24

Kurier kulturalny

12–25 marca 2013 nr 5 (177) * Kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

Nie jesteś sama

Źródła romantycznej

Maria Podleśniuk z Horodenki założyła w bibliotece, którą prowa-

fascynacji Ukrainą

dzi klub samotnych kobiet i matek. Podczas pobytów w Polsce

przyglądała się temu, jak biblioteki współpracują z czytelnikami.

Sposób funkcjonowania polskich placówek, które zrzeszają czy-

telników proponując im rozmaite warsztaty, zajęcia i działalność

W polskiej kulturze ukształtował się idealizowany stereotyp obszaru ukraińskiego

przeniosła na własne podwórko. Tak powstała jedyna na Ukrainie

jako kraju mlekiem i miodem płynącego, jako krainy wielkiego stepu. W spojrzeniu

inicjatywa, a biblioteka w Horodence koło Iwano-Frankiwska sta-

na istniejące opisy ukraińskich ziem niepodobna pominąć literacką wizję Sofiówki

ła się jedną z najbardziej interesujących placówek w skali kraju.

Stanisława Trembeckiego oraz niektóre z preromantycznych liryków urodzonego

z trudnymi warunkami. Ale z czasem

nieopodal Kołomyi Franciszka Karpińskiego. Niepodobna również nie zgodzić się ze

SABINA RÓŻYCKA

zaczęły się przełamywać. Najbardziej

tekst i zdjęcie

stwierdzeniem badaczy literatury, że to właśnie romantyzm w pełni odkrył Ukrainę.

cieszy je pomoc materialna. – Daje-

- Uczymy się od naszych pol-

my pieniądze kobietom najbardziej

IWONA BORUSZKOWSKA

skich kolegów z Opola, którzy bywa-

potrzebującym, np. na leczenie dziec-

ją u nas – mówi Maria Podleśniuk. –

ka, – mówi pani Maria. – Staramy się

Atmosfera duchowa tego re-

Sama często wyjeżdżam do naszych

do zbiórek dołączać parafię grecko-

gionu na styku kultur wpływała na

partnerów do Polski. Współczesne

katolicką. Kapłani często na nabo-

wyobraźnię poetów romantycznych,

zasady działania, nowe wyposaże-

żeństwach ogłaszają, że potrzebne

kształtowała ją i zapładniała, wspie-

nie, jasne sale – to robi wrażenie.

są pieniądze na leczenie. Ludzie dają

rana przez bogaty ukraiński folklor,

Doświadczenie Horodenki po-

datki – co łaska. Ważnym elementem

barwne i bohaterskie dzieje narodu.

kazuje, że działalność zrzeszająca

jest pomoc prawna. Wiele kobiet nie

Twórcy związani z Podolem, Woły-

ludzi jest możliwa w każdych okolicz-

orientuje się, że przysługuje im po-

niem, Galicją w momencie narodzin

nościach. Od trzech lat działa tutaj

moc od opieki społecznej – opowia-

otrzymywali bogatą spuściznę kultu-

jedyny na Ukrainie ośrodek – klub

da dyrektor. – Często potrzebna jest

rową, poznając swoje dziedzictwo,

samotnych kobiet i matek. Na starej

konsultacja psychologa, albo pomoc

wrastali w nie duszą i umysłem.

budowli w centrum miasteczka uwa-

księdza. Takich spotkań i rozmów

Właśnie pochodzenie pisarzy wy-

gę przykuwa niebieska tablica. Szyld

potrzebują i matki, i dzieci. Kobiety

daje się jedną z podstawowych

głosi: „Nie jesteś sama”. Nawet oso-

przekonały się, że naprawdę nie są

przyczyn zainteresowania ukraiń-

by, które nie potrzebują pomocy, chcą

samotne. Uczą się dawać sobie radę

skością. Wiąże się to ze wspomina-

dowiedzieć się, co się tu odbywa.

i pomagają innym. Dzięki nam mogą

Ryc., Antoni Lange. Widok wodospadu w Czerwonogrodzie

niem „kraju lat dziecinnych” wraz z

w cyrkule czortowskim

jego folklorem i historią w twórczo-

ści, często jako opuszczonej czy też

utraconej ojczyzny.

obyczajów, obrzędów ludowych,

skich, czy Słowiańszczyzna w ogóle.

