii Rusią Czerwoną. Samo

Wenecji w 1570 roku mapę „Partis

kontekście to „Sarmatiae Europeae

Bankier po paru zdaniach prze-

pewien, integralny, fragment całości

województwo ruskie wg. Kazimierza

Sarmatiae Europeae, quae Sigi-

tabula” autorstwa Marka z Benewen-

rywa i mówi z naciskiem:

obrazu Rzeczypospolitej ukazanego

smundo Augusto Regi Poloniae po-

Przybosia obejmowało terytorium o

tu i Jana Costa z Werony, nosząca

- Panie Zylberbusz, ja potrzebuję

w postaci mapy. Prawdziwy przełom

łącznej powierzchni ponad 51 000

tentissimo subiacet, nova descriptio”

ten sam tytuł jak poprzedniczka

dla córki męża, a dla siebie zięcia.

w zakresie sztuki kartograficznej tych

w skali około 1:2 000 000. Mapa ta

km2 . Było to więc terytorium o spo-

mapa wykonana przez Bernarda Syl-

On nie musi być ładny – ona sama

rym obszarze, gdzie krzyżowały się

terenów dokonał się wraz z pojawie-

jest oparta na przeróbce mapy Wa-

jest ładna. On nie musi być bogaty –

wana z Eboli oraz „Tabula moderna

ona sama jest bogata. On nie musi

niem się Bernarda Wapowskiego

szlaki kupieckie z południa i wschodu

cława Grodeckiego, z wykorzysta-

Sarmatiae Europae sive Hungariae,

być mądry – ona sama jest mądra.

oraz opracowań przez niego wyko-

niem mapy Europy autorstwa Ge-

Europy, ze szlakami prowadzącymi

Poloniae, Russiae, Prusiae et Vala-

Ale on musi być porządny człowiek...

nanych. Bernard Wapowski urodził

z zachodniej i północnej części kon-

rarda Merkatora. Dla interesujących

chiae” wydaną przez E. Melemaeo.

***

się ok. 1450 roku w Radochońcach

nas terenów wnosi ona tyle, że po-

tynentu. Stan badań nad kartografią

Mapa Marka z Benewentu i Jana Co-

Agent ubezpieczeniowy przez

Rusi Czerwonej oparty jest w głównej

koło Mościsk, lecz wychowywał się w

jawiają się na niej zaznaczone drogi

sty z Werony przedrukowywana była

dwie godziny namawia Beniamina,

Wapowcach pod Przemyślem. Poja-

mierze na badaniach ogólniejszych,

pomiędzy miastami, m.in. droga z

często przez włoskich wydawców i

żeby ubezpieczył mienie od ognia

wia się on w źródłach po raz pierwszy

Krakowa przez Lwów do Kamień-

które dotyczą m.in. takich dziedzin

była równie często przerabiana, sta-

i kradzieży. W końcu nowy klient jest

w roku 1493 w metryce uniwersytec-

nauki jak: historia kartografii polskiej,

ca Podolskiego oraz lasy, będące

jąc się podstawą mapy „Tabula mo-

gotów podpisać umowę. Agent, po-

bibliografie zasobów kartograficz-

kiej Akademii Krakowskiej jako Ber-

na terenie odpowiadającym Rusi

derna Sarmatiae Europae sive Hun-

dając mu druczek, zaznacza:

nych, badania nad krajobrazem po-

nardus Stanislai de Radochonycze

Czerwonej, swego rodzaju element

gariae, Poloniae, Russiae, Prusiae

- Oczywiście, Towarzystwo nie

dieocesis Cracoviensis.

lityczno-historycznym.

dekoracyjny. Na zakończenie niniej-

et Valachiae”. Z kolei „milionówka”

pokrywa szkód powstałych wskutek

Pierwsze doświadczenia na polu

szego tekstu, wypada wspomnieć

Ziemie te będąc ważną częścią

Bernarda Wapowskiego, być może

celowego wzniecenia pożaru przez

kartograficznym, zdobywał Bernard

Rzeczypospolitej, a przy tym obej-

jeszcze o mapach Macieja Strubicza

stanowiła inspiracje i pewną podsta-

właściciela mieszkania.

mujące stosunkowo duże teryto-

Wapowski przebywając w Rzymie.

i Krzysztofa Radziwiłła „Sierotki”. Po

wę dla map Europy, autorstwa m.in.

Beniamin odkłada pióro i zwra-

rium, musiały z czasem znaleźć się

Pomagał tam m.in. Markowi Bene-

Macieju Strubiczu zachowała się w

Henryka Zella, Gerarda Merkatora,

ca się do żony:

wentano przy opracowaniu „nowej”

na opracowaniach kartograficznych

oryginale tylko jedna mapa. Jest nią

Kaspera Vopeliusa oraz mapy Skan-

- Wiesz, Róża, ja od razu mia-

mapy Europy Środkowej będącej

wydrukowana w 1589 roku w ko-

poświęconych  tym  fragmentom

dynawii Olausa Magnusa. Natomiast

łem przeczucie, że w tym interesie

przeróbką mapy Mikołaja z Kuzy.

lońskim wydaniu „Polonii” Marcina

Europy. Historyk kartografii Karol

pierwsza z wyżej wymienionych map

tkwi jakieś oszustwo!