Podłoża fascynacji wschodnimi

gatunków literackich, pochodziła z

Przejawami tych fascynacji były stu-

kresami w XIX wieku powinniśmy

konkretnych źródeł regionalnych.

dia archeologiczne, etnograficzne

szukać wśród prądów kulturalnych

Przez fakt urodzenia się w Ilińcach,

wędrówki i zbieranie zabytków twór-

i filozoficznych doby romantyzmu –

w Mohylewie czy w innej ukraińskiej

czości ludowej, studia nad językami

w ludowości, regionalizmie, orienta-

miejscowości oraz dzięki przeniknię-

i literaturami słowiańskimi.

lizmie, historyzmie.

ciu miejscowym folklorem, dla wielu

Innym ważnym czynnikiem wpły-

Program estetyczny ludowości

poetów i pisarzy ludowość miała w

wającym na popularność motywów

zakładał nawiązywanie do literatury

oczywisty sposób ukraińskie korze-

ukraińskich w polskiej literaturze

ludowej, czerpanie z niej motywów

nie. Zafascynowani ideami Herdera

romantycznej było przeciwstawienie

Bibliotekarze z Opola podczas spotkania z dyrektor Marią

i wzorców stylistycznych. Sformuło-

romantyczni entuzjaści wyruszają na

„elitarnej kulturze ojców” programu

Poldeśniuk (od prawej) w bibliotece w Horodence

wane w okresie romantyzmu zało-

poszukiwanie „gminnej poezji”.

estetyczno – ideowego, charaktery-

żenia poprzedzone były sentymen-

Zainteresowanie ukraińską pie-

zującego się dążeniami do związania

rozwiązać swoje problemy. Pomaga-

– Na początku była to akcja, która

talną liryką Franciszka Karpińskiego

śnią ludową było niesłabnące, a wy-

twórczości literackiej z osobliwościa-

my im w różnych sprawach, ale przy

miała przyciągnąć ludzi do biblioteki

i Franciszka Dionizego Kniaźnina

korzystywana była ona do różnych

mi regionów, ich obyczajami, kulturą,

tym kontrolujemy, czy są dobrymi

– opowiada pani Maria. – Ponieważ

oraz pionierskimi badaniami etno-

celów – w celu popularyzacji folkloru

językiem. Konieczność zwrotu do

matkami, czy nie nadużywają alkoho-

większość naszych czytelników sta-

graficznymi Zoriana Dołęgi Choda-

czy jako materiał artystyczny. Pieśni

tradycji narodowej i jej źródeł regio-

lu, nie prowadzą rozpustnego życia.

nowią właśnie kobiety i dziewczyny,

kowskiego.

ludowe przyczyniły się do stworzenia

nalnych była często prezentowana w

Zebrania klubu odbywają się raz

postanowiłam zrobić coś dla nich.

Jednym z czynników inspirują-

literackiego obrazu ziem ukraińskich,

XIX wieku w różnego rodzaju rozpra-

w miesiącu. Jeśli są pilne sprawy do

Pani Maria zna wiele kobiet

cych badania etnograficzne był re-

były źródłem wiedzy o zamierzchłej

wach krytycznoliterackich, co również

załatwienia, zbierają się częściej.

samotnie wychowujących dzieci.

gionalizm, a zainteresowanie kulturą

przeszłości czy wierzeniach, obycza-

przyczyniło się do wzrostu popularno-

Zawsze na święta, wtedy rozdawa-

Zastanawiała się nad tym, czy ktoś

ludu było jego przejawem. Opisom

jach. Podania ludowe wykorzystywali

ści motywów ukraińskiej kultury.

ne są prezenty dla dzieci.

się zgłosi: w maleńkim miasteczku

elementów regionalnej kultury za-

zarówno urodzeni i wychowani na

Z jednej strony jest to odzwier-

- Oprócz samotnych kobiet są

kobiety starają się nie opowiadać o

wdzięczamy usystematyzowanie ko-

Ukrainie twórcy, jak i ci, którzy Ukra-

ciedlenie fascynacji historią, przyro-

między nami mężczyźni samotnie

swoich kłopotach: o biedzie i samot-

lorytu lokalnego i ukazanie zróżnico-

iny nie znali, a może nawet na jej zie-

dą, folklorem, egzotyką tych terenów,

wychowujący dzieci. Z zasady wsty-

nym macierzyństwie. Zainteresowa-

wania kultur wzajemnie na siebie od-

miach nigdy nie przebywali.

wpisane w romantyczny horyzont za-

dzą się bardziej od kobiet, ale są tacy,

nie akcją przeszło najśmielsze ocze-

działywujących. Na obszarze, gdzie

Literaci i etnografowie skierowa-

interesowań, z drugiej – oddanie fa-

którzy w towarzystwie kobiet czują się

kiwania. Dziś w klubie jest 71 kobiet

współistniały i współżyły ze sobą

li swą uwagę w stronę przeszłości.

scynacji rodzinną ziemią (nie sposób

wspaniale. Kobiety wspierają samot-

i 5 ojców, samotnie wychowujących

różne kultury doszło do rozkwitu za-

Przedmiotem ich zainteresowania

chyba wskazać wszystkich twórców,

nych ojców. W klubie wszyscy poma-

dzieci. Na pierwsze spotkanie klubu

interesowań ludoznawczych. Materia

była historia i kultura nie tylko Pol-

którzy tam się urodzili, tam spędzili

gają sobie nawzajem: przydają się po-

kobiety przychodziły z ogłoszenia.

folklorystyczna w postaci motywów,

ski, ale też innych narodów słowiań-

dzieciństwo i młodość).

rady w prowadzeniu gospodarstwa, w

Maria Podleśniuk obdzwoniła okolicz-

problemach z wychowywaniem dzie-

ne rady wiejskie, przepytała lokalnych

ci. Kobiety wymieniają się przepisami,

wójtów, rozmawiała z pracownikami

przywożą czasem jakieś produkty czy

rejonowego wydziału do spraw ro-

odzież. Nikt nie wierzył, że samotne

dziny i młodzieży, opiekującego się

matki wykażą tyle inicjatywy. A one

niepełnymi rodzinami. Interesowały

mówią tak: „Teraz możemy wszystko,

ją samotne kobiety, potrzebujące po-

bo nie jesteśmy same”.

mocy. W taki sposób zaczęły zjeżdżać

Jest to jedyny taki klub na Ukra-

się kobiety z okolicznych wiosek. Na

inie. – Przyjeżdżają do nas ludzie z

pierwszym spotkaniu było ich 30. Po-

innych województw Ukrainy i pytają

między kobietami zaczęła krążyć

o naszą działalność – mówi pani

informacja, że w bibliotece można

Podleśniuk. – Nie chce im się wie-

zasięgnąć porady prawnika, leka-

rzyć, że robimy to wszystko same z

rza, psychologa, a nawet otrzymać

pomocą społeczeństwa. Nasi czytel-

wsparcie finansowe czy opiekę du-

nicy wiedzą, że w bibliotece działa

chową. Zapisując się do klubu kobiety

klub i sami przynoszą odzież, książki,

wypełniają kwestionariusz, w którym

zabawki, słodycze i pytają, w jaki spo-

podają dane osobowe i wskazują ro-

sób mogą nam pomóc. Finansowo

dzaj pomocy, na jaki oczekują. – Na

wspomagają nas różne fundacje z

początku kobiety wstydziły się – kon-

rejonu i województwa, deputowani.

tynuuje Maria Podleśniuk. – Nie jest to

Nasz klub zjednoczył kobiety, a przy

prosta sprawa, takie publicznie przy-

okazji całą społeczność. W naszej

znanie się do tego, co kogo boli: ktoś

działalności wspierają nas własne ro-

nie może uzyskać alimentów, ktoś ma

dziny, współpracownicy, korzystamy

problemy z dziećmi, ktoś nie ma na

z doświadczenia polskich partnerów,

ubranie dla dzieci czy na posiłki.

bo od najbliższych sąsiadów zawsze

Niełatwo jest zdobyć zaufanie

Ryc., Antoni Lange. Widok wsi Laszki Królewskie w cyrkule złoczowskim

można nauczyć się wiele dobrego.

kobiet borykających się dzień w dzień