Buczek podaje ciekawą informacje,

Wniósł on kilka nowych informacji

Kromera, przygotowana w skali ok.

Bernarda Wapowskiego wykonana

***

odnoszącą się do rzekomo istnieją-

geograficznych, w tym nazwy swych

1:3 000 000 mapa pt. „Magnus Du-

została w skali ok. 1:2 900 000 i sta-

Mosze otworzył sklep na Nalew-

rodzinnych miejscowości oraz rzeki

cych map (koniec XV wieku) ziem

catus Lithuanie, Livonie et Moscovie

nowiła bardzo duży postęp w przed-

kach – trąbki, saksofony, bębny, trum-

San. Już w 1526 roku krakowski dru-

descripto”. Natomiast mapa Krzysz-

ruskich Litwy i Korony, które to mapy

stawieniu kartograficznego obrazu

ny, noże i pistolety.

karz Florian Ungler wydał dwie szty-

tofa Radziwiłła „Sierotki” – Tomasza

sporządzić mieli Turcy w oparciu o

- Jak idzie geszeft, Mosze? –

Europy południowo-wschodniej. O jej

pyta Srul. Taki nietypowy towar...

informację pochodzące ze źródeł

chowane w drzewie „mapy Sarmacji”

Makowskiego, wykonana w skali

znaczeniu może świadczyć fakt, że

- Bardzo idzie! Bardzo! Przed-

wywiadu wojskowego, przytaczając

autorstwa Bernarda Wapowskiego.

1:1 300 000 na czterech arkuszach,

na wszystkich wydawanych w Euro-

wczoraj sprzedałem trąbę, wczoraj

Pierwsza z tych map obejmowa-

na poparcie swych słów relację po-

przedstawia Wielkie Księstwo Litew-

pie Zachodniej po 1526 roku mapach

pistolet, dzisiaj trumnę.

ła tereny południowej i środkowej

skie oraz ziemie należące do tegoż

daną w liście wojewody podolskiego

całej Europy, duża część zlewiska

***

Polski, Węgry, północną część Pół-

przed 1569 rokiem, a mianowicie

Jakuba Buczackiego do króla Jana

Morza Czarnego – tj. dorzecza Dnie-

W przedziale dwóch rabich i je-

Olbrachta, a mówiącą o posiada-

wyspu Bałkańskiego oraz większą

Podlasie, Wołyń i Kijowszczyznę

pru, Bohu, Dniestru oraz dolnego Du-

den Żyd. Po kilku godzinach podró-

część Wielkiego Księstwa Litew-

niu przez tychże Turków na terenie

oraz należące do Korony Podole, a

naju – przedstawiana była w oparciu

ży Żyd się odzywa:

skiego i Chanatu Krymskiego, a tak-

Rusi Czerwonej wywiadowców oraz

także część Małopolski i Mazowsza.

o omawianą mapę Bernarda Wapow-

- Miałem nadzieję, że będę

że skrawki terytoriów moskiewskich.

Mapa ta jest bardzo ważnym „pro-

sporządzeniu papierowej karty z za-

skiego.

świadkiem rozmowych dwóch wybit-

Bernard Wapowski był także twórcą

duktem” kartografii polskiej przełomu

znaczonymi grodami na terenie ziem

Pozostałe dzieła XVI-wiecznej

nych umysłów, a tu cisza!

wielkiej mapy Polski wykonanej w

ruskich Litwy i Korony (również z gro-

XVI–XVII wieku, biorąc pod uwagę

kartografii Polskiej przedstawiają-

Jeden rabi z politowaniem od-

skali 1:1 000 000, i z tego względu

dami czerwonoruskimi). Za pierwszą

jej dużą dokładność odnośnie po-

ce tereny Rusi Czerwonej to mapy

powiada:

nazywanej potocznie „milionówką”

mapę, na której, w miarę dokładny

miarów poszczególnych punktów

autorstwa Wacława Grodeckiego,

- Ja wiem wszystko, on wie

Dla terenów Rusi Czerwonej pomiary

geograficznych.

sposób przedstawiono omawiane

mapa Andrzeja Pograbiusa oraz

wszystko, to o czym my mamy roz-

i współrzędne geograficzne poszcze-

w niniejszym tekście tereny, moż-

Następne prace z zakresu kar-

mapy Stanisława Sarnickiego, Ma-

mawiać?!

gólnych punktów były wcale dokład-

tograficznego przedstawienia obra-

na uznać mapę Niemiec z krajami

cieja Strubicza i ogólnie rzecz ujmu-

***

ne i przewyższały analogiczne dane

przyległymi, której autorstwo przypi-

zu Rzeczypospolitej w postaci map,

jąc, kartografów ery batoriańskiej.

Turysta zagraniczny w rozmo-

z terenów Wielkopolski, a opierały

sywane jest kardynałowi Mikołajowi

a co za tym idzie, również umiesz-

Mapa Wacława Grodeckiego, którą

wie z tubylcem:

się zapewne na danych astronomicz-

czenia na tym obrazie terenów Rusi

z Kuzy. Przedstawia ona tereny Rusi

opublikował ok. 1562 roku Jan Opo-

- Ten Żyd Kon, to musi być bar-

nych, którymi dysponował Bernard

Czerwonej, a Karol Buczek wysuwa

Czerwonej można odnieść dopiero

rin z Bazylei, wysztychowana zosta-

dzo bogaty człowiek?

Wapowski korzystając również z po-

do osoby francuskiego kartografa

hipotezę, że w jej redagowaniu po-

ła w drzewie i wykonana została w

-?

mocy innych uczonych pracujących

magał ktoś z tych terenów. Na mapie

Wilhelma Le Vasseu ra de Beau-

skali ok. 1:1 680 000. Mapa ta w ¾

- Przecież ja co chwilę słyszę tu

w Polsce, że wszystko Kona. Prze-

w Polsce. Mapa autorstwa kardynała

kardynała Mikołaja z Kuzy znaleźć

plana, którego to prace dotyczące

była zmienioną redakcją „milionów-

mysł, rolnictwo – wszystko Kona.

Mikołaja z Kuzy opracowana naj-

terenów ukrainnych Rzeczypospo-

można m.in. miejscowości z terenów

ki” Bernarda Wapowskiego, zaś

***

wcześniej i zawierająca bogatą treść

Rusi Czerwonej jak Przemyśl, Jaro-

litej, odcisnęły niezatarte piętno na

pozostała jej część pokazywała do-

- Dlaczego Żydzi mają takie

odnoszącą się do interesujących nas

polskiej sztuce kartograficznej XVII

sław, Gródek, Wisznia, Lwów, Glinia-

dane przez Wacława Grodeckiego

duże nosy?

terenów Rusi Czerwonej stanowiła

ny, Drohobycz, Sambor i Sanok oraz

wieku.

tereny położone nad Dnieprem, Be-

- Bo powietrze jest za darmo...

***

Pomóżmy w wydaniu książki o Kresach

Dwóch Żydów w Moskwie czyta

gazetę. Jeden z nich mówi do dru-

giego:

Naszafundacjapragniewesprzeć

swego dzieciństwa, zajmując się

Koszt wydrukowania książki [ko-

- Abramie Osipowiczu, mini-

inicjatywę zielonogórskiego bibliofila,

aktywnie tematyką kresową. ,,Skar-

lor] o charakterze albumowym, za-

strem finansów mianowali jakiegoś

filokartysty i wielkiego miłośnika Kre-

by pamięci ”, treścią wpisują się w

myka się w kwocie 15 000zł. W chwili

Briuchanowa. Jak on się naprawdę

sów Południowo-Wschodnich – pana

biografie ludzi z Kresów, którzy zna-

obecnej, potrzebna suma to ok. 3 tys.

nazywa?

Tadeusza Marcinkowskiego. Inicja-

leźli swój nowy dom na Zachodzie.

zł. Pomóżmy spełnić marzenie pana

Abram Osipowicz odpowiada:

- To właśnie jest jego prawdziwe

tywa ta, związana jest z wydaniem

Rodzinna historia zaczyna się na

Tadeusza. Jeśli ktoś chciałby wes-

nazwisko – Briuchanow.

książki pt ,,Skarby pamięci”, będącej

Wołyniu, gdzie od wieków, w koleb-

przeć tę inicjatywę, prosimy o wpłaty

- Jak to!!! Prawdziwe nazwisko

podsumowaniem ponad 50-letniej

ce tej miary, co Słowacki czy Mal-

na nasze konto, z dopiskiem – „pan

Briuchanow? To on jest Rosjanin?

działalności pana Tadeusza na rzecz

czewski – obok Żydów, Rusinów,

Tadeusz”: BGŻ SA 23 2030 0045

- Ależ tak, to Rosjanin.

ocalenia prawdy o historii, kulturze,

Ormian czy Karaimów, żyli Polacy.

1110 0000 0222 0700

- No proszę, ci Rosjanie to taki

a także tragicznych wydarzeniach

Czytelnik śledzi losy małego bo-

Monika narmuntowska-

zdumiewający naród – wszędzie wle-

rodzinnego Wołynia.

hatera, który jako dziecko, na foto-

Michalak

zą.

Autor tejże publikacji urodził się

jechał w 1945 i przez wszystkie lata

grafii, dumnie podpisał się ,,Tadzio

www.fundacjamosinga.

szmonces.dowcipy.pl

w Łucku. Na Ziemie Odzyskane przy-

życia tutaj, pozostał wierny miejscu

Polak”.

zgora.eu